Η ιστορία μιας πλάκας

Λίγο πριν από τη χούντα, ο πελεκάνος Ηλίας Μαύρος (ο επιλεγόμενος και Αράπης ή Νταής ή Ηλίας Οπλα) πελέκησε σε μια πλάκα μάρμαρο τη μορφή του Σοφοκλή κι από κάτω χάραξε τη χρονολογία γέννησης και θανάτου του στον Κολωνό και τα ονόματα των επτά, που διασώθηκαν, από τις 123 τραγωδίες αυτού του μέγιστου των τραγωδών ποιητή.

Νέοι τότε, είχαμε φτιάξει μια άτυπη λέσχη πολιτισμού και ιστορίας για να καλύψουμε το ηχηρό κενό του κράτους και του υπουργείου που ούτε μια πινακίδα δεν είχαν τοποθετήσει, ούτε για τον Ιππιο Κολωνό ούτε για τον Σοφοκλή ούτε για την Ακαδημία του Πλάτωνα. Κι έτσι μικροί, που παίζαμε μπάλα δίπλα στις σαρκοφάγους και τα κολονάκια με τις επιγραφές, δεν ξέραμε τι ήταν και τι ιστορία κουβαλούσαν και τις ονομάζαμε γενικώς «στα αρχαία».

Ηταν ένα ασφυκτικά τρομαγμένο κράτος των δικών τους παιδιών τότε, και ό,τι κινούνταν εκτός του κάδρου των γνώσεων που ήθελε να ελέγχει το θεωρούσε «κομμουνιστικό» και το καταδίωκε. Ακόμη και την τοποθέτηση μιας πλάκας που θα αναφερόταν στον Σοφοκλή.

Αρχές Απριλίου του 1967 θα ήταν που είχαμε συνεδρίαση στο καθαριστήριο του Πάκη του Κουρή (το κυνήγι ήταν άγριο, ήταν σκληρός ο εμφύλιος στον Κολωνό, το ίδιο και ο απόηχός του) και επιλεγόταν πάντα διαφορετικό μέρος για την κάθε συνεδρίαση. Ηρθαν ο Μπόης με τον Ηλία και μας φέραν την πελεκημένη με τη μορφή του Σοφοκλή μαρμάρινη πλάκα, και συμφωνήσαμε να την τσιμεντάρουμε κρυφά, κάποιο βράδυ προς το τέλος του Απρίλη, σε ένα λείο βραχάκι, όπου πιτσιρίκια κάναμε τσουλήθρα, κάτω από τα δύο μνημεία του Σαρλ Λενορμάν και του Καρλ Οτφριδ Μύλλερ. Τη μαρμάρινη πλάκα, μέχρι να τοποθετηθεί, ανέλαβα εγώ να την κρύψω σπίτι μου.

21 Απριλίου έσκασε η χούντα, κι εμείς, άλλος πέρασε στην παρανομία στον αντιδικτατορικό αγώνα, άλλος έφυγε για το εξωτερικό κι άλλος έκατσε στα αυγά του. Η μάνα μου τρόμαξε κι έκρυψε την πλάκα σε μια μεγάλη παλιά βαλίτσα με ρούχα απ’ την Αμερική που στέλναν τα αδέλφια του πατέρα μου. Οταν έπεσε η χούντα τη βαλίτσα την κληρονόμησε η αδελφή μου και σε όποια μετακόμιση έκανε την κουβαλούσε, με την πλάκα μέσα της. Μέχρι Μαϊάμι ταξίδεψε η πλάκα, κι όταν πέσανε τα Δίδυμα ήταν στη Νέα Υόρκη.

Τελικά η αδελφή μου συνταξιοδοτήθηκε και επέστρεψε στο σπίτι στον Κολωνό. Πριν όμως έστειλε τα πράγματά της με κοντέινερ και τα παρέλαβα εγώ. Μαζί με τις οικοσκευές, να και η παλιά βαλίτσα με την πλάκα μέσα. Ηδη φίλοι παλιοί και νέοι είχαμε μαζευτεί για να κάνουμε κάτι για τη γειτονιά κι η πλάκα ήρθε σαν ένας χαμένος κρίκος απ’ το παρελθόν να μας συνδέσει με τις νεανικές αναζητήσεις. Ετσι ένα απόγευμα -όχι κρυφά αυτή τη φορά- τη μεταφέραμε να την εντοιχίσουμε στο θέατρο του Λόφου.

Κάποιος πονηρός δημοτικός πολιτευτής είχε πείσει όλο το Δ.Σ. του Δήμου Αθηναίων το θέατρο στη γενέτειρα του Σοφοκλή στο άλσος, που τόσο το έχει υμνήσει, να ονομαστεί «Θέατρο Κολωνού Γκιωνάκη – Κωνσταντάρα» (εξαίρετοι ηθοποιοί, αλλά αυτό είναι άσκηση λήθης για μας τους Κολωνιώτες, κύριε δήμαρχε των Αθηναίων· πολιτιστικό καψώνι).

Ετσι, η δημοτική υπάλληλος του Θεάτρου, τρομαγμένη που θα αποδίδαμε με την πλάκα το θέατρο στον Σοφοκλή (πού να ξέρει η γυναίκα, κάναν μαχαιροβγάλτη Κολωνιώτη θα τον νόμισε), κάλεσε το «100» να ‘ρθει να μας μαζέψει. Μαζευτήκαμε μόνοι μας κι είπαμε να πάμε κατά το πρωτόκολλο της εξουσίας, που τώρα είναι και δημοκρατική.

Γίνανε οι γνωστές αιτήσεις και εξωδίκως μάθαμε πως πέρασε παμψηφεί και ο εντοιχισμός και η μετονομασία, αλλά δυο χρόνια τώρα επισήμως με χαρτί και τζίφρα τίποτα· αναμένουμε. Ετσι ένα βράδυ είδα στον ύπνο μου τον Νταή που την είχε πελεκήσει: «Ρε συ, δεν αλλάζουν αυτοί, τα χαρτιά είναι χαρτιά, πάρτε εσείς την ιστορία της γειτονιάς στα χέρια σας κι αυτοί ιδιώτες θέλουν όχι πολίτες», εισχώρησε και το φάντασμα του Μπόη στην κουβέντα.

Πρωί σηκώθηκα και κολλήσαμε με κόλλα και βίδες την πλάκα στο λείο βραχάκι που είχαμε διαλέξει παλιά, προχουντικά. Το αναρτήσαμε και στο φέισμπουκ ΛΟΦΟΣ ΚΟΛΩΝΟΥ κι έγινε χαμός. Σε εικοσιτέσσερις ώρες δέκα χιλιάδες επισκέψεις και χιλιαδιακόσια μπράβο. Χαρήκαμε. Να που τα μικρά κινήματα πολιτισμού στη γειτονιά ανοίγουν ξανά τον δρόμο. Κι εκεί που σχεδιάζαμε κι άλλες τέτοιες δράσεις μνήμης ενάντια στις ασκήσεις λήθης, μπαμ σκάει και το μέχρι τότε αόρατο ιερατείο, από τα σκληρά του πολιτισμού, αυτό ντε, που θεωρεί την ιστορία ιδιοκτησία του και τον Λόφο βαρονία του.

Στο Λόφο είχαν χορταριάσει τα δύο μνημεία, μεριμνήσαμε και καθαρίστηκαν· είχε αγέλη άγριων σκυλιών, φροντίσαμε τα πήραν· είχε γίνει τραμπολίνο ουσιών εξαρτημένων παιδιών, το καθαρίσαμε κι αυτό. Εκατό χρόνια μαρτυριών (είμαι 71 χρόνων, βάλε και τον πατέρα μου και τον παππού μου) το ιερατείο απόν. Ούτε μια πινακίδα να βάλει για τον Ιππιο Κολωνό, για την Αγία Ελεούσα-Ευμενίδες, για τον Σοφοκλή και τον Οιδίποδα. Ούτε ένα φυλλάδιο να μοιράσουν στα σχολεία, στους δασκάλους, να γίνει οικείος πνευματικά στα παιδιά και να τον σέβονται τον Λόφο. Ούτε μια μικρή επιγραφή πως τον ανέβαιναν ο Μέτων, ο Πλάτων να μελετήσουν τ’ άστρα. Με το που είδαν όμως το σουξέ στο φέισμπουκ, τσουπ στο σύρμα: «Ξηλώστε την πλάκα, κάντε μας αίτηση και την ξανατοποθετείτε». Φίλος της παρέας, δικηγόρος, μας είπε δεν είναι τίποτα, τυπικό είναι το θέμα.

Τυπική ήταν και η δηλωσούλα στο οικείο Τμήμα κάποτε. Ομως σε αυτό το τυπικό παιζόταν το αν θα άφηνες τα ιερατεία να ελέγχουν τη ζωή σου και τη σκέψη σου. Ο υπουργός Πολιτισμού Νίκος Ξυδάκης από τα γραπτά του φαίνεται να θέλει τη γνώση και την ιστορία ανοιχτή προς τον κόσμο.

Από τα γραπτά του μοιάζει να θέλει να σπάσει τέτοια κλειστά και ιεροεξεταστικά κόλπα, και τον κόσμο πολίτη κι όχι ιδιώτη. Κι εμείς μαζί του, όχι όμως να σπάσει και η πλάκα. Η πλάκα είναι εκεί, το ιερατείο απέναντι, θα ‘χει πλάκα να επιχειρήσει να τη σπάσει – θα μας βρει μπροστά του, όλη τη γειτονιά. Είναι η πρώτη πλάκα που μπαίνει εδώ και αιώνες στον Κολωνό. Είναι μια πράξη αξιοπρέπειας, αυτοσεβασμού και μνήμης, που δεν χρειάζεται αίτηση και πρωτόκολλο.