Εναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα συνδυασμό ρομαντικών και σύγχρονων έργων μουσικής δωματίου από την Ανατολική Ευρώπη πρόσφεραν Ελληνες μουσικοί την περασμένη εβδομάδα στην Αθήνα. Οι επιλογές ρεπερτορίου κινήθηκαν από το πεδίο των αναδυόμενων εθνικών σχολών ώς τον ώριμο 20ό αιώνα, φωτογραφίζοντας σ’ ένα συνοπτικό αλλά εξόχως αντιπροσωπευτικό ενσταντανέ διανυθείσες αποστάσεις και ωσμώσεις μεταξύ τεχνών και εθνικών πολιτισμών.
Στις 17 & 18/4/2015, δύο εκλεκτοί σολίστες, η Λαρισαία υψίφωνος Μυρσίνη Μαργαρίτη και ο Θεσσαλονικιός βιολιστής Αντώνης Σουσάμογλου, αμφότεροι παλαιοί υπότροφοι του Ιδρύματος Ωνάση, παρουσίασαν στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών τη σύνθεση του Γκεόργκι Κούρταγκ «Αποσπάσματα από τον Κάφκα» (1985-86). Γεννημένος στη Ρουμανία το 1946 και σήμερα κάτοικος της Γαλλίας, ο Ούγγρος δημιουργός είναι γνήσιο τέκνο του ταραγμένου 20ού αιώνα, με άκρως περιπετειώδη βίο και εμπειρίες σε αμφότερες τις πλευρές της Ευρώπης του Ψυχρού Πολέμου.
Στο συγκεκριμένο έργο επέλεξε 40 σύντομα αποσπάσματα -στην ουσία πρόκειται για σπαράγματα- κειμένων του γερμανόφωνου Τσέχου συγγραφέα, τα οποία μελοποίησε σε ένα ύφος μελωδικής απαγγελίας συναφές του σενμπεργκικού «Sprecthgesang». Δυνατή πραγματεία επάνω στη γλωσσική διάσταση της μουσικής και στην εκφραστική δυναμική του σπαράγματος και του ελαχίστου, τα 40 «αποσπάσματα» λειτουργούν ως ριπές νοηματικών εκπυρσοκροτήσεων. Οι εμπειρίες, η μουσική και άλλη παιδεία εκάστου ακροατή διεγείρουν επιλεκτικά και συνειρμικά δέσμες αναφορών: διασταυρούμενες εθνικοπολιτι(στι)κές καταβολές των δημιουργών, μουσικές καταβολές/σχέσεις, εξωμουσικές αναφορές.
Οι δύο ικανοί, ακμαίοι σολίστες αναμετρήθηκαν με αυτοπεποίθηση με τις απάνθρωπες τεχνικές και εκφραστικές απαιτήσεις της γραφής του Κούρταγκ, προσφέροντας τελικά μια θαυμάσια ερμηνεία. Παρ’ ότι αυτή καθ’ εαυτήν θεμιτή ως επέμβαση, η συνοδεία της μουσικής εκτέλεσης από βιντεοπροβολές ατύχησε: τα σύντομα, τέλεια συγχρονισμένα κομμάτια video art του Φιλ Ιερόπουλου διεκδικούσαν μια δική τους αφηγηματική αυτοτέλεια, χρησιμοποιώντας εικαστικό υλικό που –πλην σπανίων περιπτώσεων- απλώς αποσυντόνιζε τη μουσική πρόσληψη των «αποσπασμάτων» του Κούρταγκ. Πάντως, σε κάθε περίπτωση, κάποιος δεν μπορεί παρά να δηλώσει ευγνώμων που, στο από άποψη εκσυγχρονισμού άνυδρο τοπίο της αθηναϊκής ζωής, είχαμε την ευκαιρία να ακούσουμε ζωντανά αυτό το σημαντικό, σύγχρονο έργο.
Artis piano σε Σμέτανα και Ντβόρζακ
Στις 20/4/2015, στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» του Μεγάρου Μουσικής, το σύνολο Artis piano trio, αποτελούμενο από τον πρώτο βιολιστή της ορχήστρας της ΕΛΣ, Γιάννο Μαργαζιώτη, την πιανίστρια Αννη Τότσιου και τον τσελίστα Νικόλα Πρεβεζιάνο, ερμήνευσε τρίο Τσέχων συνθετών αφήνοντας άριστες εντυπώσεις. Το πρόγραμμα περιλάμβανε το «Τρίο» του Βοημού Μπέντριχ Σμέτανα και το «Τρίο Ντούμκι» του επίσης Βοημού Αντονίν Ντβόρζακ. Πρόκειται για έργα εντεταγμένα στην τσεχική εθνική σχολή μουσικής αλλά διαφορετικού μουσικού στίγματος: το πρώτο, κλασικής γραφής και τριμερούς δομής, με μελωδικότητα α λα Μπραμς, το δεύτερο εξαμερές, ραψωδικής παρατακτικής δομής, με δημοτικοφανή μουσικά θέματα και ζωηρούς ρυθμούς.
cd, dvd, βιβλίο
Joseph Haydn:
- Συμφωνίες αρ. 1-75, αρ. 94, 96, 100, 104, 107, 108. Παίζει η Ακαδημία Παλιάς Μουσικής και διευθύνει ο Κρίστοφερ Χόγκγουντ [L’Oiseau Lyre / DECCA 0289-480-6900-2, 32 Cds]
Το σύνολο των 81 από τις 104 Συμφωνίες του Χάιντν, που ηχογράφησε ο Κρίστοφερ Χόγκγουντ την περίοδο 1983-1995 με την ορχήστρα της Ακαδημίας Παλιάς Μουσικής του Λονδίνου, συγκαταλέγεται στα κορυφαία δισκογραφικά επιτεύγματα του ύστερου 20ού αιώνα˙ έστω κι αν έμεινε ημιτελές, διακοπτόμενο για οικονομικούς λόγους στη «Συμφωνία αρ. 75». Εδώ και αρκετά χρόνια εκτός κυκλοφορίας, αυτές οι περιζήτητες, ρηξικέλευθες από κάθε άποψη ηχογραφήσεις προσφέρονται και πάλι ως σύνολο, αυτή τη φορά συμπληρωμένες με έξι από τις υπόλοιπες Συμφωνίες που είχαν ηχογραφηθεί στα μέσα της δεκαετίας του ‘80. Υποστηριγμένες από την καλύτερη δυνατή μουσικολογική έρευνα και παιγμένες με όργανα εποχής υπό τον σπεσιαλίστα Χόγκγουντ, οι ερμηνείες αυτές αναθεώρησαν ριζικά τη μέχρι τότε επικρατούσα αντίληψη για το βάρος, τη σημασία και την ουσία των έργων αυτών, προσδίδοντας νέο νόημα και πειστικότητα στον χαρακτηρισμό του δημιουργού τους ως «πατέρα της Συμφωνίας». Διάφανος ήχος, μικρό ορχηστρικό σύνολο δωματίου, προβολή της συμμετοχής των ξύλινων πνευστών, απουσία τσέμπαλου, χορευτική κομψότητα και ευγενής δυναμισμός συνιστούν το διαφορετικό προφίλ του ήχου και το πεμπτουσιακά κλασικό στίγμα του ύφους τους. Σίγουρα, η μουσική του Χάιντν δεν συγκαταλέγεται σε αυτές που ακούγοντάς τες κανείς… μερακλώνει. Ωστόσο, με τις αναγνώσεις του Χόγκγουντ ανακαλύπτει κανείς ότι υπάρχουν και πολιτισμένες απολαύσεις εξίσου υψηλών θερμοκρασιών!
Αρτια προετοιμασμένοι, οι τρεις μουσικοί πρόσφεραν ωραίες, σε βάθος επεξεργασμένες ερμηνείες, παίζοντας με τεχνική επάρκεια, σιγουριά και συνολική αντίληψη της δομής και του μουσικοεκφραστικού φάσματος των δύο έργων. Αμφοτέρων οι αναγνώσεις διέθεταν ευγένεια, καλή συνοχή, μουσικό ειρμό δίχως χάσματα, ζωντανό ρυθμικό παλμό και απέδωσαν άριστα τις μεταπτώσεις των διαθέσεων της μουσικής. Εκαστος των τριών μουσικών διατηρούσε ξεχωριστή προσωπικότητα, συνεισφέροντας στον εμπλουτισμό του συνολικού αποτελέσματος.
Ηγέτης του τρίο, ο Μαργαζιώτης έπαιξε με ορθοτονία, κατά περίπτωση σφριγηλή ή ρευστή μελωδική φραστική και ευρύ φάσμα δυναμικής και ηχοχρωματικών εκλεπτύνσεων. Η Τότσιου έπαιξε με α λα Λιστ ρωμαλέο ήχο, συνεισφέροντας αποφασιστικά στις στιγμές έντονης μουσικής ρητορείας. Ο τσελίστας Νικόλας Πρεβεζιάνος, που ακούσαμε για πρώτη φορά, ξεχώρισε εύκολα για το έντονα μελωδικό, νεανικού σφρίγους, γεμάτο εκφραστικές φωτοσκιάσεις παίξιμό του. Μακάρι να ακούγαμε τους τρεις μουσικούς συχνότερα και σε περισσότερα έργα!
