Έκθεση για τα Ναρκωτικά: Λιγότεροι θάνατοι, πιο επικίνδυνες νέες ουσίες

Λιγότεροι θάνατοι και μολύνσεις για τους χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών καταγράφει η φετινή Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά που δημοσιοποιήθηκε στην Πορτογαλία οι ειδικοί όμως ανησυχούν για την επικινδυνότητα των νέων συνθετικών ναρκωτικών που είναι φθηνά και τα προτιμούν οι νέοι.

Θετικές είναι οι εξελίξεις για τους χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών καθώς μειώθηκαν τόσο οι θάνατοι όσο και οι μολύνσεις από την ΗIV λοίμωξη που είχε προσλάβει διαστάσεις επιδημίας τα προηγούμενα χρόνια. Κάτι που πιστώνεται στην επέκταση των προγραμμάτων υποκατάστασης αλλά και στην αναβάθμιση του ρόλου των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που δουλεύουν στο δρόμο με τους χρήστες. Επίσης παρατηρήθηκε μια σταθεροποίηση στη χρήση ηρωίνης και κοκαΐνης. Τα κακά νέα είναι ότι λόγω κρίσης έχει αυξηθεί η χρήση φθηνών, αυτοσχέδιων αλλά επικίνδυνων ψυχοδραστικών συνθετικών ουσιών από νέους καθώς και η χρήση ακόμα πιο δραστικής κάνναβης.

Αυτά είναι τα κυριότερα συμπεράσματα για την Ελλάδα από τη φετινή έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά που εδρεύει στην Πορτογαλία και δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα. Στην ίδια εκφράζονται ανησυχίες αν η οικονομική κρίση θα επιτρέψει τη συνέχιση των προγραμμάτων πρόληψης και θεραπείας.

Και μπορεί ο αριθμός των νεοδιαγνωσθέντων κρουσμάτων HIV λοίμωξης μεταξύ χρηστών που κάνουν ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών ουσιών να έχει πέσει στο μισό από το 2013 και μετά, ωστόσο όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η επιστημονικά υπεύθυνη στο Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Παρακολούθησης για τα ναρκωτικά στην Ελλάδα Μανίνα Τερζίδου «τα νούμερα εξακολουθούν να είναι υψηλά» καθώς η χώρα μας βρίσκεται στην 5η ποσοστιαία θέση στην Ευρώπη όσον αφορά τις νέες μολύνσεις HIV λόγω της ενδοφλέβιας χρήσης. Η αναχαίτιση της επιδημίας των νέων μολύνσεων αποδίδεται τόσο στην αύξηση των θεραπευομένων στο πρόγραμμα των 50 μονάδων υποκατάστασης που έφτασαν τις 13.000 άτομα κατατάσσοντας τη Ελλάδα στη δεύτερη θέση στη σχετική κατάταξη μετά το Λουξεμβούργο, όσο και στην αναβάθμιση του ρόλου των ΜΚΟ και των παρεμβάσεων στους δρόμους: πέρσι εκτιμάται ότι μοιράστηκαν 408.000 σύριγγες στους χρήστες, αριθμός πολύ μεγαλύτερος από την απαίτηση των Ηνωμένων Εθνών που ζητά να μοιράζονται τουλάχιστον 200 σύριγγες ετησίως σε κάθε χρήστη.

Παρεμβάσεις που συνέβαλαν αποφασιστικά «στη μείωση των θανάτων αλλά και του αριθμού των προβληματικών χρηστών, του κρυφού πληθυσμού, που βρίσκεται δηλαδή στον δρόμο» παρατηρεί η κ. Τερζίδου διατυπώνοντας την ανησυχία της για τη συνέχιση των προγραμμάτων μεσούσης της οικονομικής κρίσης. Κάτι που έγινε γνωστό ακόμη είναι ότι η χώρα μας είναι η μόνη χώρα στην Ευρώπη που έχει πρόγραμμα για παράτυπους μετανάστες χρήστες τη στιγμή που στα θεραπευτικά προγράμματα αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός των μεταναστών που ζητούν βοήθεια.

Απειλή τα νέα ναρκωτικά

Σήμα κινδύνου ωστόσο εκπέμπουν οι ειδικοί για την ολοένα αυξανόμενη χρήση και από τους νέους στην Ελλάδα λόγω κρίσης, νέων συνθετικών φθηνών ναρκωτικών ακολουθώντας την τάση της Ευρώπης όπου αυτές οι ψυχοδραστικές ουσίες κάνουν θραύση. Είναι χαρακτηριστικό ότι πέρσι στην Ε.Ε. εντοπίζονταν δύο νέες ψυχοδραστικές ουσίες τη βδομάδα που πωλούνταν μάλιστα ως «νόμιμα διεγερτικά» ενώ μέσω του ευρωπαϊκού μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης αναφέρθηκαν συνολικά 101 νέες ουσίες από 81 το 2013.

Οι κυριότερες ουσίες που προκαλούν την ανησυχία των επιστημόνων καθώς γνωρίζουν ελάχιστα για αυτές είναι τα συνθετικά κανναβινοειδή που πωλούνται νόμιμα -spice- και οι συνθετικές καθινόνες. «Πρόκειται για πολύ φθηνές ουσίες, τις οποίες προτιμούν οι χρήστες γιατί έχουν λιγότερα χρήματα να διαθέσουν. Μια δόση ηρωίνης κοστίζει 30 ευρώ και μία δόση συνθετικού ναρκωτικού μόλις 3 ευρώ. Οι ουσίες αυτές διακινούνται μέσω ίντερνετ, και τελευταία μέσω google μπορεί ο καθένας να να βρει sites από όπου μπορείς να τις αγοράσει» εξηγεί η κ. Τερζίδου και εφιστά την προσοχή καθώς όχι μόνο έχουν παρατηρηθεί θάνατοι στο εξωτερικό αλλά είναι και πολύ εξαρτητικές ουσίες ενώ χρησιμοποιούνται κυρίως από νέα παιδιά.

«Οι χρήστες δεν θεωρούν τον εαυτό τους εξαρτημένο και δεν προσεγγίζουν τις υπηρεσίες βοήθειας και τις δομές. Πηγαίνουν μόνο στα επείγοντα των νοσοκομείων όπου και δεν καταγράφονται, καθώς οι γιατροί αποφεύγουν να τους κατονομάσουν χρήστες για να μην έχουν ποινικές συνέπειες» λέει η κ. Τερζίδου.

Η κάνναβη εξακολουθεί να είναι από τις πιο διαδεδομένες ουσίες χρήσης και στη χώρα μας ωστόσο τα τελευταία χρόνια είναι πάρα πολύ δραστική και δεν έχει καμία σχέση με αυτή που διακινούνταν πριν από μια 10ετία. «Η κάνναβη σε κάποιες περιπτώσεις, σήμερα μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς έρευνες την ενοχοποιούν για ψυχωσικά επεισόδια πολλές φορές μη αναστρέψιμα, αλλά και νευρολογικά προβλήματα» επισημαίνει η κ. Τερζίδου και τονίζει ότι η νεώτερη γενιά της κάνναβης είναι πιο εξαρτητική, γι αυτό και όλο και περισσότεροι και νεότεροι χρήστες κάνναβης αναζητούν λύση σε προγράμματα απεξάρτησης, όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά και σε ολόκληρη την υπόλοιπη Ευρώπη.

Η χρήση κοκαΐνης, δείχνει να σταθεροποιείται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, μετά την αξιοσημείωτη αύξηση που είχε καταγραφεί στη χρήση της, όταν υποχώρησε η τιμή της ενώ η χρήση ηρωίνης όχι μόνο έχει σταθεροποιηθεί, αλλά εμφανίζει και τάση μείωσης και αυτό γιατί τόσο η κοκαΐνη όσο και η ηρωίνη δείχνουν να αντικαθίστανται από τις συνθετικές ουσίες, που είναι πολύ φθηνότερες. Οι ειδικοί εφιστούν ακόμη την προσοχή για το Sisa, ένα ελληνικής επινόησης ναρκωτικό που χορηγείται με ενδοφλέβια σύριγγα ή εισπνέεται μέσα από γυάλινες πίπες: η μενθαφεταμίνη αυτή, στην οποία έχουν εντοπιστεί μέχρι και υγρά μπαταρίας, παραμένει ένα πολύ φθηνό δραστικό ναρκωτικό και μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί στη χώρα μας, τουλάχιστον 12 θάνατοι από αυτό σύμφωνα με την κ. Τερζίδου.

Δύο νέες ψυχοδραστικές ουσίες εντοπίζονται κάθε εβδομάδα στην Ευρώπη, ενώ η κάνναβη παραμένει το πιο διαδεδομένο παράνομο ναρκωτικό, με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι χρήστες να ζητούν βοήθεια για απεξάρτηση απ αυτό. Η ανησυχία των επιστημόνων έχει ενταθεί, λόγω της αυξημένης δραστικότητας και καθαρότητας των ναρκωτικών, τα οποία πλέον ειναι ιδιαίτερα τοξικά και πωλούνται μέσα από το Ίντερνετ και τα κινητά τηλέφωνα, όπως διαπιστώνει η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2015.

Εκτιμάται ότι 19,3 εκατομμύρια ενήλικες (15-64 ετών) έκαναν χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο, εκ των οποίων 14,6 εκατομμύρια ήταν νεαροί ενήλικες (15-34 ετών). Σύμφωνα πάντα με εκτιμήσεις, περίπου 1% των ενηλίκων στην Ευρώπη κάνει καθημερινή ή σχεδόν καθημερινή χρήση κάνναβης.

Ενδεικτικοί της υψηλής επικράτησης της χρήσης κάνναβης είναι οι αριθμοί των χρηστών που ξεκινούν θεραπεία σε εξειδικευμένα κέντρα απεξάρτησης. Ο αριθμός των χρηστών που ξεκίνησαν θεραπεία απεξάρτησης από την κάνναβη για πρώτη φορά αυξήθηκε στην Ευρώπη από 45.000 το 2006 σε 61.000 το 2013.

Ενθαρρυντικά στοιχεία της έκθεσης που παρουσιάσθηκε σήμερα στη Λισαβόνα είναι ότι βελτιώνεται η θεραπεία της ηπατίτιδας C και ανακόπτεται (και στην Ελλάδα) η ανοδική πορεία των κρουσμάτων HIV ανάμεσα στους χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών, αλλά και οι πτωτικές τάσεις για την ηρωίνη, οι οποίες όμως συνδυάζονται με την ανάγκη για στενή παρακολούθηση του ζητήματος, λόγω των νέων εξελίξεων στην αγορά ηρωίνης διεθνώς. Πρόκληση παραμένει για τα κράτη της ΕΕ, η μείωση των θανάτων από υπερβολική δόση, ενώ για πρώτη φορά καταγράφεται η ανάγκη για υπηρεσίες και προγράμματα απεξάρτησης, προσαρμοσμένα στους χρήστες οπιοειδών μεγαλύτερης ηλικίας. Τέλος, στην έκθεση με τίτλο “Τάσεις και Εξελίξεις”, η οποία δημοσιεύθηκε σήμερα από τον Οργανισμό της ΕΕ για τα Ναρκωτικά (EMCDDA), είναι πλέον εμφανής ο ανελέητος «ανταγωνισμός» σε μια κορεσμένη αγορά διεγερτικών ουσιών όπως η κοκαΐνη, οι αμφεταμίνες και η έκσταση.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του EMCDDA, João Goulão: «Το πρόβλημα έχει γίνει πλέον πολύ πιο σύνθετο. Πολλές από τις ουσίες που αναφέρονται στη σημερινή έκθεση ήταν κυριολεκτικά άγνωστες στους χρήστες πριν από δύο δεκαετίες. Το όριο μεταξύ παλιών και νέων ναρκωτικών γίνεται πιο δυσδιάκριτο, καθώς τα νέα ναρκωτικά μιμούνται ολοένα και περισσότερο τις ελεγχόμενες ουσίες».

Επικίνδυνη κάνναβη

Ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία που αφορούν τη χρήση κάνναβης αφού συνδέεται, μολονότι σπάνια, με επείγοντα περιστατικά, ιδίως όταν γίνεται σε υψηλές δόσεις. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε πλαίσια αντιμετώπισης επειγόντων περιστατικών, τα επείγοντα περιστατικά που συνδέονται με χρήση κάνναβης αυξήθηκαν σημαντικά από το 2008 έως το 2012, σε 11 από τις 13 ευρωπαϊκές χώρες που εξετάστηκαν.

Επίσης μια νέα εξέλιξη στην αγορά κάνναβης σημειώθηκε με τον εντοπισμό, μέσω του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ, περισσότερων από 130 συνθετικών κανναβινοειδών, τα οποία πωλούνται ως νόμιμα υποκατάστατα της κάνναβης. Η χρήση αυτών των ουσιών μπορεί να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες για την υγεία (νεφρική βλάβη, αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα, σπασμούς). Λόγω των πρόσφατων περιστατικών θανάτου και οξείας τοξίκωσης που συνδέονται με αυτές τις ουσίες εντός και εκτός Ευρώπης, το EMCDDA εχει ήδη εκδώσει προειδοποιήσεις σχετικά με τη δημόσια υγεία.

Μια από τις βασικές διαπιστώσεις της φετινής έκθεσης είναι η μεγάλη αύξηση στη δραστικότητα και την καθαρότητα των πιο διαδεδομένων παράνομων ναρκωτικών στην Ευρώπη, γεγονός που προκαλεί ανησυχία για την υγεία των χρηστών. Όπως προκύπτει από τις συνολικές τάσεις κατά την περίοδο 2006- 2013, στις χώρες που υποβάλλουν συστηματικά στοιχεία έχει σημειωθεί αύξηση της δραστικότητας της κάνναβης (περιεκτικότητα σε THC), της καθαρότητας της κοκαΐνης και της περιεκτικότητας των δισκίων έκστασης σε MDMA.

Ανησυχία προκαλεί επίσης η ευρεία διάδοση ναρκωτικών στο διαδίκτυο καθώς τόσο οι νέες ψυχοδραστικές ουσίες όσο και τα «εδραιωμένα» ναρκωτικά πωλούνται πλέον ηλεκτρονικά.

Η προβληματική χρήση ηρωίνης εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει μεγάλο μέρος του υγειονομικού και κοινωνικού κόστους της χρήσης ναρκωτικών στην Ευρώπη αν και οι πρόσφατες τάσεις είναι «σχετικά θετικές», σύμφωνα με το EMCDDA, το οποίο επισημαίνει μια «γενικότερη στασιμότητα της ζήτησης για τη συγκεκριμένη ουσία».

Πτώση δείχνουν και τα δεδομένα σχετικά με τις κατασχέσεις, τα οποία είναι ενδεικτικά των τάσεων όσον αφορά τη χρήση ηρωίνης. Παρά όμως τη θετική καμπή που σηματοδοτούν αυτές οι πτωτικές τάσεις, το EMCDDA σημειώνει την ανάγκη στενής παρακολούθησης συνεπεία μιας σειράς νέων εξελίξεων στην αγορά, καθώς σύμφωνα με εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, το 2013 και το 2014 αυξήθηκε σημαντικά η παραγωγή οπίου στο Αφγανιστάν, τη χώρα από την οποία προέρχεται το μεγαλύτερο μέρος της ηρωίνης που καταναλώνεται στην Ευρώπη. ∆εν αποκλείεται, επομένως, η εξέλιξη αυτή να οδηγήσει σε αυξημένη διαθεσιμότητα ηρωίνης στην ευρωπαϊκή αγορά.

Αλλαγές σημειώθηκαν και στις οδούς διακίνησης της ηρωίνης στην Ευρώπη. Αν και η «βαλκανική οδός» εξακολουθεί να είναι η πιο διαδεδομένη, υπάρχουν ενδείξεις ότι αυξάνεται η σημασία της «νότιας οδού» που ξεκινά από το Ιράν και το Πακιστάν και φτάνει στην Ευρώπη απευθείας ή μέσω των χωρών της αραβικής χερσονήσου και της ανατολικής, νότιας και δυτικής Αφρικής.

Η μείωση των θανάτων από υπερβολική δόση, όπως και των λοιπών συνδεόμενων με τα ναρκωτικά θανάτων (νοσημάτων, ατυχημάτων και αυτοκτονιών) εξακολουθεί να συνιστά μείζονα πρόκληση για την πολιτική δημόσιας υγείας. Εκτιμάται ότι το 2013 σημειώθηκαν στην ΕΕ τουλάχιστον 6.100 θάνατοι από υπερβολική δόση, κυρίως ηρωίνης και άλλων οπιοειδών.

Κάποιες χώρες προσφέρουν εδώ και χρόνια χώρους επιτηρούμενης χρήσης ναρκωτικών. Σήμερα λειτουργούν περίπου 70 χώροι επιτηρούμενης χρήσης σε 6 από τις χώρες που υποβάλλουν στοιχεία στο EMCDDA (Γερμανία, ∆ανία, Ισπανία, Κάτω Χώρες, Λουξεμβούργο, Νορβηγία), ενώ στη Γαλλία επετράπει πρόσφατα η δοκιμαστική λειτουργία τέτοιων χώρων. Μεταξύ άλλων, οι αίθουσες επιτηρούμενης χρήσης μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των επιβλαβών συνεπειών της χρήσης, περιλαμβανομένων των θανάτων από υπερβολική δόση, καθώς και να χρησιμεύσουν ως σημεία επαφής με χρήστες ναρκωτικών οι οποίοι δύσκολα θα απευθύνονταν σε θεραπευτικές υπηρεσίες.

Σύμφωνα με την έκθεση, η μέση ηλικία όσων ξεκινούν θεραπεία απεξάρτησης από οπιοειδή αυξάνεται, με τη διάμεση ηλικία να έχει αυξηθεί κατά πέντε έτη, μεταξύ 2006 και 2013. Σημαντικός αριθμός χρηστών οπιοειδών στην Ευρώπη με ιστορικό μακροχρόνιας χρήσης πολλαπλών ουσιών είναι πλέον σαραντάρηδες ή πενηντάρηδες με ιδιαίτερα ευάλωτη υγεία λόγος που επιτάσσει «να αναπτυχθούν κλινικές κατευθυντήριες γραμμές που θα λαμβάνουν υπόψη τις δημογραφικές αλλαγές στους προβληματικούς χρήστες οπιοειδών στην Ευρώπη».

Η κοκαΐνη παραμένει η ευρύτερα διαδεδομένη παράνομη διεγερτική ουσία στην Ευρώπη, αν και οι περισσότεροι χρήστες κοκαΐνης είναι συγκεντρωμένοι σε σχετικά μικρό αριθμό χωρών της δυτικής ΕΕ.

Η χρήση αμφεταμινών (αμφεταμίνης ή μεθαμφεταμίνης) εξακολουθεί να είναι συνολικά μικρότερη στην Ευρώπη σε σύγκριση με τη χρήση κοκαΐνης.