Θα τους αφήσουμε να αλώσουν πάλι το φρούριό μας;

Ο Τάκης K. Βιδάλης, συγγραφέας του βιβλίου «Το φρούριο των πολιορκητών – Ανατομία ενός όπλου», που εκδόθηκε το 2026 από τις εκδόσεις Εύμαρος, θέτει ξανά τις θεμελιώδεις ερωτήσεις σχετικά με την έννοια και τη λειτουργία του Συντάγματος. Τι είναι το Σύνταγμα; Γιατί το χρειαζόμαστε; Είναι όπλο διεκδίκησης στα χέρια των πολιτών για την κατάκτηση της κοινωνικής προόδου και της ευημερίας των πολλών ή είναι πρόσχημα της εκάστοτε εξουσίας, ένα εργαλείο που χρησιμοποιούν οι «επαγγελματίες» πολιτικοί, για να δικαιολογούν τις πολιτικές τους και να εκμαιεύουν τη συναίνεση στις προειλημμένες αποφάσεις τους;

Στην επιγραφή του βιβλίου, ο συγγραφέας παραθέτει μια αναφορά του Καρόλου Μαρξ για το Σύνταγμα ως φρούριο που προστατεύει τους πολιορκητές και όχι τους πολιορκημένους. Το απόσπασμα αναφέρεται στους εργάτες της βιομηχανικής εποχής, που από τα οδοφράγματα των μητροπόλεων της Ευρώπης διεκδικούσαν μια καλύτερη ζωή, πολιορκώντας, με φρούριο το Σύνταγμα, τους λίγους που κατείχαν την εξουσία και φοβούνταν την ανατροπή τους από την κοινωνική ορμή.

Ο Τάκης Κ. Βιδάλης παρατηρεί το συνταγματικό δίκαιο, κοιτώντας το με τα δύο πρόσωπα του Ιανού. Με το ένα πρόσωπο κοιτά και αναλύει το νομικό δόγμα, δηλαδή τους συνταγματικούς κανόνες και την κανονιστική τους δύναμη. Με το άλλο πρόσωπο στρέφεται προς την κοινωνική, οικονομική και πολιτική πραγματικότητα. Με μια γλώσσα δυναμική, ρέουσα, γεμάτη σύγχρονα παραδείγματα από την ελληνική και διεθνή ειδησεογραφία, το βιβλίο δεν είναι, απλώς, ένα ακόμα νομικό εγχειρίδιο, αλλά είναι, επίσης, ένα απολαυστικό πολιτικό βιβλίο, ένα όπλο στα χέρια των ενεργών πολιτών.

Ο συγγραφέας δεν διστάζει να θέσει «τον δάκτυλον εις τον τύπον των ήλων». Υπερασπίζεται το Σύνταγμα από την απαξίωση και την εργαλειοποίηση, στην οποία το οδήγησαν οι κυβερνώντες και οι «πρόθυμοι» διανοούμενοι και συνταγματολόγοι της Μεταπολίτευσης, συντηρώντας «τον μύθο της ομαλής λειτουργίας των θεσμών», που κατέληξε σε ένα Σύνταγμα απονευρωμένο, σχεδόν περιττό. Οι ερμηνευτικές προσεγγίσεις περί «ζωντανού» ή «επαυξημένου» Συντάγματος οδήγησαν σε μια απεριόριστη «ευρυχωρία» των νομικών κανόνων, επιτρέποντας ακόμα και ερμηνείες γλωσσικά αντίθετες με το συνταγματικό κείμενο.

Χωρίς θεσμικά αντίβαρα στην κυβερνητική αυθαιρεσία, με απονευρωμένες τις Ανεξάρτητες Αρχές και με δικαστές, εφαρμοστές των μνημονιακών νόμων «για τη σωτηρία της χώρας», οι κυβερνώντες άσκησαν την εκτελεστική λειτουργία, αδιαφορώντας για τα πλήγματα στο κράτος δικαίου. Οι συνέπειες από την εγκατάλειψη των κοινωνικών αναγκών των πολιτών, υπέρ ιδιοτελών συμφερόντων εγχώριων και διεθνών κέντρων εξουσίας, είχε ως αποτέλεσμα την παθητικοποίηση του εκλογικού σώματος, την αδιαφορία για τα κοινά, την αποχή από τις εκλογές και βαθμιαία την υπονόμευση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Μετά τη χρεοκοπία και την πανδημία, που οδήγησαν στην απίσχνανση των κοινωνικών δικαιωμάτων και σε βίαιο περιορισμό των ατομικών ελευθεριών, νέοι κίνδυνοι επικρέμανται, ως δαμόκλειος σπάθη, πάνω από τα κεφάλια των πολιτών. Η επικυριαρχία της τεχνολογίας, σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων, η άνοδος της Ακροδεξιάς και του φασισμού, η υπερσυγκέντρωση του πλούτου αλλά και των κρίσιμων προσωπικών, οικονομικών και στρατηγικών πληροφοριών των ατόμων και των κρατών σε ιδιωτικές υπηρεσίες αποθήκευσης δεδομένων, που ανήκουν σε μια ελίτ ολιγάριθμων τεχνοφεουδαρχών, η απειλή ενός νέου παγκόσμιου πολέμου και ο φόβος ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος είναι μόνο μερικά από τα πεδία μάχης για την ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας με όπλο το Σύνταγμα.

Tα μεγάλα συλλαλητήρια των Τεμπών, η αυθόρμητη κινητοποίηση εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών που κατέβηκαν στους δρόμους απαιτώντας Δικαιοσύνη, λογοδοσία και τιμωρία των υπευθύνων, είναι η ζωντανή απόδειξη ότι το Σύνταγμα μπορεί να γίνει όπλο και να αλλάξει μια νοσηρή πολιτική στασιμότητα δεκαετιών. Ο συγγραφέας είναι αισιόδοξος. Με κάθε του λέξη μας ευαισθητοποιεί και μας ενδυναμώνει. Υποστηρίζει ότι οι ενεργοί πολίτες μπορούν να αναζωογονήσουν τη Δημοκρατία και να επαναφέρουν το Σύνταγμα ως εργαλείο ελέγχου της εκάστοτε εξουσίας. Ενόψει της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης, κατά την οποία «εξειδικευμένοι» τεχνοκράτες επιχειρούν, πάλι, να εξανδραποδίσουν το Σύνταγμα καταπώς βολεύει τους κυβερνώντες, ο Τάκης Κ. Βιδάλης αφυπνίζει τις συνειδήσεις μας, τονίζοντας ότι τα άρθρα του Συντάγματος είναι τα όπλα μας.

Θα μείνουμε πάλι άπρακτοι και απαθείς; Θα τους αφήσουμε να αλώσουν το φρούριό μας;

*Δικηγόρος, Αθήνα