Το μεγαλύτερο πρόστιμο που έχει επιβληθεί ποτέ στην Ελλάδα από την Επιτροπή Ανταγωνισμού θα κοστίσουν στην εταιρεία Αθηναϊκή Ζυθοποιία-Heineken οι καταχρηστικές πρακτικές με τις οποίες η ολλανδική πολυεθνική κατάφερνε να κυριαρχεί επί δεκαετίες στην ελληνική αγορά μπίρας εκμεταλλευόμενη τη δεσπόζουσα θέση της για να αποκλείει τους ανταγωνιστές της.
Τα στοιχεία που εξασφάλισε η Επιτροπή Ανταγωνισμού στη διάρκεια της δεκαπενταετούς έρευνας στον κλάδο της ζυθοποιίας ήταν συντριπτικά κατά της ολλανδικής πολυεθνικής, με αποτέλεσμα, κατά την εκδίκαση της υπόθεσης, η Ολομέλεια να επιβάλει πρόστιμο-μαμούθ ύψους 31,451 εκατ. ευρώ, πυροδοτώντας την έντονη αντίδραση της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας, η οποία έσπευσε χθες να αμφισβητήσει ως «άδικη και αβάσιμη» την απόφαση της Επιτροπής και να προαναγγείλει ότι θα προσφύγει άμεσα στη Δικαιοσύνη.
Η εταιρεία θεωρεί πως «η Ε.Α. δεν έλαβε υπόψη τα στοιχεία που υποβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, ούτε έδωσε τη δέουσα προσοχή στις θεμελιώδεις εξελίξεις που έχουν λάβει χώρα στην αγορά μπίρας όλα αυτά τα χρόνια, όπως την αύξηση των εταιρειών που παράγουν και εμπορεύονται προϊόντα μπίρας από 5 το 2000 σε πάνω από 25 το 2014, αλλά και το γεγονός ότι το μερίδιο αγοράς της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας περιορίστηκε από 73% το 2000 σε περίπου 50% σήμερα».
Από τα στοιχεία της υπόθεσης προκύπτει πως η Αθηναϊκή Ζυθοποιία είχε σταδιακά υφάνει έναν τεράστιο ιστό «αποκλειστικότητας» και ελέγχου της αγοράς γύρω από όλα τα σημαντικά σημεία πώλησης στην Ελλάδα, τόσο σε αυτά της λεγόμενης «κρύας μπίρας» (δηλαδή τα εστιατόρια, τα μπαρ, τα καφέ, τα κέντρα διασκέδασης κ.α.) όσο και σε αυτά της «ζεστής αγοράς», που αφορά τις πωλήσεις στα σούπερ μάρκετ και τις κάβες.
Η εταιρεία κατηγορήθηκε για μερικές από τις πιο «σκληροπυρηνικές» πρακτικές κατάχρησης της αγοράς τις οποίες εφάρμοζε μέσα από ένα κοκτέιλ παράνομων εκπτώσεων και παροχών κάτω από το τραπέζι, που αποσκοπούσαν στο να δελεάσουν τους επαγγελματίες και να αποκλείσουν τα προϊόντα των ανταγωνιστών της από τα μπαρ και τα ράφια.
Στο χρυσωρυχείο της «κρύας αγοράς» για παράδειγμα, όπου δεν υπήρχαν έγγραφες συμβάσεις αποκλειστικότητας αλλά βρέθηκαν αναλυτικά ενημερωτικά σημειώματα, αποκαλύφθηκαν παροχές που, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, μεταξύ άλλων προέβλεπαν την ανάληψη του κόστους ανακαίνισης των καταστημάτων από την Αθηναϊκή Ζυθοποιία, απευθείας χρηματοδότηση επιχειρηματιών, που έφτανε ακόμη και το διπλάσιο του τζίρου τους, εκτεταμένες προωθητικές ενέργειες κ.ά.
Εκπτώσεις με ανταλλάγματα
Αντίστοιχα, στις κάβες βρέθηκαν στοιχεία που δείχνουν ότι η Αθηναϊκή Ζυθοποιία παρείχε προνομιακούς όρους πίστωσης με στόχο να επιβάλει και εκεί όρους αποκλειστικότητας και να εκτοπίσει τους ανταγωνιστές, ενώ στα σούπερ μάρκετ οι εκπτώσεις και οι ειδικές παροχές δίνονταν με αντάλλαγμα τον χώρο που διασφάλιζαν για τα προϊόντα της εταιρείας στα ράφια τους και υπό την προϋπόθεση της επίτευξης «ικανοποιητικού μεριδίου».
Πολλές από τις παραπάνω ενέργειες που διασφαλίζουν την αποκλειστικότητα ενός προμηθευτή δεν είναι παράνομες στην αγορά, ωστόσο το γεγονός ότι γίνονταν από τον μεγαλύτερο παίκτη της μπίρας στην Ελλάδα, του οποίου το μερίδιο μέχρι και μερικά χρόνια πριν ήταν στο 75%-80%, αποτελεί τον ορισμό της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης.
Η υπόθεση με την Αθηναϊκή Ζυθοποιία είναι μια από τις σοβαρότερες που έχουν αποκαλυφθεί την τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα, αντίστοιχη με τις περιβόητες υποθέσεις της Nestle το 2009 (πρόστιμο 30 εκατ. ευρώ), του καρτέλ γάλακτος το 2007 (48,7 εκατ. ευρώ), των πετρελαϊκών εταιρειών BP, Shell (είχαν επιβληθεί πρόστιμα 50 εκατ. ευρώ), της Procter & Gamble με τα Pampers (5,3 εκατ. ευρώ), της Unilever (6,94 εκατ. ευρώ), της Tasty Foods (16,2 εκατ. ευρώ), της εταιρείας Γερμανός (10,2 εκατ. ευρώ), του κλάδου της πτηνοτροφίας (40 εκατ. ευρώ) κ.ά.
Η έκδοση απόφασης από την Επιτροπή Ανταγωνισμού καθυστέρησε δραματικά, αν σκεφτεί κανείς ότι οι έρευνες ξεκίνησαν το 1999-2000, ενώ αρκετές φορές στο παρελθόν ασκήθηκε σκληρή κριτική ακόμη και για «εσκεμμένη καθυστέρηση» της υπόθεσης, με πιο πρόσφατες τις καταγγελίες του ιδιοκτήτη της Ζυθοποιίας Μακεδονίας-Θράκης Δημήτρη Πολιτόπουλου, που βρήκαν ευήκοον ους στον Πάνο Καμμένο με αφορμή την αύξηση του φόρου στις μικροζυθοποιίες.
Οι έρευνες στην αγορά της μπίρας ξεκίνησαν αυτεπάγγελτα το 2005-2006 και εν συνεχεία η υπόθεση της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας ενοποιήθηκε με τον φάκελο καταγγελιών της Μύθος (θυγατρική της Carlsberg), η οποία έχει σήμερα συγχωνευτεί με την Ολυμπιακή Ζυθοποιία.
Η δικογραφία των 16.500 σελίδων πέρασε από σαράντα κύματα μέχρι το 2012-2013, καθώς για πολλά χρόνια μέχρι το 2013 η Αθηναϊκή Ζυθοποιία είχε καταφέρει να παγώσει τη δικαστική διαδικασία με προσφυγή στο διοικητικό Εφετείο.
