Τη μακρά, ιστορική γραμμή του αίματος και τον ρόλο της βίας ως «μαμής της Ιστορίας» μέσα από την αφήγηση τεσσάρων στιγμών που καθόρισαν τη γέννηση και την εξέλιξη της Θεσσαλονίκης μέχρι τη σημερινή της εικόνα πρόκειται να αφηγηθούν σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης τέσσερις επιστήμονες. Βάζοντας παράλληλα απέναντι την ανεκτικότητα ως πρόταση και διδαχή που πρέπει να ενστερνιστούμε.
Την ιστορική αποτύπωση των γεγονότων και τα συμπεράσματά τους θα μεταφέρουν κατά σειρά η Αγγελική Κοτταρίδη, δρ αρχαιολόγος – προϊσταμένη Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, η Πολυξένη Αδάμ Βελένη, δρ αρχαιολόγος – θεατρολόγος, διευθύντρια Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, ο Κωνσταντίνος Κωτσιόπουλος, δρ Κοινωνιολογίας του Χριστιανισμού, επίκουρος καθηγητής ΑΠΘ, και ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, δρ Οικονομικής Ιστορίας.
• Πώς συνοικίστηκε η Θεσσαλονίκη; Ως κατάληξη του μακελέματος επίλεκτων μελών της δυναστείας των Τημενιδών από τον Κάσσανδρο.
«Η σημαντικότερη οικογένεια της αρχαίας Ελλάδας, μια αλυσίδα εξαιρετικών ανθρώπων που έκαναν εξαιρετικά πράγματα και άλλαξαν την ιστορία, σημαδεύτηκε από την αλληλοσφαγή, με χαρακτηριστικές στιγμές τη δολοφονία του Φιλίππου στο θέατρο των Αιγών. Και είχε δραματικό τέλος με τη δολοφονία, όπως πιστεύω, του Αλέξανδρου από τον Κάσσανδρο ο οποίος είναι ο εξολοθρευτής της βασιλικής γενιάς και ο οικιστής της Θεσσαλονίκης», μας λέει η Αγγελική Κοτταρίδη. «Ο Ιόλας, αδελφός του Κάσσανδρου και οινοχόος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, είναι αυτός που τον δηλητηριάζει. Κι αυτό είναι ένα δίδαγμα για το πώς η υπεροχή και το εξέχον έχουν πάντα τίμημα, ενώ παράλληλα, όποιος θέλει μπορεί να δει πώς σε αντίθεση η ανεκτικότητα λειτούργησε κατά την περίοδο των ελληνιστικών χρόνων».
• Πώς έγινε χριστιανική η Θεσσαλονίκη; Με την ανελέητη σφαγή στον Ιππόδρομο.
«Η σφαγή στον Ιππόδρομο από τους Γότθους του Θεοδόσιου δεν είχε φυσικά καμιά ερωτική αφορμή, όπως θρυλείται. Ηταν πολιτική επιλογή του αυτοκράτορα, ήταν ιστορική τομή, και ορίζει την έναρξη της βυζαντινής περιόδου, το τέλος της ειδωλολατρίας και των Εθνικών, όσο και την έναρξη της χριστιανικής περιόδου», σημειώνει η Πολυξένη Αδάμ Βελένη. «Η βία μετασχηματίζει με δραματικούς όρους τις κοινωνίες κι αυτό είναι το συμπέρασμα που μπορούμε και σήμερα να βγάλουμε εύκολα, ζώντας την εποχή των προσφύγων και ορίζοντας την ανεκτικότητα ως βαθμίδα πολιτισμού και απάντηση στην επέλαση της βαρβαρότητας».
• Ποια τα αποτελέσματα και τι συμπεράσματα προκύπτουν από την εξέγερση των Ζηλωτών και την αιματηρή ταξική τους εκδίκηση, που άλλοι ορίζουν ως την πρώτη κομμούνα;
«Νομίζω ότι λύση είναι η καταλαγή», λέει από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Κωτσιόπουλος. «Η εξέγερση των χρόνων 1342-1349, τότε που η εκκλησία είχε μεγάλη κοινωνική επιρροή, αλλά διακριτό ρόλο από το κράτος και δεν συγκροτούσε ένα θεοκρατικό καθεστώς, είναι ενδεικτική. Η σφαγή των αρχόντων της Θεσσαλονίκης από τους Ζηλωτές και τα προτάγματα ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης οδήγησαν μελετητές να μιλήσουν για την πρώτη ευρωπαϊκή κομμούνα. Αλλά νομίζω ότι είναι λάθος, διότι αυτή η οπτική παραγνωρίζει τη δυναστική αντιπαράθεση Παλαιολόγων και Καντακουζηνών, που έπαιξαν κεντρικό ρόλο στις εξελίξεις. Το μήνυμα της καταλαγής και της ανεκτικότητας του Γρηγορίου Παλαμά φτάνει μέχρι τις μέρες μας, καθώς από τότε έβαλε απέναντι στη βία και το ταξικό μίσος την ταξική συνεννόηση και την κοινωνική δικαιοσύνη χωρίς καταναγκασμό».
• Πώς έγινε το Ολοκαύτωμα των Εβραίων κατά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο και πώς όρισε τη μορφή που έχει η πόλη σήμερα;
«Η παθολογία της εθνικής καθαρότητας, που όρισε τη γερμανική εθνογένεση, ήταν η ιδεολογία, το απώτατο σημείο της οποίας ήταν το Ολοκαύτωμα», τονίζει ο Ευάγγελος Χεκίμογλου. «Ολος ο κόσμος γνώριζε αυτά που οι εθνικοσοσιαλιστές πρέσβευαν, δεν υπήρχε τίποτα κρυφό και η εξέλιξη οδήγησε σταδιακά στην Τελική Λύση, στον αρχαίο και βάρβαρο τρόπο παραγωγής, που ορίζει ότι όταν η εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης και η καταλήστευση φτάνουν στο τελικό στάδιο, ο αφανισμός των ανθρώπων είναι το επακόλουθο. Η εξέλιξη αυτή πρέπει να μας κρατά σε εγρήγορση αφού και στην Ελλάδα η ιδέα της εθνικής καθαρότητας, αυτή η παθογένεια, που έφτιαξε τους συνεργάτες των ναζί και όσους εκμεταλλεύτηκαν εύκολα την καταλήστευση των περιουσιών των θυμάτων, οδηγεί όπως παρατηρούμε στη σταθεροποίηση των νεοναζιστικών μορφωμάτων».
info:
«Γεγονότα βίας και ανεκτικότητας στην Ιστορική διαδρομή της Θεσαλονίκης. Τι μας διδάσκει η Ιστορία», σήμερα, στις 7 το απόγευμα, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Η ημερίδα εντάσσεται στις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς για τη διετία 2015-2016, αφιερωμένες στο δίπολο «Βία και Ανεκτικότητα». Το Σαββατοκύριακο η είσοδος στα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους είναι ελεύθερη.
Το Σάββατο θα γίνονται θεματικές ξεναγήσεις από αρχαιολόγους του μουσείου σε επιλεγμένα εκθέματα και σε προκαθορισμένες διαδρομές στις μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις του, με βάση τον θεματικό άξονα «Βία και Ανεκτικότητα» (ώρες ξεναγήσεων: 11.00, 12.00, 18.00, 19.00 – Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας, έως 25 άτομα).
