Εκεί, οπού ’ναι οι ελιές κι οι κοπελιές και όλος ο ρυθμός του αγροτικού κόσμου, στην αίθουσα δηλαδή του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός, ο διεθνώς διακεκριμένος, κορυφαίος πιανίστας Απόστολος Παληός μάς οδηγεί με τα πλήκτρα του σ’ έναν άγνωστο, αλλά τόσο ασυνείδητα γνωστό, κόσμο, σε έργα του συνθέτη Θωμά Μπακαλάκου.
Ο ρυθμός επικαλύπτει τα πάντα, αλλά και αναδεικνύει τα πάντα: Ομορφες κοπέλες που θερίζουν στα σταροχώραφα, ημίγυμνους σκληροτράχηλους άντρες να οργώνουν τη θεσσαλική γη· ιδρώτας και χαμόγελα αξεδιάλυτα, υπακούουν στη μουσική του θεσσαλικού σύμπαντος· καρδιές φτεροκοπάνε.
Τσάμικοι και καλαματιανοί χοροί θάλλουν στην ατμόσφαιρα· τα πάντα γλυκαίνουν.
Αίφνης η μουσική κοπάζει. Παιδιά παίζουν και ξεφωνίζουν στις αλάνες των χωριών, γέροντες απολαμβάνουν το ποτό τους τα μεσημέρια της Κυριακής.
Οι επικολυρικοί τόνοι που ξεχύνονται από τα πλήκτρα του βιρτουόζου πιανίστα φανερώνουν την ελληνική παράδοση· τον λυγμό και το γέλιο της χώρας.
Αλλοτε οι νότες είναι έκρυθμες κι άλλοτε γαληνεύουν, ανυψώνονται και λυτρώνουν με προεξάρχοντα τον ρυθμό (της δημοτικής μουσικής). Ψίθυροι και κραυγές των προγόνων υμνούν τη σπατάλη της Ανοιξης· ολόγυμνη η δροσιά της, υψίτονο και υψιπετές το πένθος του χειμώνα· από την οργιαστική βλάστηση στο θάλπος της εστίας· και ξανά.
Υψίτονοι και υψιπετείς χαϊδεύουμε κι εμείς τα πλήκτρα του πιάνου. Η εμφάνεια της δύναμης της μουσικής, η ελευθερία, η τάση προς αυτήν. Ησυχία και αμηχανία πριν από τη μεγάλη έκρηξη, το εορταστικό αλέγκρο. Ηχοι-χυμοί ξεσπάνε στον χώρο. Η κορύφωση. Σουρουπώνει. Η συγκομιδή των καρπών, το άπλωμά τους, ο θησαυρός της γης στα πόδια των κοριτσιών.
Τα μουσικά αριστουργήματα του παρελθόντος ιδωμένα και φιλτραρισμένα στα μύχια του Θωμά Μπακαλάκου διαμορφώνουν το νέο μουσικό του στιλ, τη μουσική νουβέλα. Κομμάτια χαρακτήρα τα οποία έχουν κατά κανόνα εξωμουσικό τίτλο ή εξωμουσικές εντυπώσεις που εντυπώνονται συναισθηματικά στη μουσική.
Η Αρνη-καραγκούνα δίνει απέριττα την ομορφιά του ομώνυμου δημοτικού τραγουδιού, μ’ έναν όμορφο, τελείως ξεχωριστό τρόπο.
Ο ρυθμός, που είπαμε, ακλόνητος κι απόνητος οδηγός· μαέστρος της μουσικής και της συγκίνησης. Και οι πιο αδαείς ακροατές συμμετέχουμε με κάποια συγκίνηση, διεισδύουμε στη μαγεία του πιάνου, χειροκροτάμε τον σπουδαίο πιανίστα.
Προσωπικά χειροκροτώ πρώτα τον Θωμά Μπακαλάκο και τον πιέζω να μου μιλήσει γι’ αυτή την έξοχη δουλειά του.
Ξεκινάει από τον ρυθμό: «Οπως κάθε μυστήριο, ο ρυθμός δεν μπορεί να εξερευνηθεί πλήρως. Πάντα θα κρατάει κάποια μυστικά που δεν θα αποκαλύπτονται στον ακροατή. Γι’ αυτό ο ρυθμός είναι που κάνει τη μουσική να ασκεί μαγεία στον ακροατή». Να σκάψουμε στο ασυνείδητο, να διαβάσουμε το μουσικό DNA, να επαναφέρουμε στη λαλιά του λαού τον ήχο, έστω, αρχαίων λέξεων. Και να που ζωντανεύουν, μαζί με τον μπάλο, τον ζεϊμπέκικο οι αρχαίοι χοροί: τυρβασία, υπόρχημα, πρύλις, βαυκισμός, φαλλικά τραγούδια, άσεμνα γυναικεία. Γιορτή και φύση, αλλά και πόλεμος και ήττες· το ελληνικό φως η ελληνική μουσική: η καραγκούνα, τα γίδια που μπήκαν στο μαντρί, οι λιομαζώχτρες νέες σε μια ξεχωριστή συμφωνική μουσική.
