Οι τράπεζες φοβούνται τη διαφάνεια

Αλλη μια δυνατή ταινία στο CineDoc. O Γερμανός σκηνοθέτης Μαρκ Μπάουντερ, με οδηγό κορυφαίο επενδυτή, εισβάλλει, όσο του το επιτρέπουν, στα άδυτα των οικονομικών κυκλωμάτων που κυβερνούν τον πλανήτη.

Θα μπορούσε να είναι μια μινιμαλιστική εκδοχή της ταινίας «Ο λύκος της Γουόλ Στριτ». Το βραβευμένο ντοκιμαντέρ «Master of the universe», του Γερμανού Μαρκ Μπάουντερ, πραγματεύεται σχεδόν το ίδιο θέμα: σε έναν κόσμο (τον κόσμο των τραπεζών), που οι ευκαιρίες οικονομικής ανέλιξης είναι απεριόριστες, ένας από τους κορυφαίους επενδυτές στη Γερμανία ανοίγει τα χαρτιά του και μιλάει για πρώτη φορά μπροστά στην κάμερα σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση. Πώς είναι να αισθάνεσαι όπως ο άρχοντας του σύμπαντος, ενός παράλληλου σύμπαντος από ασύλληπτα οικονομικά μεγέθη, αστρονομικούς μισθούς και αμείλικτη πίεση που κυβερνά σήμερα τον κόσμο;

Ο τραπεζικός επενδυτής Ράινερ Βος κέρδιζε ένα εκατομμύριο ευρώ την ημέρα. Δούλευε στο οικονομικό κέντρο της Φρανκφούρτης για ανθρώπους που στην αρχή τον είχαν απορρίψει ως μη ικανό για τραπεζίτη. Οι ίδιοι αργότερα του προσέφεραν επταψήφιο ποσό για να εργαστεί σε αυτούς. «Ενας απέραντος κόσμος μού προσφέρθηκε σε ασημένιο πιάτο!» εξομολογείται σε πρόσφατη συνέντευξή του στην αυστριακή εφημερίδα «Die Presse».

Εκεί εξηγεί πως, ενώ υποθέτουμε πως οι τραπεζίτες δεν ξέρουν τι είναι καλό και κακό, τελικά ξέρουν και παραξέρουν: «Πούλησες σε έναν Φιλιππινέζο υπηρέτη ένα αρχοντικό στη Νέα Υόρκη προς $700.000; Κακώς. Πούλησες έναν κλειστό λογαριασμό με ωρίμανση 30 χρόνια σε μια 80χρονη κυρία; Κακώς. Δεν χρειάζεται να είσαι καθηγητής της ηθικής για να το καταλάβεις!» απαντά στη δημοσιογράφο Στεφανί Κομπατσέρ. Οσο για το αν έχει καθαρή τη συνείδησή του: «Αν δεν την είχα, δεν θα καθόμουν εδώ. Νομίζω ότι το 95% των τραπεζιτών κάνει μια αξιοπρεπή δουλειά. Το πρόβλημα είναι το υπόλοιπο 5% που κάνουν κόλπα. Πρόκειται για άτομα που στηρίζονται ιδιαίτερα στην εξωτερική επιβεβαίωση. Ενας ψυχολόγος μού είχε πει πως το καλύτερο επάγγελμα για κάποιον με χαμηλή αυτοπεποίθηση είναι χρηματιστής. Κάθε στιγμή μια ματιά στην οθόνη σού δίνει μια ιδέα για την αξία σου ως ανθρώπου. Απίστευτο δεν είναι;»

Το ντοκιμαντέρ βραβεύτηκε ξανά και ξανά, όχι μόνο για τις σοκαριστικές αλήθειες που προβάλλει με ωμό και σαφή τρόπο, αλλά και για την αρχιτεκτονική της εικόνας του. Οταν, για παράδειγμα, ο πρώην τραπεζίτης κυκλοφορεί μέσα στα άδεια δωμάτια μίας πρώην τράπεζας, το παρελθόν δεν φαίνεται να συγχωρεί κι ας είναι «πρώην» και οι δύο. Ο σκηνοθέτης Μάρκ Μπάουντερ αναφέρει χαρακτηριστικά: «Νομίζουμε πως ο οικονομικός κόσμος είναι ένας κλάδος που ισχυρίζεται ότι είναι διαφανής, ενώ ο ίδιος απομονώνεται από τον έξω κόσμο. Η στάση αυτή αντικατοπτρίζεται και στην αρχιτεκτονική: τα κτίρια στα μεγάλα χρηματοοικονομικά κέντρα γίνονται όλο και ψηλότερα, πολύ κοντά το ένα στο άλλο σαν αμαξοστοιχία, με χώρους υποδοχής γεμάτους τζαμαρίες και έργα τέχνης. Οταν όμως έχετε ερωτήσεις, θα φτάσετε ώς τη ρεσεψιόν και όχι ψηλότερα και θα σας ξεπετάξουν με μερικές στερεότυπες απαντήσεις».

Πώς αντιμετώπισαν την επιτυχία του φιλμ οι του οικονομικού κυκλώματος; «Με μια λέξη: φόβος! Αυτός ο κλάδος φοβάται να αποκαλυφθεί» απαντά ο σκηνοθέτης. «Ακόμα και όταν περιπλανιόμασταν σε έρημα κτίρια τραπεζών τις Κυριακές, μας σταματούσαν αμέσως ή μας εμπόδιζαν οι υπηρεσίες ασφαλείας. Καθώς ήθελα να είναι όλα πολύ ανοιχτά, ζήτησα από τις ίδιες τις τράπεζες στη Γερμανία να μας κάνουν προτάσεις με το πώς έπρεπε να παρουσιαστεί ο οικονομικός κόσμος. Στις πρώτες αντιδράσεις τους ήταν πολύ ανοιχτόμυαλοι. Αργότερα, όλοι τους έκαναν πίσω. Παραδέχονταν πως ο κλάδος χρειάζεται περισσότερη διαφάνεια, μα μόλις έλεγα ότι θέλω να το κινηματογραφήσω, απαντούσαν ότι ο οργανισμός τους δεν ήταν ακόμη έτοιμος για μια τέτοια διαφάνεια. Είναι αρκετά ειρωνικό να προέρχεται μια τέτοια δήλωση από τον υπεύθυνο επικοινωνίας μιας μεγάλης γερμανικής τράπεζας. Αν δεν μπορεί αυτός να διαχειριστεί κάτι τέτοιο, τότε ποιος μπορεί;»

*Info: Aπό το CineDoc, σε προβολή στο Γαλλικό Ινστιτούτο (Σίνα 31) την Τετάρτη (19/11), στις 20.00.0

Ακολουθεί συζήτηση με τους δημοσιογράφους Μ. Παπαδημητρίου, Δ. Δανίκα. Από τις 20 Νοεμβρίου αποκλειστικά στον «Δαναό».