Τη ρήση του Μπίσμαρκ(1) ότι «πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού» κάποιοι τη θεωρούν αξίωμα και ιερή συμβουλή που η μη τήρησή της οδηγεί σε καταστροφές και τη διακινούν με ευλάβεια, τοποθετώντας την ως προμετωπίδα στο πολιτικό τους αφήγημα. Η απόρριψη του αξιώματος αυτού, ακόμα και η αμφισβήτηση, αποτελεί γι’ αυτούς τραγικό λάθος που οδηγεί μια χώρα στην απομόνωση και την καταστροφή, στην κατάρρευση της οικονομίας, στη χρεοκοπία και την πτώχευση. Δυστυχώς όλοι αυτοί οι ιεροκήρυκες του «εφικτού» αντιμετωπίζουν την πολιτική ως σύνταξη ισολογισμού, όπου ο διευθυντής του λογιστηρίου πρέπει να διαχειριστεί τις δαπάνες και τα έσοδα με σκοπό ένα αποτέλεσμα που καθορίζεται από απαράβατους νόμους και αποδεκτές τεχνικές διαδικασίες.
Η τέχνη αυτή του «εφικτού», του προσιτού και του κατορθωτού, της αποφυγής οποιουδήποτε λάθους που θα επιφέρει πολιτικό κόστος, κλείνει τον ισολογισμό της «πολιτικής χρήσης» και βάζει τη βάση για τις επόμενες εκλογές. Ο σίγουρος δρόμος της υπακοής τοποθετεί τους αριθμούς στις σωστές θέσεις αδιαφορώντας για την επαπειλούμενη εξάρθρωση της κοινωνικής συνοχής και την απονεύρωση της δημοκρατίας. Ομως η κοινωνία και η οικονομία δεν αλλάζουν με «εφικτές» πολιτικές που σχεδιάζονται απομονώνοντας τον πολίτη από τις πραγματικές ανάγκες. Δεν αλλάζουν από ανθρώπους που με λόγο φανατικού ιεροκήρυκα διακηρύττουν το αλάθητο της αγοράς και εκφοβίζουν με την κόλαση αν η δεδομένη κατάσταση και η εφαρμοζόμενη πολιτική ακυρωθούν. Κοινωνία και οικονομία αλλάζουν από ανθρώπους που πιστεύουν πως πολιτική είναι η τέχνη του «ανέφικτου», που έχουν όραμα, όνειρο και την τόλμη να «σκέφτονται τις επόμενες γενιές και όχι τις επόμενες εκλογές(2)».
Το όραμα αποτελεί την καύσιμη ύλη που κινητοποιεί την κοινωνία, αλλάζει τα δεδομένα, επιταχύνει τις εξελίξεις και τροποποιεί ενίοτε την πορεία της κοινωνίας. Μια ματιά στην Ιστορία, ακόμα και στην πρόσφατη, θα επιβεβαιώσει πως τίποτα δεν είναι γραμμένο σε πέτρα και πως όλα μπορούν να αλλάξουν αν κάποιοι ορθώσουν λόγο και ανάστημα, με ό,τι κινδύνους αυτό συνεπάγεται. Και όσοι νόμοι γράφτηκαν σε πέτρα βρίσκονται σήμερα στα μουσεία αν δεν έχουν χαθεί στη σκόνη της Ιστορίας.
Ο κόσμος στις πρόσφατες εκλογές αμφισβήτησε πως ο δρόμος που είχε χαραχτεί από τις κυβερνήσεις τα πέντε τελευταία χρόνια είναι μονόδρομος και ψήφισε ενάντια στην αδιέξοδη πολιτική προκειμένου να διαφύγει από την ασφυξία που είχαν επιβάλει τα μέτρα λιτότητας. Αμφισβήτησε την πολιτική της υποθήκευσης της εργασίας του με σκοπό την εξόφληση των πιστωτών και δεν πίστεψε στο αλάθητο της αγοράς, των οίκων αξιολόγησης και των κάθε λογής εκπροσώπων τους. Απέρριψε το νεοφιλελεύθερο (έστω καλυμμένο) δόγμα πως η φτώχεια και η ανεργία είναι μια φυσική κατάσταση για την οποία φταίει ο πολίτης και δεν αποδέχτηκε την παραίτηση του κράτους από τις συλλογικές του ευθύνες. Αντέδρασε στην πολιτική αποδόμησης του κράτους πρόνοιας και στην απαξίωση του εκπαιδευτικού συστήματος.
Το μικρό διάστημα που ο ΣΥΡΙΖΑ έχει τη διακυβέρνηση της χώρας, εφαρμόζοντας την πολιτική του «ανέφικτου», της μη υποταγής και της ανυπακοής έγιναν πράγματα που δεν πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια. Το υψωμένο δάχτυλο ενάντια σε όσους είχαν άλλη άποψη κρύφτηκε σε βαθιές τσέπες και το βλοσυρό βλέμμα, για όσους κατέθεταν διαφορετική γνώμη, κοιτάει αμήχανα σήμερα τις εξελίξεις. Ο λόγος όσων μας τρομοκρατούσαν με την τιμωρία των αγορών και με το μένος των Ευρωπαίων εταίρων μας, αν και δεν έχει παρέλθει πολύς χρόνος, αντηχεί σήμερα παρωχημένος και πεπαλαιωμένος.
Οι κραυγές για κατάρρευση της οικονομίας αντηχούν πρόωρα σκουριασμένες. Στη θέση της αποστειρωμένης πολιτικής και της διαχειριστικής μετριότητας ήρθαν η πολιτική, ο λόγος και η διεκδίκηση. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το αποτέλεσμα της εξελισσόμενης διαπραγμάτευσης, αλλά ακριβώς αυτή είναι η γοητεία της πολιτικής, που στοχεύει στις επόμενες γενιές και όχι στις επόμενες εκλογές. Ακόμα και αν ο ΣΥΡΙΖΑ δεν πετύχει όλους τους στόχους που έχει διακηρύξει, μια νέα εποχή έχει επέλθει. Οι πολίτες θα απαιτούν πλέον οι πολιτικοί να έχουν τη δύναμη και το σθένος να λένε και «όχι» όταν το απαιτούν οι περιστάσεις. Και οι προγραμματικές δηλώσεις να αποτελούν συνέχεια των προεκλογικών λόγων στο πλαίσιο ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, όπου η επίκληση του «εφικτού» δεν θα αποτελεί απαραβίαστο αξίωμα και φύλλο συκής για την εφαρμογή αντιλαϊκών πολιτικών.
- (1) Οτο φον Μπίσμαρκ, 1815-1898, Γερμανός καγκελάριος
- (2) Arthur Clarke, 1917-2008, Βρετανός συγγραφέας βιβλίων επιστημονικής φαντασίας
* oικονομολόγου-MSC Διοίκηση Μονάδων Υγείας
