Θα το πιστεύατε αν σας λέγαμε πως μια έρευνα του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών για τη δημοσιογραφική δεοντολογία χρηματοδοτεί, χρηματοδότησε δηλαδή, ο Μάκης Τριανταφυλλόπουλος και οι εκπομπές «Ζούγκλα» και «Κίτρινος Τύπος»; Αποκλείεται, έτσι; Και όμως συνέβη, έστω και διά της πλαγίας.
Τα αναγκαία χρήματα για τη διεξαγωγή της έρευνας τα πρόσφερε υπό μορφή χορηγίας ο πρώην πρύτανης Μιχάλης Σταθόπουλος, έπειτα από αγωγή που έκανε στον Μάκη Τριανταφυλλόπουλο για παλιότερες εκπομπές του εναντίον του. Εννοείται πως διαφωνούμε κάθετα με τις αγωγές σε δημοσιογράφους, δεν χρειάζεται να το επαναλάβουμε.
Η έρευνα αφορούσε τη «δημοσιογραφική δεοντολογία και τα ελληνικά ΜΜΕ» για τα έτη 2013 και 2014, τα χρόνια της κρίσης, και επιστημονικός υπεύθυνος ήταν ο καθηγητής Γιώργος Πλειός. Μελετήθηκαν έξι τηλεοπτικά κανάλια, η ΔΤ ή ΝΕΡΙΤ μετά το «μαύρο» του Σαμαρά, η ΕΡΤ3 των απολυμένων της ΕΡΤ, το Mega, o ANT1, o Alpha και ο Σκάι. Και έξι εφημερίδες, η «Καθημερινή», η «Δημοκρατία», τα «Νέα», το «Εθνος», ο «Ριζοσπάστης» και η δική μας, η «Εφ.Συν.».
Το δείγμα ήταν μεγάλο, 5.000 τηλεοπτικές ειδήσεις και 4.665 έντυπα κείμενα συνολικά, με την έρευνα να βασίζεται στα επιμέρους άρθρα του κώδικα δεοντολογίας της ΕΣΗΕΑ. Το μόνο αρνητικό της υπόθεσης είναι που έμειναν εκτός τα ταμπλόιντ στον Τύπο και το διαδίκτυο. Δύο δημοσιογραφικά πεδία στα οποία η δημοσιογραφική δεοντολογία είναι έως και ανύπαρκτη.
Ας δούμε συνοπτικά μερικά από τα συμπεράσματα της έρευνας. Τόσο στους τηλεοπτικούς σταθμούς όσο και στις εφημερίδες παρατηρούνται σημαντικές παραβιάσεις της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, συνήθως όμως είναι περισσότερες στην τηλεόραση σε σύγκριση με την έντυπη δημοσιογραφία. Αυτό ισχύει και σε ζητήματα όπως ο σεβασμός του τεκμηρίου της αθωότητας. Σε άλλες περιπτώσεις η δεοντολογία τηρείται οριακά, όπως στην περίπτωση της αναφοράς σε άτομα με ψυχικές παθήσεις.
Χαμηλά ποσοστά παραβίασης της δεοντολογίας παρατηρούνται σε θέματα όπως οι ρατσιστικές αναφορές, η παραβίαση της ιδιωτικής ζωής των ατόμων, η αποκάλυψη της ταυτότητας βιασθέντων ατόμων κ.ά. Σύμφωνα με την έρευνα, καταγράφεται και μια είδους επίθεση προς το δημοκρατικό πολίτευμα, ιδιαίτερα στις εφημερίδες.
Δεν αναλύεται διεξοδικά η κατηγορία, αλλά μην ξεχνάτε πως ζούσαμε (και ζούμε) σε εποχές μνημονίων, οπότε η επίθεση στους… δημοκρατικούς θεσμούς μπορεί να ακούγεται μεν, αλλά να μην είναι και τόσο περίεργη. Παρατηρείται επίσης σημαντική υστέρηση στην ερευνητική τεκμηρίωση των ειδήσεων. Υπάρχουν και θετικά όμως. Οπως η άσκηση κριτικής στον ρόλο των ΜΜΕ γενικότερα και των δημοσιογράφων ειδικότερα, τομέας στον οποίο η εφημερίδα μας καταγράφει τα πιο υψηλά (και με διαφορά θα έλεγα) ποσοστά.
Παρατηρείται και σεβασμός της προσωπικότητας των άλλων δημοσιογράφων, αλλά αυτό κάποιοι μπορεί να το θεωρήσουν, όχι αδίκως, ομερτά. Θετικό είναι και το γεγονός ότι είναι σχετικά περιορισμένη η χρήση χυδαίων, προσβλητικών κ.λπ. εκφράσεων για άλλα πρόσωπα.
Στο site της ΕΣΗΕΑ μπορείτε να βρείτε τον κώδικα δεοντολογίας, τα άρθρα του. Δεν είναι πολλά, μη νομίζετε, οκτώ όλα κι όλα. Επίσης, στο site του BBC υπάρχει και ο δικός του κώδικας δεοντολογίας. Μη δοκιμάσετε να τον τυπώσετε. Είναι 250 σελίδες.
