Ιστορίες μέσα από το καλάθι

Ο αθλητισμός, σε όλες τις μορφές του, αποτελεί ένα αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτιστικής και κοινωνικής έκφρασης.

Ως εκ τούτου, η διαδρομή και η εξέλιξή του μέσα στον χρόνο δεν συνιστούν απλά ένα αυθύπαρκτο ταξίδι, αλλά και ένα ιστορικό αποτύπωμα που καθορίζει την ταυτότητα κάθε εποχής αλλά και κάθε λαού.

Μέσα από αυτό το πρίσμα, η έρευνα του πολύπειρου και πολυσχιδούς Θεσσαλονικιού δημοσιογράφου Σωτήρη Θεολογίδη, που κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Ιστορίες μέσα από το καλάθι», δεν συνιστά μια απλή καταγραφή της διαδικασίας διάδοσης και ανάπτυξης των ομαδικών αθλημάτων στην Ελλάδα.

Ουσιαστικά παρουσιάζει την Ελλάδα μέσα από τις ανάγκες και τις αναζητήσεις της στα χρόνια που ακολούθησαν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, αν εξετάσουμε τη διαδρομή του από το ξεκίνημά του μέσω της ΧΑΝΘ και την εκτόξευσή του μέσω της παρουσίας του Νίκου Γκάλη στον Αρη και την εθνική ομάδα, το μπάσκετ εμφανίζεται ως η «κορωνίδα» των ομαδικών αθλημάτων στη ζωή της Θεσσαλονίκης και της Ελλάδας γενικότερα.

Ωστόσο, είναι προφανές ότι παρακολουθώντας κανείς όλη αυτή τη διαδικασία αντιλαμβάνεται με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο της εκάστοτε εποχής.

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ο συγγραφέας-ερευνητής δίνει μια σειρά από απαντήσεις σε βασικά ερωτήματα που αφορούν την αγωνιστική δραστηριότητα για το μπάσκετ, αλλά και το βόλεϊ της περιόδου 1919-1940. Και όχι μόνο.

● Πώς και γιατί διαδόθηκαν τα ομαδικά αθλήματα στην Ελλάδα και στον ευρύτερο χώρο της Μέσης Ανατολής;

● Ποιος προσκάλεσε στη χώρα μας τα στελέχη της Χριστιανικής Αδελφότητας που επινόησαν το μπάσκετ;

● Ποιος ήταν ο ρόλος των πνευματικών ιδρυμάτων που εισήγαγαν τη δυτική κουλτούρα στην ελληνική εκπαίδευση;

● Τι συνέδεε τον Ελευθέριο Βενιζέλο με τον… Τζιμ Λόντον;

● Ποιοι ήταν οι πρωτοπόροι που άνοιξαν δρόμους κάτω από αντίξοες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες;

● Ποιοι ήταν οι σύλλογοι, οι αθλητές και οι παράγοντες που πρωταγωνίστησαν στις αθλοπαιδιές;

Απαντήσεις οι οποίες προκύπτουν αφού πρώτα έχουν διασταυρωθεί από δύο ή και περισσότερες πηγές, ώστε να φωτιστούν έντονα ακόμη και οι λιγότερο προβεβλημένες στιγμές.

Εφημερίδες της εποχής, διηγήσεις των πρωταγωνιστών, σε συνδυασμό με άφθονο και σπάνιο φωτογραφικό υλικό, συγκροτούν το βασικό εποπτικό υλικό που τεκμηριώνει την αυθεντικότητα και ενισχύει τη ζωντάνια της γοητευτικής αυτής πορείας.

Καλό «ταξίδι»…

Μερικά αποσπάσματα του βιβλίου, αποκαλυπτικά για το περιεχόμενό του:

✎ Δυο χρόνια μετά την απελευθέρωσή της, η Θεσσαλονίκη πήρε μέρος με τον “γεννήτορα” των συλλόγων της, Ηρακλή, στους Πανελλήνιους Αγώνες στίβου και κατέκτησε, με τρεις πρώτες νίκες του Γ. Αμιρά, την 5η θέση.

✎ Σύμφωνα με απόλυτα αξιόπιστο δημοσίευμα σε εφημερίδα της Θεσσαλονίκης (Ταχυδρόμος Β.Ε.) τα στελέχη της YMCA αφίχθησαν στη Θεσσαλονίκη μετά τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, έπειτα από παράκληση του Ελληνα πρωθυπουργού, Ελευθερίου Βενιζέλου, προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Γκούντροου Ουίλσον.

✎ Οι Θεσσαλονικείς εντυπωσιάστηκαν από τη δράση των στελεχών της YMCA στην Αθήνα και από το αμερικανικό “Σπίτι του στρατιώτη” στην πόλη τους. Ετσι προχώρησαν στην ίδρυση της ΧΑΝΘ. Η παρουσία των στελεχών της YMCA, σε μια εποχή παρατεταμένων πολεμικών επιχειρήσεων, ήταν, για τους επιφανείς Θεσσαλονικείς, η απάντηση στο κενό της αθλητικής παιδείας που αδυνατούσε να καλύψει η Πολιτεία.

✎ Η 25η Οκτωβρίου 1921 μπορεί να θεωρηθεί ως η “γενέθλιος” ημέρα του θεσσαλονικιώτικου μπάσκετ, αφού τότε άρχισαν τα πρώτα μαθήματα από τη ΧΑΝΘ.

✎ Κωνσταντινουπολίτες και Σμυρνιοί αστοί και δημοσιογράφοι ήταν οι ιδρυτές των μεγάλων συλλόγων (ΑΕΚ, Απόλλων, ΒΑΟ, Πανιώνιος, ΠΑΟΚ) που ενσάρκωσαν τα αθλητικά ιδεώδη των ξεριζωμένων από τις “χαμένες πατρίδες”.

✎ Ο Απόστολος Νικολαΐδης επηρέασε αποφασιστικά, με την έντονη προσωπικότητά του, την πορεία του Παναθηναϊκού και του ελληνικού αθλητισμού. Πολυσύνθετος αθλητής, με πανελλήνιες διακρίσεις και πρωταθλητής στο ποδόσφαιρο, πρωταγωνίστησε με την ίδια επιτυχία και σε άλλα αθλήματα, όπως στο βόλεϊ.

✎ Το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετώπιζαν οι σύλλογοι της Θεσσαλονίκης ήταν η έλλειψη γηπέδου. Μοναδικό γυμναστήριο ήταν αυτό του Ηρακλή, στο οποίο πρώτη βελτιωτική παρέμβαση έγινε με αφορμή τους Πανελλήνιους Αγώνες που ανέλαβε να διοργανώσει ο σύλλογος τον Σεπτέμβριο του 1927.