Οταν η Ανατολική Εταιρική Σχέση (EaP) λανσαρίστηκε στην ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής της Πράγας τον Μάιο του 2009, στον απόηχο του πολέμου μεταξύ Ρωσίας-Γεωργίας, ζητούμενο ήταν να δοθεί μία ευρωπαϊκή προοπτική στους ανατολικούς «γείτονες» της Ε.Ε. και να «ζυγιστούν» οι στρατηγικές επιδιώξεις του Κρεμλίνου.
Στη μεθεπόμενη σχετική σύνοδο κορυφής στο Βίλνιους, το 2013, η τότε επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάθριν Αστον έκανε λόγο για «το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου» στις σχέσεις της Ε.Ε. με τους ανατολικούς εταίρους της: ήτοι την Ουκρανία, τη Γεωργία, τη Μολδαβία, το Αζερμπαϊτζάν, την Αρμενία και τη Λευκορωσία.
Καθώς όμως η διήμερη 4η σύνοδος κορυφής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης ρίχνει σήμερα «αυλαία» στη Ρίγα της Λετονίας, το σχέδιο EaP παραμένει σε… δημιουργική ασάφεια, με φόντο ένα εξαιρετικά ρευστό γεωστρατηγικό τοπίο.
Στο διάστημα που μεσολάβησε από την προηγούμενη συνάντηση των «28» + «6» ανέκυψε ο ουκρανικός εμφύλιος και ο «πόλεμος» των κυρώσεων μεταξύ Μόσχας και Δύσης. Το αποτέλεσμα ήταν να γίνουν ακόμη πιο βαθιές οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των έξι ανατολικών χωρών της ίδιας της EaP.
Τρεις από αυτές υπέγραψαν το 2014 συμφωνίες σύνδεσης με την Ε.Ε. (Ουκρανία, Γεωργία, Μολδαβία) και τώρα αξιώνουν -μάλλον μάταια- την άμεση και πλήρη εφαρμογή τους. Αντίθετα, δύο (Λευκορωσία, Αρμενία) αποτελούν πλέον μέλη της Ευρασιατικής Οικονομικής Ενωσης: του ρωσικού «αντίβαρου» στην Ε.Ε. και γεωπολιτικού «τέκνου» του ίδιου του Βλαντιμίρ Πούτιν.
Ενώ το πετρελαιοπαραγωγό Αζερμπαϊτζάν -κομβικής σημασίας πια στα εναλλακτικά σχέδια ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης- δείχνει να προτιμά τώρα μία «εξειδικευμένη» EaP, στο πλαίσιο της οποίας «η Ε.Ε. θα αξιώνει από το Μπακού περισσότερες μεταρρυθμίσεις στον ενεργειακό τομέα, παρά για τον εκδημοκρατισμό του», όπως παρατηρεί εύστοχα το EUobserver.
Παρά όμως τα μεγάλα στρατηγικά «στοιχήματα», οι «28» εμφανίζονται επίσης διχασμένοι. «Ορισμένες χώρες, όπως η Πολωνία, η Σουηδία και οι χώρες της Βαλτικής θεωρούν ότι η Ε.Ε. θα πρέπει να χρησιμοποιήσει την EaP ως εργαλείο ανάσχεσης της ρωσικής επιρροής», επισημαίνει ο ευρωπαϊκός ιστότοπος. «Αλλες, όπως η Γερμανία, εκτιμούν ότι η Ε.Ε. θα πρέπει να αποφύγει περαιτέρω αντιπαράθεση με τη Ρωσία, ενόσω αυτή καλείται να συνδράμει στην πλήρη εφαρμογή της ειρηνευτικής συμφωνίας του Μινσκ για την επίλυση της ουκρανικής κρίσης».
Ο διχασμός αυτός αντανακλάται ακόμη και στο προσχέδιο απόφασης της συνόδου κορυφής στη Ρίγα. Διεθνή ΜΜΕ αναφέρουν ότι χρειάστηκε να δοθεί μία μικρή μάχη στους κόλπους των «28», ώστε να συμπεριληφθεί η αναφορά στις «ευρωπαϊκές φιλοδοξίες και στην ευρωπαϊκή επιλογή των [ανατολικών] εταίρων», παρά το γεγονός ότι αυτό μνημονεύεται ήδη στην κοινή διακήρυξη του Βίλνιους, τον Νοέμβριο του 2013…
Σε κάθε περίπτωση, οι «28» έχουν ήδη μεταθέσει τη δύσκολη αυτή συζήτηση για το φθινόπωρο, οπότε θα αποφασίσουν για την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προς τη νέα κατεύθυνση της λεγόμενης Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας. Η Ανγκελα Μέρκελ το είπε πάντως χθες έξω από τα δόντια, σε ομιλία της λίγο πριν από την έναρξη της συνόδου κορυφής στη Ρίγα.
«Σε αυτή τη συγκυρία, η Ανατολική Εταιρική Σχέση είναι πιο σημαντική από ποτέ», ανέφερε. Ομως αυτή «δεν αποτελεί όργανο της πολιτικής διεύρυνσης της Ε.Ε.» και «δεν πρέπει να δημιουργούμε ψεύτικες προσδοκίες, τις οποίες δεν θα είμαστε αργότερα σε θέση να εκπληρώσουμε», παραδέχθηκε η Γερμανίδα καγκελάριος στέλνοντας μηνύματα με μπόλικους αποδέκτες.
«Η ανατολική σύμπραξη δεν κατευθύνεται εναντίον κανενός, κυρίως όχι κατά της Ρωσίας. Θέλω να το πω και να το επαναλάβω: δεν τίθεται θέμα επιλογής των ανατολικών χωρών στη σύσφιγξη των σχέσεων με την Ε.Ε. ή τη Ρωσία». Παρ’ όλα αυτά, συμπλήρωσε -σε μία έμμεση αναφορά στα περί Ουκρανίας- «κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μπλοκάρει μια τέτοια απόφαση για λογαριασμό τους»…
Κίνδυνος απογοήτευσης
Ενόσω όμως ροκανίζεται διπλωματικά ο χρόνος «είναι πιθανόν να αυξηθεί ο κίνδυνος απογοήτευσης του φιλοδυτικού πληθυσμού και των πολιτικών ελίτ» στους ανατολικούς εταίρους, προειδοποιεί σε άρθρο του στο EurActive ο Ταμάς Νοβάκ, αναλυτής στο Κέντρο Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών της Ακαδημίας Επιστημών της Ουγγαρίας. «Αυτή η προοπτική θα πρέπει να αποφευχθεί πάση θυσία», επισημαίνει, «καθώς μπορεί έτσι να καλλιεργηθεί κλίμα αμφισβήτησης των δυτικών αξιών, οδηγώντας τελικά στην οριστική εξάλειψη των υπολειμμάτων της ήπιας ισχύος της Ε.Ε.».
