Διώξεις δίχως τέλος

Στις αρχές Ιανουαρίου ο θάνατος της Μαρία Φραντσέσκα, ενός βρέφους Ρομά δυόμισι μηνών, στη Γαλλία, έκανε τον γύρο του κόσμου επειδή ο δήμαρχος της κοινότητας Σαμπλάν, στην Εσόν, αρνήθηκε να την ενταφιάσει στο νεκροταφείο της πόλης. Δηλώνοντας προκλητικά πως οι λιγοστοί διαθέσιμοι τάφοι προορίζονται γι’ αυτούς που πληρώνουν φόρους, της στέρησε την ύστατη ανθρωπιά: μια αξιοπρεπή ταφή.

Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς εξέφρασε την οργή του με μια λιτή ανακοίνωση: «Αυτό αποτελεί προσβολή για ό,τι εκπροσωπεί η Γαλλία». Ωστόσο, επί της θητείας της κυβέρνησής του, υπό τον πρόεδρο Ολάντ, οι διώξεις κατά των Ρομά έχουν πάρει χαρακτήρα επιδημίας. Κάθε εβδομάδα του 2014 περισσότεροι από 260 Ρομά εκδιώκονταν από τους καταυλισμούς και τις παραγκουπόλεις όπου ζούσαν. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου για τα Δικαιώματα των Ρομά (ERRC) και της Ενωσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (LDH), η Γαλλία έδιωξε πέρσι από τα υποτυπώδη σπίτια τους 13.483 Ρομά διαλύοντας περίπου 140 καταυλισμούς, ενώ άλλοι 1.000 έμειναν άστεγοι όταν καταστράφηκαν οι παραγκουπόλεις όπου ζούσαν από πυρκαγιές ή πλημμύρες.

Ρεκόρ απελάσεων

Οι διώξεις κατά των Ρομά γίνονται συστηματικά τα τελευταία χρόνια. Ο Σαρκοζί έμεινε στην ιστορία ως ο Γάλλος πρόεδρος που απέλασε τους περισσότερους Ρομά από τη χώρα: 10.000 το 2009, ενώ το πρώτο οκτάμηνο του 2010 είχε στείλει πίσω στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία άλλους 8.500. Μέσα σε μόλις έναν μήνα, τον Ιούλιο του 2010, είχε εκκενώσει 51 καταυλισμούς. Μετά τα επεισόδια που ξέσπασαν σε Σεντ-Ενιάν και Γκρενόμπλ, λόγω του θανάσιμου πυροβολισμού ενός 22χρονου Ρομά από αστυνομικούς επειδή δεν σταμάτησε σε έλεγχο, δήλωσε: «Είναι απαράδεκτη η κατάσταση ανομίας που χαρακτηρίζει τους πληθυσμούς των Ρομά που ήρθαν από την ανατολική Ευρώπη. Ως πρόεδρος δεν θα επιτρέψω την ύπαρξη αυτών των καταυλισμών που αποτελούν κέντρα λαθρεμπορίου, εκμετάλλευσης παιδιών, πορνείας και εγκλήματος».

Ο σάλος που προκλήθηκε ήταν τεράστιος. Η επίτροπος Δικαιοσύνης Βίβιαν Ρέντινγκ μίλησε για «όνειδος» και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επέκρινε σφοδρά τη Γαλλία και υιοθέτησε απόφαση που απαιτούσε την άμεση παύση των απελάσεων Ρομά. Τρία χρόνια αργότερα, το 2013, ο νυν πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς και τότε υπουργός Εσωτερικών του Ολάντ δήλωνε στο ίδιο πνεύμα: «Ολοι ξέρουμε ότι η επαιτεία, οι κλοπές και η εγκληματικότητα αυξάνουν κοντά σ’ αυτούς τους καταυλισμούς… Οι Ρομά θα ήταν καλύτερο να επιστρέψουν στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία».

«Οι κοινότητες των Ρομά εξακολουθούν να εκκενώνονται με τη βία, χωρίς προηγουμένως οι αρχές να έχουν διαβουλευθεί μαζί τους ή έστω να τους έχουν ενημερώσει. Συχνά αυτή η πρακτική τούς καθιστά άστεγους, καθώς δεν τους προσφέρεται κάποια εναλλακτική στέγη, ακόμη και τον χειμώνα», έλεγε σε εκτενές ρεπορτάζ του Euractiv ο Μάρκο Περολίνι, ερευνητής της Διεθνούς Αμνηστίας σε θέματα διακρίσεων στην Ευρώπη. «Αυτές οι πρακτικές έρχονται σε αντίθεση με τα διεθνή στάνταρ σχετικά με την πρόσβαση σε κατάλληλη στέγη, που είναι δεσμευτικά για τη Γαλλία. Οδηγία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που υιοθετήθηκε το 2013, ορίζει πως τα κράτη-μέλη πρέπει να εισαγάγουν μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι εκκενώσεις και εξώσεις συνάδουν πλήρως με την κοινοτική νομοθεσία καθώς και με άλλες διεθνείς δεσμεύσεις, όπως αυτές που απορρέουν από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων».

«Δεν κάναμε κάτι κακό, δεν είμαστε επικίνδυνοι, θέλουμε απλώς να δουλεύουμε και να πηγαίνουμε σχολείο» έλεγε στο ERRC η 21χρονη Γιασμίνα Ντράγκομιρ, που έφυγε από τη Ρουμανία στα 14 μαζί με τον αδελφό της για να ξεκινήσει μια καινούργια ζωή στη Γαλλία. Σήμερα έχει δουλειά, σπίτι, οικογένεια και περισσή οργή για τις βίαιες και εξευτελιστικές εκκενώσεις των καταυλισμών και τις μεθόδους που χρησιμοποιούν τοπικοί άρχοντες εναντίον των Ρομά. «Αυτή η πρακτική υπονομεύει τη δυνατότητα όσων διώχνονται από τα σπίτια τους να έχουν πρόσβαση σε σχολείο, σε περίθαλψη ακόμη και στο να βρουν δουλειά. Αντιστρατεύεται κάθε προσπάθεια για την ένταξή τους, εντείνει την ευάλωτη συνθήκη τους και τους περιθωριοποιεί ακόμη περισσότερο».

Εκκενώσεις καταυλισμών

Οι εκκενώσεις των καταυλισμών Ρομά δεν είναι σπάνιες στην Ευρώπη. Το 2012 μια κοινότητα 1.000 Ρομά στη Σερβία διώχθηκε από τον καταυλισμό της για να τη μετεγκαταστήσουν σε μεταλλικά κοντέινερ στη μέση του πουθενά. Στη Ρουμανία, οι Ρομά που απομακρύνονται από τα εδάφη που καταλαμβάνουν -ελλείψει άλλης στέγης- αναγκάζονται να εγκατασταθούν κοντά σε σκουπιδότοπους. Αλλά σύμφωνα με την Ενωση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η Γαλλία είναι η ευρωπαϊκή χώρα που τα τελευταία χρόνια έχει διώξει τους περισσότερους Ρομά από τους υποτυπώδεις καταυλισμούς τους.

Οι Ρομά είναι η μεγαλύτερη εθνική μειονότητα της Ευρώπης. Από τα 10-12 εκατομμύρια που εκτιμώνται στη γηραιά ήπειρο, περίπου τα 6 ζουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Μολονότι στη συντριπτική πλειονότητά τους είναι Ευρωπαίοι πολίτες, συνεχίζουν να υφίστανται προκαταλήψεις, στιγματισμό, κοινωνικό αποκλεισμό και ρατσισμό – συχνά και θεσμικό, όπως καταδεικνύει ένα από τα πολλά παραδείγματα που περιλαμβάνεται σε έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας: «Στην Ουγγαρία και την Τσεχική Δημοκρατία οι αρχές στέλνουν τα παιδιά των Ρομά σε σχολεία για παιδιά με νοητική υστέρηση: το 2013 αποτελούσαν το 30% των μαθητών σε αυτά τα σχολεία».