Δύο ημέρες μετά την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ, τον Ιανουάριο του 2009, ο Μπαράκ Ομπάμα εξέδωσε εκτελεστικό διάταγμα για το κλείσιμο των φυλακών του Γκουαντάναμο εντός ενός έτους. Εξήμισι χρόνια μετά και ενώ σε 16 μήνες εκπνέει και η δεύτερη θητεία του, αυτές εξακολουθούν να λειτουργούν εκτός κάθε έννοιας διεθνούς νομιμότητας και η κυβέρνηση κάνει μια τελευταία απόπειρα να εκπληρώσει την υπόσχεσή της διορίζοντας έναν νέο Ειδικό Απεσταλμένο για το Κλείσιμο του Γκουαντάναμο.
Αναλαμβάνοντας τα καθήκοντά του στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ χθες, ο Λι Βολόφσκι, νομικός του Χάρβαρντ, ειδήμων σε θέματα τρομοκρατίας και πρώην σύμβουλος σε θέματα ασφαλείας τόσο του Μπιλ Κλίντον όσο και του Τζορτζ Μπους, αναγνώρισε με ρεαλισμό πως «σαφώς και δεν έχω αυταπάτες ότι θα είναι εύκολη υπόθεση». Πρώτο του μέλημα, πρόσθεσε, είναι να εξασφαλίσει συμφωνίες για τη «μετεγκατάσταση» ή τον επαναπατρισμό 52 κρατούμενων που έχει κριθεί πως μπορούν να απελευθερωθούν από τους 116, οι οποίοι ακόμη παραμένουν στην παράνομη αμερικανική βάση του Γκουαντάναμο, στην Κούβα. Προτεραιότητά του, επίσης, θα είναι η επιτάχυνση των διαδικασιών της PRB, της επιτροπής όπου εκπροσωπούνται όλες οι αμερικανικές υπηρεσίες ασφαλείας και η οποία αποφασίζει ποιοι αιχμάλωτοι πρέπει να συνεχίζουν να κρατούνται.
Η συναίνεση του 2009 με τους Ρεπουμπλικανούς για το κλείσιμο του Γουαντάναμο «που είχε καταλήξει προπαγανδιστικό όπλο στα χέρια των εχθρών της Αμερικής και αγκάθι για τις σχέσεις με τους συμμάχους» παρήλθε σύντομα. Οπως ομολόγησε ο πρόεδρος Ομπάμα τον περασμένο Μάρτιο: «Επρεπε να το κάνω με την άφιξή μου στον Λευκό Οίκο. Αλλά είχαμε συμφωνία με τους Ρεπουμπλικανούς ότι το Γκουαντάναμο έπρεπε να κλείσει και σκέφθηκα ότι θα μπορούσαμε να το κάνουμε ήρεμα εν καιρώ».
Αυτή τη διστακτικότητα αξιοποίησαν οι Ρεπουμπλικανοί που σύντομα άρχισαν να τορπιλίζουν κάθε απόφαση που θα διευκόλυνε το κλείσιμο των φυλακών. Πέτυχαν να απαγορευτεί η μεταφορά των κρατουμένων –για οποιονδήποτε λόγο– στις ΗΠΑ αλλά και να επιβληθούν ενισχυμένα μέτρα ασφαλείας για την πιθανή υποδοχή τους από τρίτες χώρες, έτσι που πάγωσαν επί μακρόν οι απελευθερώσεις.
Οι φυλακές του Γκουαντάναμο δημιουργήθηκαν επί προέδρου Τζορτζ Μπους μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις κατά των Δίδυμων Πύργων τον Σεπτέμβριο του 2001 και έφτασαν να στεγάσουν 800 κρατούμενους, που στην πλειονότητά τους απήχθησαν, βασανίστηκαν σε παράνομα κέντρα τρίτων χωρών και μεταφέρθηκαν με μυστικές πτήσεις της CIA στη βάση της Κούβας, όπου παρέμειναν επί χρόνια χωρίς απαγγελία κατηγοριών, νομική εκπροσώπηση ή δίκη.
Δύσκολη αποστολή
Πολλοί αναλυτές επισημαίνουν πόσο δύσκολη θα είναι η αποστολή του 46χρονου Βολόφσκι, πόσο μάλλον τώρα που το Κογκρέσο ελέγχεται απόλυτα από τους Ρεπουμπλικανούς και πλησιάζει μια εκλογική χρονιά που προμηνύει τεράστια πόλωση. Πολλοί, ωστόσο, στοιχηματίζουν ότι θα καταφέρει να πείσει τους Ρεπουμπλικανούς να συναινέσουν σε μέτρα που θα διευκολύνουν το κλείσιμο του Γκουαντάναμο. Ανάμεσά τους και ο Τζον Μπέλιντζερ, πρώην σύμβουλος ασφαλείας επί Μπους που θεωρεί ότι λόγω βιογραφικού και στάσης μπορεί να καθησυχάσει το Κογκρέσο: «Δεν βάζεις κάποιον από οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπεύθυνο να κλείσει το Γκουαντάναμο. Η ανάληψη αυτού του δύσκολου έργου από κάποιον που ήταν επικεφαλής της αντιτρομοκρατίας σημαίνει ότι στο τιμόνι βρίσκεται το σωστό πρόσωπο. Είναι σκληρός τύπος».
Θα τα καταφέρει; Λάθος ερώτημα, εκτιμά ο Ομάρ Σακίρ του αμερικανικού Κέντρου για τα Συνταγματικά Δικαιώματα, που δήλωσε στην Deutsche Welle πως αμφιβάλλει πλέον πολύ αν ο Λευκός Οίκος παραμένει προσηλωμένος στον στόχο για κλείσιμο του Γκουαντάναμο.
