Είμαστε στις αρχές του αιώνα μας και η βαθιά κρίση στα υλικά και στους όρους συγκρότησης των πολιτικών και ιδεολογικών βεβαιοτήτων μας αποδυναμώνει τη σαφήνεια του πυρήνα της πραγματείας που έχουμε από καιρό αρχίσει να γράφουμε για την εποχή μας. Μια πραγματεία που εισάγει την εποχή μας με τους λόγιους, τα ποιήματα, με τις μουσικές και τους τόπους, με τους φίλους και τους συντρόφους.
Μετά έρχεται η πολιτική ως το υλικό που μέσα από τις κόγχες των ματιών μας δείχνει την κατεύθυνση των πραγμάτων. Ετσι συντίθεται η ιστορία για την εποχή μας που πολλά αστέρια μαζί μας έδειχναν ότι θα έχει μεγαλύτερη σταθερότητα στα ερωτήματα παρά καμπή στη διέγερση της γνώσης και της δράσης.
Και «έγινε ο κόσμος μας μικρότερος» με τη σκέψη πως η εμπράγματη λειτουργία του οράματός μας για μια κοινωνία δικαιοσύνης και χειραφέτησης της ζωής από την οικονομική, κοινωνική κυριαρχία και εκμετάλλευση του κεφαλαίου μπορεί να μην είναι πια ιστορικό αίτημα.
Στο πλαίσιο αυτού του αρχικού φιλόδοξου και νηφάλιου προσχεδίου είχαμε διακηρύξει ότι με λογισμό θα προχωρήσουμε στη διακυβέρνηση της χώρας θεμελιώνοντας σιγά σιγά τις προϋποθέσεις για να κερδηθεί η πραγματική ηγεμονία από τον λαό, ακυρώνοντας όλα όσα συντελούσαν σε μια κατάσταση εθνικής υποταγής.
Παρά τις δυναμικά μεταβαλλόμενες συνθήκες αυτού του σχεδίου, πιστέψαμε ότι είχαμε αρχίσει να καταρτίζουμε την εγκυκλοπαίδεια της εποχής μας, την εγκυκλοπαίδεια της πολιτικής, με γνώση, στοχασμό, σοφία, ηθικότητα με μια νέα συμφιλίωση της «λογικής με το συναίσθημα». Και τότε ξαφνικά αυτή η πολιτική και ιδεολογική αυτάρκειά μας κατακρημνίζεται.
Σε αυτή την τραγική εξέλιξη το περιεχόμενο της προσπάθειάς μας μοιάζει να χρειάζεται περισσότερο το Κριτικό Λεξικό που θα «περιελάμβανε μια συλλογή λαθών»(1) παρά την ανακάλυψη και την καταγραφή του αληθούς και των γεγονότων. Ο Γάλλος φιλόσοφος του Διαφωτισμού Πιερ Μπέιλ (Pierre Bayle) θα γίνει για τη φιλοσοφία ο λόγιος που «κατορθώνει να ανακαλύψει ένα κρυμμένο λάθος που είχε επιβιώσει για αιώνες […]. Η πλάνη θα πρέπει να ανιχνευτεί ώς τις έσχατες προεκτάσεις της και να εξαλειφθεί, άσχετα αν το αντικείμενό της είναι μεγάλο ή μικρό […]» (2).
Ο Μπέιλ, με το Κριτικό Λεξικό του για τα κρυμμένα λάθη, αναγορεύεται σήμερα στον κύκλο του δικού μας πολιτικού στοχασμού και σε ό,τι αφορά τη συμβολική του θεωρητική κατασκευή ως σπουδαίος και μας ενθαρρύνει να προσδιορίσουμε το έργο της εποχής μας αποκαλύπτοντας τα κρυμμένα λάθη για να αποκαταστήσουμε την πραγματική αιτία ή τις αιτίες της κρίσης και της καμπής.
Στο γενικό σχεδίασμα ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν μπορούμε παρά να αναζητήσουμε αυτά που άκριτα ιδιοποιηθήκαμε ως δεδομένα και με αυτά εφοδιασμένοι ξεκινήσαμε για τη μεγάλη περιπέτεια.
Τη διεκδίκηση της κυβέρνησης με τις δυνάμεις της Αριστεράς σε μια χώρα-μέλος μιας οικονομικής και πολιτικής κοινότητας, χώρας όμως πολλαπλά χρεοκοπημένης, σε μια Ευρωπαϊκή Ενωση που η θεσμικά διακηρυγμένη κοινωνική και οικονομική σύγκλιση έχει αρθεί ως παραβιασμένη από μη δημοκρατικά νομιμοποιητικές αποφάσεις. Πρωταρχικό μέλημά μας να αποδώσουμε με κρίσιμο και περιεκτικό τρόπο τη θεώρηση αυτής της σημερινής κρίσης.
Ας δώσουμε ένα παράδειγμα με την αναζήτηση του αρχικού ορισμού στην πιο χρονικά κοντινή μας ιδρυτική διακήρυξη:
Με την αποτυχία της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας (ΕΑΚ), το 1954, ο οικονομικός τομέας, όσον αφορά τον οποίο οι εθνικές επιφυλάξεις ήταν λιγότερο έντονες σε σχέση με άλλους τομείς, αναδεικνύεται σε πεδίο συναίνεσης της υπερεθνικής συνεργασίας. Με την ίδρυση της ΕΟΚ και τη δημιουργία της κοινής αγοράς επιδιώκονται δύο στόχοι. Ο πρώτος συνίσταται στον μετασχηματισμό των οικονομικών όρων των συναλλαγών και της παραγωγής στο έδαφος της Κοινότητας. Ο δεύτερος, που έχει περισσότερο πολιτικό χαρακτήρα, αφορά τη συμβολή της ΕΟΚ στη λειτουργική δόμηση της πολιτικής Ευρώπης […](3).
Τι έγινε το 1954; Η δημοσιευμένη επίσημη θέση της Ε.Ε. (4) είναι ότι τον Αύγουστο του ’54 «οι έξι [εννοεί τις 6 χώρες της ΕΑΚ] συνέρχονται στις Βρυξέλλες. Ο Γάλλος πολιτικός Pierre Mendes France (5) δεν επιτυγχάνει στο αίτημά του να αμβλυνθεί ο υπερεθνικός χαρακτήρας της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας (ΕΑΚ). Η γαλλική εθνοσυνέλευση απορρίπτει τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Αμυντική Κοινότητα. Μετά τη διάσκεψη του Λονδίνου, υπογράφονται στο Παρίσι συμφωνίες για τροποποιημένη συνθήκη των Βρυξελλών και δημιουργείται η Δυτικοευρωπαϊκή Ενωση». Γιατί υπήρξε αποτυχία της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας (ΕΑΚ);
Γιατί ο «Γάλλος πολιτικός» απέρριψε την ΕΑΚ και πόσο κοντά είμαστε σήμερα στην επιστροφή στο αρχικό σχέδιο; Τότε οι Γάλλοι δεν ήθελαν να χάσουν την εθνική τους κυριαρχία μέσα από την κοινή αμυντική πολιτική, μια πολιτική που έχτιζαν με επιμονή οι Αμερικανοί για τη μεταπολεμική Ευρώπη. Κοντολογίς, η στροφή στην πολιτική ένωση έμοιαζε πιο ασφαλής από την αμυντική.
Συμπερασματικά, έχουμε αφήσει πολλά θέματα πίσω μας, που σήμερα η «ιστορική κατηγορία», το έθνος, που μας έμαθε ο Ν. Σβορώνος, θα πρέπει να αντιμετωπίσει με επαρκή πολιτική δουλειά πάνω στα θεμέλια και την εξέλιξη του «ευρωπαϊκού εγχειρήματος». Τίποτα δεν είναι εύκολο πια. Στη δική μας κριτική θα συγκροτήσουμε τη «συλλογή των θεμάτων που θα πρέπει να κατανοήσουμε» για να ερμηνεύσουμε και να αλλάξουμε στην εποχή μας. Επείγει.
- (1) Ε. Κασίρερ «Η φιλοσοφία του Διαφωτισμού», ΜΙΕΤ, 2013
- (2) Ο.π., σ. 328
- (3) 1957. Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, συνθήκη ΕΟΚ – πρωτότυπο κείμενο (μη ενοποιημένη έκδοση)
- (4) http://europa.eu/about-eu/eu-history/1945-1959/1954/index_el.htm
- (5) Σημ. δική μου: Ο Pierre Mendes France είναι ο ριζοσπάστης πρωθυπουργός της Γαλλίας που έθεσε ως προτεραιότητα της πολιτικής του το να απεμπλακεί η Γαλλία από τον αποικιακό πόλεμο στην Ινδοκίνα.
*πολιτική επιστήμονας, δρ Επιστήμης της Πληροφορίας
