Μνήμες ολέθρου, έναν αιώνα μετά

«Κάποιος μας είπε ότι οι Τούρκοι έρχονται να μας σκοτώσουν», εξιστορεί στο Associated Press ο 105χρονος Χοσρόφ Φρανγκιάν, που έζησε κι επέζησε της γενοκτονίας των Αρμενίων. Εναν αιώνα μετά, οι μνήμες τον στοιχειώνουν. Περιγράφει πώς, μικρό παιδί τότε, κατέφυγε με συγχωριανούς του στην κορυφή ενός βουνού, για να γλιτώσουν από το μένος των Νεότουρκων και την εθνοκάθαρση σε βάρος των χριστιανικών πληθυσμών εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. «Οταν οι Τούρκοι στρατιώτες έφτασαν στο χωριό, προσπάθησαν να μας προσεγγίσουν», λέει. Οντες άοπλοι, οι άμαχοι προσπάθησαν να αμυνθούν «πετώντας τους πέτρες»…

Ο Φρανγκιάν και η οικογένειά του κατάφεραν να γλιτώσουν. Ξεριζώθηκαν από τον τόπο τους, κατέφυγαν στη Βηρυτό και χρόνια αργότερα επέστρεψαν στην ίδια την Αρμενία. Δεν ήταν όμως παρά από τους ελάχιστους που είχαν αυτήν την τύχη. Στη γενοκτονία, που άρχισε το 1915 και διήρκεσε τρία χρόνια, εξοντώθηκαν τουλάχιστον 1,5 εκατομμύριο άμαχοι Αρμένιοι.

Εκατό χρόνια μετά, από το μνημείο των θυμάτων της αρμενικής γενοκτονίας στο Γερεβάν (πρωτεύουσα της Αρμενίας), εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων και ξένες αντιπροσωπείες στέλνουν σήμερα, ανήμερα της «μαύρης» επετείου, ένα ηχηρό μήνυμα ενάντια σε όλα τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Τελετές μνήμης οργανώνονται επίσης από την αρμενική διασπορά σε ολόκληρο τον κόσμο.

Χθες, σε μία κίνηση έντονου συμβολισμού, σε χριστιανικό ναό του 4ου αιώνα στο Ετσμιατζίν, έγινε τελετή αγιοποίησης του 1,5 εκατομμυρίου θυμάτων, χοροστατούντος του προκαθήμενου της Αρμενικής Εκκλησίας, αρχιεπισκόπου Καρέκιν Β΄. Με το πέρας της, οι καμπάνες σε όλες τις αρμενικές εκκλησίες στον κόσμο ήχησαν συμβολικά 100 φορές, στις 19.15 ώρα Αρμενίας.

Ομως τα «ώτα» και οι συνειδήσεις των ηγεσιών πολλών κρατών ήταν ερμητικά «κλειστά» στη συλλογική αυτή μνήμη. Πρώτη απ’ όλους τους αρνητές της αρμενικής γενοκτονίας είναι βέβαια η Τουρκία: «διάδοχος» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που έχει ποινικοποιήσει τη χρήση του όρου «γενοκτονία» για το αρμενικό, εμμένει στους ισχυρισμούς περί εξέγερσης των χριστιανικών πληθυσμών κι ενός λιμού στην τότε Ανατολία, αναφέρει επισήμως ως απολογισμό περί τους 300.000-500.000 Αρμένιους κι άλλους τόσους Τούρκους και σε προ ημερών ανακοίνωση του πρωθυπουργικού γραφείου αρκέστηκε σε «συλλυπητήρια» στους απογόνους των θυμάτων…

«Κόντρα» μάλιστα στις εκδηλώσεις μνήμης στο Γερεβάν, ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν -που έχει… επιλεκτικά καταγγείλει «γενοκτονία» στο Νταρφούρ και «απόπειρα γενοκτονίας» από το Ισραήλ στη Γάζα- αποφάσισε να οργανώσει σήμερα την τελετή για την 100ή επέτειο από την ιστορική μάχη της Καλλίπολης, επισπεύδοντάς την χωρίς προφανή εξήγηση (κοντολογίς επίτηδες) κατά μία ημέρα.

Κόντρα στην κόντρα

Στο Γερεβάν «θα προσβάλουν την Τουρκία, όμως εμείς θα είμαστε στο Τσανάκαλε (Δαρδανέλια) και η Αρμενία δεν θα είναι στο πρόγραμμα», τόνισε τις προάλλες ο Ερντογάν, που σκληραίνει ολοένα και περισσότερο τη στάση του στο αρμενικό, εν μέσω μιας δύσκολης εκλογικής χρονιάς (επίκεινται οι βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου), αλλά και της αμφίσημης στάσης τής -διχασμένης στο θέμα- Δύσης.

Μετά τον Πάπα Φραγκίσκο και το Ευρωκοινοβούλιο, χθες ήταν η σειρά της Αυστρίας (πάλαι ποτέ συμμάχου των Οθωμανών επί Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου) να βρεθεί στο «στόχαστρο» της Αγκυρας για το ζήτημα της αρμενικής γενοκτονίας. Αιτία ήταν η -πρώτη στα χρονικά- κοινή δήλωση και των έξι κομμάτων της αυστριακής Βουλής με την οποία καταδικάζεται η γενοκτονία, καθώς και η ενός λεπτού σιγή που τήρησε στη μνήμη των θυμάτων η Ολομέλεια, το βράδυ της Τετάρτης. Οργισμένη η Τουρκία ανακάλεσε για διαβουλεύσεις τον πρεσβευτή της στη Βιέννη, με το τουρκικό ΥΠΕΞ να καταγγέλλει τους Αυστριακούς βουλευτές για «προσβολή του τουρκικού έθνους».

Στη λίστα εν τω μεταξύ των περίπου 20 κρατών που έχουν αναγνωρίσει την αρμενική γενοκτονία αναμένεται να συγκαταλεγεί από σήμερα κι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας στην Ε.Ε.: η Γερμανία. «Οι βουλευτές στο Βερολίνο θα εξετάσουν ψήφισμα για τις σφαγές του 1915», γράφει το BBC. «Ομως, αντί για μια ξεκάθαρη καταδίκη», σχολιάζει, πρόκειται για «μια αδιαφανή, ύπουλα διατυπωμένη πρόταση, η οποία έχει ως στόχο να είναι αρκετά ασαφής, ώστε να μείνουν όλοι ευχαριστημένοι». «Θα συζητηθεί εάν η μοίρα των Αρμενίων ‘‘αποτελεί παράδειγμα’’ της τρομακτικής ιστορίας σφαγών, εθνοκάθαρσης, εκτοπισμών και γενοκτονιών του 20ού αιώνα», επισημαίνει. Ως εκ τούτου, «το εάν το αποκαλούν ‘‘γενοκτονία’’ ή όχι άπτεται δικηγόρων και γλωσσολόγων»…

Για την Τουρκία πάντως, «η αμερικανική θέση είναι απολύτως ξεκάθαρη: είναι κατά» [της αναγνώρισης της γενοκτονίας], διακήρυξε εμφανώς ικανοποιημένος χθες ο Ερντογάν, λίγες ώρες αφότου ο Λευκός Οίκος απέφυγε (και φέτος) τη χρήση του όρου-ταμπού για τη μοναδική μουσουλμανική χώρα-σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Αυτή είναι η έκτη συνεχής χρονιά που ο Αμερικανός πρόεδρος Ομπάμα αθετεί τη σχετική δημόσια δέσμευσή του…