Μία ψευδής εξωσωματική εμπειρία

Η αίσθηση του να βρίσκεται κανείς μέσα στο σώμα του δεν είναι τόσο δεδομένη και αυτονόητη όσο νομίζαμε.

Αυτό προσπάθησε να αποδείξει ομάδα νευροεπιστημόνων στη Σουηδία, που επιχείρησε να δημιουργήσει τεχνητά σε ανθρώπους την (ψευδ)αίσθηση πως όχι μόνο έχουν βγει από το σώμα τους, αλλά και πως «τηλεμεταφέρθηκαν» σε άλλα σημεία του δωματίου. 

Πρόκειται για την ίδια σχεδόν ερευνητική ομάδα, η οποία προ ημερών είχε κάνει την εξίσου εντυπωσιακή ανακοίνωση ότι δημιούργησε την ψευδή αίσθηση σε ανθρώπους πως το σώμα τους είχε γίνει αόρατο στα δικά τους μάτια και των γύρω τους, κάτι που τους απάλλαξε μάλιστα από κοινωνικές φοβίες. 

Οι ερευνητές του ιατρικού Ινστιτούτου Καρολίνσκα του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, με επικεφαλής τον ‘Αρβιντ Γκούτερσταμ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο κορυφαίο περιοδικό βιολογίας «Current Biology», πειραματίστηκαν με 15 υγιείς εθελοντές.    

Οι συμμετέχοντες βρίσκονταν σε ένα μηχάνημα εγκεφαλικής απεικόνισης (σκάνερ) και παράλληλα φορούσαν στο κεφάλι τους μία συσκευή με οθόνη, έτσι ώστε να βλέπουν τον εαυτό τους από ένα άλλο σημείο του δωματίου.

Η αίσθηση της πως ο καθένας κατέχει το δικό του σώμα και κάθε στιγμή βρίσκεται σε ένα συγκεκριμένο σημείο στο χώρο είναι τόσο θεμελιώδης που εκλαμβάνεται ως δεδομένη.

Για τον εγκέφαλο, ωστόσο, το να δημιουργήσει αυτή την αίσθηση είναι μία άκρως περίπλοκη διαδικασία, που απαιτεί συνεχή επεξεργασία και ενοποίηση των ποικίλων πληροφοριών που παρέχουν οι αισθήσεις, προκείμενου ο άνθρωπος (και κάθε ζώο) να έχει μία ακριβή εσωτερική αίθηση για τη θέση του σώματός του στο χώρο. 

Έρευνες σε πειραματόζωα (αρουραίου) έχουν δείξει ότι ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου διαθέτου κύτταρα «προσδιορισμού της θέσης», προσομοιώνοντας ουσιαστικά τον τρόπο που λειτουργεί ένα GPS. 

Παρόλα αυτά, μέχρι σήμερα αποτελεί μυστήριο με ποιον ακριβώς τρόπο ο ανθρώπινος εγκέφαλος δημιουργεί την εμπειρία του σώματός  του στον χώρο. 

Νέα μελέτη δείχνει ότι, αν μη τι άλλο, ο εγκέφαλος του ανθρώπου μπορεί να ξεγελαστεί με την κατάλληλη… χειραγώγηση. 

Οι εθελοντές ένιωσαν πως κατείχαν ένα σώμα που ανήκε σε κάποιον ξένο (που βρισκόταν στον ίδιο χώρο) και όχι το δικό τους σώμα. Κάθε εθελοντής είχε την ψευδαίσθηση πως κατέχει το σώμα ενός ξένου και ότι βρίσκεται σε ένα άλλο σημείο του δωματίου, έξω από το δικό του πραγματικό σώμα. 

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι ερευνητές, βασιζόμενοι στην πρόκληση αυτής της εξωσωματικής εμπειρίας, δημιούργησαν μία δεύτερη ψευδαίσθηση, της «τηλεμεταφοράς» του ίδιου εθελοντή σε διαφορετικά σημεία του δωματίου. 

Οι επιστήμονες, σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, κατέγραφαν τις νευρωνικές διεργασίες που λάμβαναν χώρα στον εγκέφαλο κάθε εθελοντή. 

Όπως είπε ο Γκούτερσταμ, «μπορέσαμε να εντοπίσουμε εκείνες τις εγκεφαλικές περιοχές, που εμπλέκονται στη διαμόρφωση της αντίληψης του σωματικού εαυτού μέσα στον χώρο».

Σύμφωνα με τον καθηγητή νευροεπιστήμης του Ινστιτούτου Καρολίνσκα Χένρικ Έρσον, η νέα μελέτη αποκάλυψε, μεταξύ άλλων, πως τα ίδια κύτταρα προσδιορισμού της θέσης όχι μόνο βοηθούν την «πλοήγηση» στον χώρο, αλλά επίσης δημιουργούν την εμπειρία αυτοσυνείδησης του σώματος του ανθρώπου στον χώρο.

Αρκετοί είναι πάντως οι άνθρωποι που υποστηρίζουν ότι έχουν βιώσει εξωσωματικές εμπειρίες. Ομάδα ερευνητών από τον Καναδά βρήκε μια γυναίκα, η οποία ισχυρίζεται ότι μπορεί να βιώσει ένα «αστρικό ταξίδι» όποτε αυτή το επιθυμήσει και αποφάσισαν να μελετήσουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλό της.

Οι Andra M. Smith και Claude Messierwere από το πανεπιστήμιο της Οτάβα, περιέγραψαν την εμπειρία αυτή σε μία μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers of Human Neuroscience.

«Μπορούσε να δει τον εαυτό της να περιστρέφεται στον αέρα, επάνω από το σώμα της, το οποίο ήταν ξαπλωμένο σε οριζόντιο επίπεδο. Ανέφερε ότι κάποιες φορές είδε τον εαυτό της να κινείται από επάνω, όμως είχε επίγνωση ότι το “πραγματικό της σώμα” ήταν ακίνητο. Η συμμετέχουσα δεν ανέφερε συγκεκριμένα συναισθήματα που συνδέονταν με την εμπειρία».