«Δεν είναι περίεργο που με το μεταναστευτικό, η Μέρκελ μεταμορφώθηκε σε μια νύχτα από “Χίτλερ” σε “Μητέρα Τερέζα”;», αναρωτήθηκε η Γερμανίδα σκηνοθέτις Ρεγκίνα Σίλινγκ.
Το ντοκιμαντέρ της, «Τα γυαλιά του Τίτο», με αφορμή την προσωπική ιστορία της Αντριάνα Αλταράς, διερευνά την οδυνηρή διαδρομή, αλλά και αστεία ιστορία μιας οικογένειας που έπεσε θύμα του Ολοκαυτώματος και φτάνει μέχρι και τα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τη γερμανική κατοχή στη Γιουγκοσλαβία και τη δράση των παρτιζάνων του Τίτο.
Βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ AegeanDocs, στη Μυτιλήνη, με το Βραβείο Καλύτερου Ιστορικού Ντοκιμαντέρ και προβάλλεται σήμερα, στις 20.30, στο Ινστιτούτο Γκέτε.
Δεν γίνεται να πεθαίνουν άνθρωποι στα ίδια νερά και την ίδια στιγμή που εσύ κάνεις μπάνιο και λιάζεσαι
• Τι θα άλλαζε η ηρωίδα της, Αντριάνα Αλταράς, από τη ζωή της αν μπορούσε;
Το να ζήσει σε μία μικρή γερμανική πόλη, ενώ είναι Εβραία. Πλέον, βέβαια, μένει στο Βερολίνο μαζί με τους γιους της και εκεί αισθάνεται ασφαλής. Αυτό που σίγουρα θα ήθελε θα ήταν η οικογενειακή περιουσία που χάθηκε στην πρώην Γιουγκοσλαβία να επιστραφεί στην ίδια, αλλά και στη θεία της, που είναι 95 ετών σήμερα… καθαρά για λόγους αποκατάσταση της ηθικής και της δικαιοσύνης.
• Γιατί είναι σημαντικό ένα τέτοιο ντοκιμαντέρ σήμερα;
Η αλήθεια είναι πως το ντοκιμαντέρ ως είδος δεν έχει βρει ακόμη τη θέση που του αξίζει. Ωστόσο, ειδικά για «Τα γυαλιά του Τίτο», αυτό που έζησα ως εμπειρία τόσο στη Γερμανία όσο και στην πρ. Γιουγκοσλαβία ήταν πως οι περισσότεροι άνθρωποι είχαν κοινές εμπειρίες με την ιστορία της Αντριάνα. Και μία κοινή επιθυμία: να γνωστοποιηθεί όλη η αλήθεια, σε όλες τις εκφάνσεις και με όλα της τα σκοτεινά ή φωτεινά στοιχεία. Στη Γερμανία φαίνεται πως οι νεότεροι ξέρουν λιγότερα για την ιστορία τους.
Μέσω της έρευνας για το ντοκιμαντέρ, γνώρισα πολλούς, οι οποίοι έμαθαν τότε τις ιστορίες των γονιών και των παππούδων τους. Το σοκαριστικό είναι πως οι νεότεροι (και από τη Γερμανία και από την πρ. Γιουγκοσλαβία) μπορεί να νιώθουν ότι έχουν «κληρονομήσει» τις ιστορίες του παρελθόντος, αλλά μόλις πρόσφατα αρχίζουν να κατανοούν τι πραγματικά σημαίνει αυτό.
Δεν έχουν όλοι αίσθηση της δύναμης του παρελθόντος και πόσο παρόν μπορεί να είναι ακόμη, 70 ή 30 χρόνια μετά. Είναι αυτό που είχε πει ο σκηνοθέτης Πολ Τόμας Αντερσον: «Μπορεί εμείς να έχουμε τελειώσει με το παρελθόν, αλλά το παρελθόν δεν έχει τελειώσει με εμάς». Γι΄ αυτό ασχολούμαι με το ντοκιμαντέρ. Για να αποδεικνύω πως τα φαντάσματα του παρελθόντος εξαϋλώνονται μόλις βγουν στο φως. Αρκεί να έχουμε την τόλμη και το θάρρος για κάτι τέτοιο.
• Στο φιλμ μιλάτε για τον Χίτλερ και για τον Τίτο. Συμφωνείτε με τη σύγκριση των δύο αυτών ολοκληρωτικών καθεστώτων που οι δύο αντιπροσωπεύουν;
Ο Τίτο δεν ήταν τόσο σκληρός όσο ο Χίτλερ. Δεν μπορώ να πω όμως το ίδιο και για τον Μάο, τον Στάλιν ή τον Πολ Ποτ στην Καμπότζη. Για μένα, όλοι αυτοί που ανέφερα εκπροσωπούν το ίδιο κακό. Κάθε λογής ολοκληρωτικό καθεστώς διαφεντεύεται – ακόμη και σήμερα – από τρελούς. Αυτό διδάσκει η ιστορία και ας μην το ξεχνάμε.
• Το προσφυγικό είναι καθημερινά στα πρωτοσέλιδα. Καθώς και η στάση της Ε.Ε. Εσείς πώς την κρίνετε;
Οσοι ζούμε στην Ευρώπη, και εμού συμπεριλαμβανομένης, ζούμε υπό καθεστώς τρόμου. Ενα καθεστώς που συμφέρει αρκετούς το να παγιωθεί. Ξεχνάμε πως οι άνθρωποι αυτοί δεν διαφέρουν από τους πρόσφυγες κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, από τις πρώην κομμουνιστικές χώρες, από την πρώην Γιουγκοσλαβία. Το μόνο που θέλουν είναι αυτό που, σε τελική ανάλυση, θέλουμε όλοι μας: να είναι ασφαλείς, να μπορούν να δουλέψουν, να μπορούν να προστατεύσουν την οικογένειά τους, να ζήσουν ανθρώπινα.
Δεν είναι περίεργο που με το μεταναστευτικό,
η Μέρκελ μεταμορφώθηκε σε μια νύχτα
από «Χίτλερ» σε «Μητέρα Τερέζα»;
Η συγγραφέας Κάρολιν Εμκε, την οποία θαυμάζω, έγραψε προχθές στην Süddeutsche Zeitung: «Δεν θα έπρεπε να τρομοκρατούμαστε μπροστά στην ιδέα των μεταναστών. Η δημοκρατία είναι ικανή να αντιμετωπίσει τα πάντα… Για τους απλούς πολίτες, που φοβούνται κάθε τι το διαφορετικό, το ξένο, έχω να πω τούτο. Είναι σαν το κολύμπι. Υπάρχει μία στιγμή που νιώθεις αγχωμένος και τρομαγμένος, αλλά μετά ηρεμείς και κολυμπάς.
Και όταν αρχίσεις να χαίρεσαι την ελευθερία της θάλασσας, είσαι έτοιμος να κολυμπήσεις και στα βαθιά νερά»… Από την άλλη, δεν είναι περίεργο που η Ανγκελα Μέρκελ από «Χίτλερ» μεταμορφώθηκε από τα ΜΜΕ σε «Μητέρα Τερέζα»; Ακόμη με μπερδεύει αυτή η «διπολικότητα».
• Το ντοκιμαντέρ σας βραβεύτηκε στο AegeanDocs Festival στη Μυτιλήνη. Ενα νησί που δέχτηκε χιλιάδες μετανάστες φέτος.
Στο φιλμ, η Αντριάνα φτάνει ως πρόσφυγας στο πανέμορφο νησί Ραμπ της Κροατίας, που ήταν γεμάτο τουρίστες. Σήμερα θεωρείται τόπος μνήμης. Τότε όμως, ανάμεσα στους παραθεριστές, έψαχνε να βρει το στρατόπεδο των προσφύγων, όπου ήταν η μητέρα και η θεία της. Τη στιγμή που άλλοι λιάζονταν στην παραλία, αυτή προσπαθούσε να βρει την οικογένειά της. Ακριβώς ό,τι συμβαίνει στη Λέσβο.
Και η αλήθεια είναι πως αποδέχτηκα την πρόταση να φέρω το ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα, ακριβώς για να δω με τα ίδια μου τα μάτια τι ακριβώς συνέβαινε. Και είδα πως είναι αδύνατον να ταιριάξουν αυτές οι δύο πραγματικότητες: ένα πανέμορφο νησί, διάσημο για το ούζο και τις παραλίες του και την ίδια στιγμή χιλιάδες απελπισμένοι άνθρωποι που δεν έχουν ούτε νερό… Και τότε κατανόησα κάτι που δεν μπορούσα να το καταλάβω στη Γερμανία.
Πως η Ελλάδα καταφέρνει παρ’ όλη την οικονομική κρίση να στέκεται δίπλα στους πρόσφυγες. Ωστόσο, πιστεύω πως η μεγαλύτερη βοήθεια τόσο στη χώρα σας όσο και στη δική μου, αλλά και σε ολόκληρη την Ε.Ε. δεν θα έρθει από τις κυβερνήσεις, αλλά από τον απλό κόσμο.
Συνάντησα μία κοπέλα στο αεροπλάνο, πηγαίνοντας για Λέσβο. Ηταν Ολλανδή, σπούδαζε Ισλαμικές Σπουδές και Πολιτικές Επιστήμες στην Ελβετία και αποφάσισε εντελώς αυθόρμητα να έρθει στο νησί να βοηθήσει όπως μπορεί. Τέτοια περιστατικά δεν είναι μόνο ελπιδοφόρα. Είναι ίσως η μόνη σωτηρία. Ολων μας.
info:
Τριήμερο με ντοκιμαντέρ για τους μετανάστες. Υπό τον τίτλο «Λεπτές γραμμές», το Ινστιτούτο Γκέτε (Ομήρου 14-16, 210 366100) διοργανώνει τριήμερο προβολής ντοκιμαντέρ. Τρία φιλμ από τρεις Γερμανίδες δημιουργούς που θα είναι παρούσες στις προβολές.
Από τη Γερμανία τού σήμερα στη Γιουγκοσλαβία των παρτιζάνων του Τίτο, από την Αφρική και την Ασία τού σήμερα στη Γερμανία του πολυπόθητου προσφυγικού ασύλου, από τον Καναδά και το Βερολίνο στην Ανατολική Σαξονία των ημερών μας: «Τα γυαλιά του Τίτο» της Ρεγκίνα Σίλινγκ, «Γη εν όψει» της Αντγκε Κρούσκα, «One Fine Line» της Τζο Αν Βελίν.
Είσοδος ελεύθερη. Ωρα έναρξης: 20.30. Οι ταινίες θα προβληθούν με ελληνικούς υπότιτλους, οι συζητήσεις με τις δημιουργούς θα γίνουν σε γερμανική και ελληνική γλώσσα με ταυτόχρονη μετάφραση.
