Εκφράζοντας την καταδίκη του για τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 13ης Νοεμβρίου στο Παρίσι, αλλά και συλλυπητήρια στις οικογένειες των θυμάτων, το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων σημειώνει ότι «οι πρόσφυγες που σήμερα αναγκάζονται να φύγουν από τις χώρες τους, τρέπονται σε φυγή από τους ίδιους ανθρώπους που διέπραξαν τις επιθέσεις του Παρισιού».
Το Φόρουμ, στην αναλυτική ανακοίνωση που εξέδωσε για τα ζητήματα που σχετίζονται με την προσφυγική ροή ύστερα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, σημειώνει πως «θα πρέπει όλοι να σταθούμε ενάντια στη βία χωρίς να πέσουμε στην παγίδα των εύκολων συμπερασμάτων».
Το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων επισκέφτηκε πρόσφατα την Κωνσταντινούπολη, τη Λέσβο και την Κω, ενώ έχει διαρκή παρουσία στην Αθήνα και συμμετείχε σε τρεις ευρωπαϊκές συναντήσεις τον Οκτώβριο.
Από τα ταξίδια και τις επαφές αυτές, παραθέτει τις παρατηρήσεις του σε σχέση με την παρούσα κατάσταση όσοσν αφορά το προσφυγικό ζήτημα.
Κωνσταντινούπολη και τουρκικά παράλια
Στο κείμενο του Φόρουμ σημειώνεται ότι η Κωνσταντινούπολη είναι το σημείο όπου συγκεντρώνονται οι πρόσφυγες για να συνεχίσουν το ταξίδι.
Παρά το γεγονός ότι γνωρίζουν και αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο της θάλασσας, δεν έχουν άλλη επιλογή.
Το γεγονός αυτό εκμεταλλεύονται οι διακινητές, οι οποίοι προπληρώνονται και στην συνέχεια παραπληροφορούν και παραπλανούν τους πρόσφυγες για τις συνθήκες του ταξιδιού, για τις βάρκες, για τον καιρό, για τη διαδρομή.
Το Φόρουμ τονιζει πως για να αντιμετωπιστούν οι διακινητές θα πρέπει να γίνει με νόμιμο και ασφαλή τρόπο το ταξίδι και ότι οι συλλήψεις και τα κατασταλτικά μέτρα δεν θα αλλάξουν την κατάσταση.
Οι εναλλακτικές θα πρέπει να αναζητηθούν αλλού με κριτήριο την ασφάλεια και την προστασία.
Λέσβος: Μόρια και Καρά Τεπέ δεν αρκούν
Σύμφωνα με την οργάνωση η Λέσβος είναι το νησί με τις περισσότερες αφίξεις. Οι βάρκες καταφτάνουν κυρίως στο βόρειο μέρος της Λέσβου, στον Μόλυβο και τη Σκάλα Συκαμινιάς.
Για να φτάσουν στη Μυτιλήνη, στο λιμάνι και στα κέντρα Μόρια και Καρά Τεπέ περπατάνε σχεδόν δύο ημέρες, λόγω της απόστασης από τα σημεία αφίξεων.
Τονίζει δε πως τα δύο επίσημα κέντρα (Μόρια και Καρά Τεπέ) δεν αρκούν για να στεγάσουν τους πρόσφυγες.
Στο Καρά Τεπέ καταγράφονται οικογένειες Σύρων, ενώ στη Μόρια όλες οι άλλες εθνικότητες και Σύροι. Εκεί στεγάζονται σε κλειστό χώροι και οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Στους ακόμη επτά καταυλισμούς εργάζονται ομάδες αλληλέγγυων με την υποστήριξη εθελοντών από όλον τον κόσμο.
Όπως σημειώνει το Φόρουμ υπάρχουν πολλές ΜΚΟ, ελληνικές και διεθνείς, που συνδράμουν στη διαχείριση των πολλών αφίξεων, υποδοχής και προσφοράς βασικών υπηρεσιών, ωστόσο ουσιαστική βοήθεια παρέχουν και οι άτυπες ομάδες αλληλεγγύης.
Αναφέρει δε ότι η αστυνομία, εξαιτίας των εντάσεων που δημιουργούνται στις ουρές αλλά και της έλλειψης εκπαιδευμένου προσωπικού, ανταποκρίνεται στην κατάσταση συχνά με ένταση η οποία εντείνει τις ήδη πολύ άσχημες συνθήκες καταγραφής.
Επίσης, έχουν παρατηρηθεί περιστατικά οικονομικής εκμετάλλευσης των προσφύγων, αλλά αρκετοί κάτοικοι του νησιού και φοιτητές αντιδρούν σε αυτά τα φαινόμενα.
Η εικόνα στη Λέσβο διχάζει. Από την μια άνθρωποι μένουν στον δρόμο ή σε κέντρα ελλιπώς εξοπλισμένα σε άσχημες συνθήκες από την άλλη μια τοπική κοινωνία που δείχνοντας από ανοχή μέχρι ουσιαστική αλληλεγγύη, κατευνάζει την αθλιότητα.
Κως: Δυσκολίες στο έργο της καταγραφής
Στο νησί των Δωδεκανήσων, τους πρόσφυγες υποδέχονται κυρίως οι ομάδες αλληλεγγύης που είναι πάντα εκεί να υποδεχτούν και να φροντίσουν τον κόσμο που έπειτα κοιμάται στους δρόμους και στα πάρκα.
Είδη πρώτης ανάγκης και ιατρική βοήθεια δίνονται από οργανώσεις και εθελοντές, που ενημερώνουν για συσσίτια, ιατρική και ψυχολογική υποστήριξη.
Παρατηρείται το φαινόμενο, ιδιοκτήτες εστιατορίων και ξενοδοχείων, που έδιωχναν τους πρόσφυγες κατά την τουριστική καλοκαιρινή περίοδο, τώρα να προσπαθούν να τους προσελκύσουν.
Επίσης εμφανίζεται και το πρόβλημα της οικονομικής εκμετάλλευσης των προσφύγων.
Επίσης, όπως αναφέρεται στην έκθεση, ο διαχωρισμός των προσφύγων ανά εθνικότητα έχει προκαλέσει εντάσεις.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έχει δοθεί προτεραιότητα στην καταγραφή στους Σύρους πρόσφυγες.
Η αστυνομία παρουσιάζει μια δυσκολία να αντεπεξέλθει στο έργο της καταγραφής, αφού δεν υπάρχει κατάλληλος χώρος καταγραφής των προσφύγων και προσωπικό ειδικά καταρτισμένο.
Αθήνα: Έλλειψη βασικής ενημέρωσης
Το Φόρουμ υποστηρίζει ότι υπάρχει ανησυχητική έλλειψη βασικής ενημέρωσης σε όλα τα σημεία αφίξεων και αναχώρησης, στον δρόμο όπου ακόμα διαμένουν πολλοί πρόσφυγες, αλλά και στα νοσοκομεία.
Ανύπαρκτη δε είναι και ειδικότερη ενημέρωση ως προς τις δυνατότητες που έχουν οι άνθρωποι.
Παρατηρούνται μάλιστα σοβαρές ελλείψεις σε διερμηνείς και διαπολιτισμικών μεσολαβητών, με αποτέλεσμα οι πρόσφυγες να προσφεύγουν στους διακινητές, για να ενημερωθούν και να κατευθυνθούν.
Επίσης, οι ευάλωτες ομάδες (έγκυες, ασυνόδευτοι ανήλικοι, άρρωστοι) φτάνοντας στα σημεία εισόδου στην Αθήνα δεν έχουν άμεση πρόσβαση σε ιατρό.
Δεν καταγράφονται και δεν γίνεται καλή σύνδεση και ενημέρωση του ευάλωτου πληθυσμού με τις υπηρεσίες υγείας. Οι πρόσφυγες φοβούνται να κατευθυνθούν προς τα νοσοκομεία και παρά τη συμβολή εθελοντικών ομάδων ιατρών και άλλων επαγγελματιών υγείας, ο εθελοντισμός δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις ευθύνες των επίσημων αρχών και θεσμών, ιδίως στην υγεία.
Οι πρόσφυγες πέφτουν θύματα οικονομικής εκμετάλλευσης, διότι πληρώνουν αγαθά και υπηρεσίες (νερό, εισιτήρια, τρόφιμα) πολύ ακριβότερα ή πληρώνοντας υπηρεσίες που κανονικά παρέχονται δωρεάν.
Επίσης, επειδή οι πρόσφυγες δεν μπορούν να πάρουν τα χρήματά τους με το Υπηρεσιακό Σημείωμα, αναγκάζονται να δίνουν ονόματα ατόμων τα οποία τελικά ή παίρνουν τα χρήματα και δεν τα επιστρέφουν ή παίρνουν παράνομη προμήθεια.
Σημαντική είναι η βοήθεια όσων γνωρίζουν αραβικά και φαρσί και ζουν στην Ελλάδα και παρέχουν εθελοντικά υπηρεσίες διερμηνείας.
Άνθρωποι που έχουν ταλαιπωρηθεί ήδη στην Ελλάδα ως αποκλεισμένοι από οποιαδήποτε ουσιαστική πολιτική ένταξης, καλούνται εθελοντικά να συμβάλλουν στην επίλυση μιας επείγουσας κατάστασης, χωρίς συχνά να λαμβάνονται υπόψη οι δύσκολες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες που βιώνουν στην Ελλάδα.
Ευρωπαϊκό επίπεδο: Ανησυχητικό ζήτημα τα κλειστά σύνορα
Το Φόρουμ, που μίλησε με πολλούς πρόσφυγες στην Τουρκία, καθ’ οδόν για την Ευρώπη, σημειώνει ότι πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους θα παρέμεναν στον Λίβανο, την Ιορδανία ακόμα και την Τουρκία, όπου παρέμειναν για κάποιο διάστημα, εάν οι συνθήκες διαβίωσης ήταν καλύτερες και είχαν τη δυνατότητα να συνεχίσουν να μένουν εκεί έχοντας μια αξιοπρεπή ζωή.
Πολλοί πρόσφυγες που έχουν συγγενείς σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ξεκινούν το ταξίδι τους με σκοπό να φτάσουν στην οικογένειά τους.
Αν γινόταν σωστή εφαρμογή της οικογενειακής επανένωσης και καθιερώνονταν ανθρωπιστικές θεωρήσεις εισόδου, θα μειώνονταν οι ροές προς την Ευρώπη και θα μειώνονταν οι θάνατοι στη Μεσόγειο.
Η πολιτική των κλειστών συνόρων αποτελεί ένα ανησυχητικό ζήτημα για το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, διότι θεωρεί ότι θα επιφέρει δύο καταστρεπτικά αποτελέσματα: οι θάνατοι θα αυξάνονται όλο και περισσότερο και οι άνθρωποι θα ακολουθούν πιο επικίνδυνους δρόμους, ενώ θα ενισχυθούν και οι διακινητές.
Στο ετήσιο συνέδριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για Πρόσφυγες και Εξόριστους τονίστηκε η αναγκαιότητα άμεσης εύρεσης εναλλακτικής για το Δουβλίνο ΙΙΙ, του οποίου κεντρικός κανόνας είναι ότι τα άτομα θα πρέπει να αιτούνται άσυλο στην πρώτη χώρα που καταφθάνουν.
Σύμφωνα με τη μέχρι στιγμής εμπειρία, οι πρόσφυγες δεν αναζητούν άσυλο στην Ελλάδα, είτε επειδή γνωρίζουν ότι το σύστημα είναι δυσλειτουργικό είτε επειδή δε λαμβάνουν τη σχετική πληροφόρηση.
Πρόκληση η μετεγκατάσταση
Το ευρωπαϊκό σχέδιο μετεγκατάστασης (relocation) από την Ελλάδα στα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί σημαντική πρόκληση για την Ελλάδα, υποστηρίζει το Φόρουμ.
Σημειώνει όμως ότι τα εθνικά μέσα για την εφαρμογή της δεν επαρκούν, ούτε μπορούν οι σχετικές υπηρεσίες να οργανώσουν μια αποτελεσματική διαδικασία μετεγκατάστασης.
Στην Ελλάδα, αναφέρεται, μεγάλο μέρος των προσφύγων που καταφτάνουν είναι Αφγανοί, οι οποίοι σύμφωνα με το σχέδιο μετεγκατάστασης της Ευρωπαϊκής Ένωση, δεν έχουν δικαίωμα να συμμετάσχουν στη διαδικασία.
Συνεπώς, το σχέδιο δεν θα επηρεάσει σημαντικά τη ροή ανθρώπων, εφόσον η διαδικασία είναι αργή και θα περιλάβει μερικούς μόνο ανθρώπους από αυτούς που φτάνουν στην Ελλάδα, κάτι που σημαίνει μια μακρά διαδικασία με μια αβέβαιη διαδικασία, ενώ στο τέλος βρίσκονται σε μια χώρα που δεν επέλεξαν.
Το Φόρουμ ζητά την τροποποίηση των κριτηρίων επιλογής για μετεγκατάσταση, ώστε να λαμβάνεται υπόψη το ευάλωτο της κατάστασης των προσφύγων αντί της εθνικότητάς τους.
Θεωρεί ότι η μετεγκατάσταση είναι ανεπαρκής για την επίλυση της ανθρωπιστικής κρίσης στην Ελλάδα και μόνο μια αποτελεσματική κατανομή των ευθυνών μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών θα συνιστούσε βιώσιμη λύση για την υποστήριξη των προσφύγων σε αξιοπρεπείς συνθήκες.
Επισημαίνει ότι οι πρόσφυγες που πέρασαν από την Ελλάδα, φεύγουν με θετική εικόνα για τη χώρα, διότι αντιλαμβάνονται ότι υπάρχουν καλές δυνατότητες.
Ταυτόχρονα συνειδητοποιούν και τις δυσκολίες που εντείνει η οικονομική κρίση και τους περιορισμούς, αλλά κρατάνε την αλληλεγγύη που τους προσφέρθηκε.
Σεβασμός προς το κύμα αλληλεγγύης
«Το κύμα αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες μας έχει εκπλήξει και οφείλουμε κάθε σεβασμό», σημειώνει στην ανακοίνωση το Φόρουμ και εκφράζειτην ελπίδα να να κρατήσει.
Ωστόσο, επαναλαμβάνει ότι η ελλιπής παρουσία των θεσμών μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνικές εντάσεις και ρωγμές της κοινωνικής συνοχής.
Σημειώνει ότι η απουσία συντονισμού του έργου, των αναγκών, της προσφοράς, επιφέρει αλληλοεπικάλυψη, σπατάλη πόρων και χρόνου, αναποτελεσματικότητα.
Εκτιμά ότι το προσφυγικό ζήτημα, όπως εξελίσσεται, μας φέρνει αντιμέτωπους με τα όριά μας.
Θα πρέπει άμεσα να αναλάβει κάποιος φορέας τον συντονισμό των δράσεων που απευθύνονται στους πρόσφυγες.
