Σερβία: Η οργή των νέων «έφαγε» τον Βούτσιτς

«Θα είμαι πρόεδρος μόνο για λίγες εβδομάδες ακόμα κι ύστερα θα αποχωρήσω». Ηταν Σάββατο βράδυ, σε μια φιλοκυβερνητική συγκέντρωση στο Βελιγράδι η οποία συγκέντρωσε έως και 200.000 άτομα, σύμφωνα με τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ, όταν ο Σέρβος πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς ανακοίνωσε την πρόθεσή του να παραιτηθεί προκηρύσσοντας πρόωρες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές οι οποίες κανονικά θα διεξάγονταν το 2027.

Ομως, ο Βούτσιτς, ο οποίος δεν ανακοίνωσε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την παραίτησή του ούτε για τις εκλογές, δεν φεύγει οριστικά. Καθώς, ούτως ή άλλως, βάσει του σερβικού συντάγματος δεν είχε το δικαίωμα να διεκδικήσει νέα θητεία, μάλλον φιλοδοξεί να επιστρέψει ως πρωθυπουργός. Το δήλωσε εμμέσως πλην σαφώς, όταν είπε πως θα μείνει στις επάλξεις για να βοηθήσει την παράταξή του, το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS), να κερδίσει και τις δύο εκλογικές αναμετρήσεις. Εξάλλου, έχει αλλάξει θέση και στο παρελθόν. Το 2014 εκλέχθηκε για πρώτη φορά πρωθυπουργός. Επανεκλέχθηκε στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές του 2016 και το 2017 έβαλε υποψηφιότητα για πρόεδρος, όπου και κέρδισε.

«Αυτό δεν σημαίνει επ’ ουδενί το τέλος του Βούτσιτς», σχολιάζει στο Reuters o Ραντίβογε Γκρούγιτς, πολιτικός αναλυτής με έδρα τη Βαρσοβία. «Εχει ήδη πλάνο, το οποίο σίγουρα δεν σημαίνει πως σκοπεύει να συνταξιοδοτηθεί πολιτικά -μάλλον το αντίθετο». Και άλλοι αναλυτές εικάζουν ότι ο Βούτσιτς σκοπεύει να αλλάξει πόστο και να προωθήσει κάποιον έμπιστό του στον προεδρικό θώκο. Ολοι επίσης, συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι ο Σέρβος πρόεδρος κάνει τώρα αυτή την κίνηση στριμωγμένος από τις συνεχείς αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, προκειμένου να προλάβει τυχόν μεγαλύτερη φθορά.

Η 1η Νοεμβρίου του 2024 δεν είναι μόνο μια μαύρη επέτειος για τη Σερβία. Σηματοδοτεί επίσης την απαρχή του τέλους για το σύστημα Βούτσιτς. Εκείνη την ημέρα, 16 άνθρωποι σκοτώθηκαν και δεκάδες τραυματίστηκαν όταν εντελώς ξαφνικά κατέρρευσε το στέγαστρο του άρτι ανακαινισθέντος σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σερβίας. Εκείνο το δυστύχημα ή προμελετημένο έγκλημα γέννησε ένα μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας με μπροστάρηδες τους φοιτητές που είδαν σε αυτό την απεικόνιση όλων των κακοδαιμονιών της χώρας: τη βαθιά συστημική διαφθορά, την ατιμωρησία και την απαξία για την ανθρώπινη ζωή.

Με μαζικές διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα και αποκλεισμούς σε γέφυρες και οδικές αρτηρίες, οι διαδηλωτές απαιτούσαν τιμωρία των ενόχων, δικαίωση για τα θύματα, παραίτηση της κυβέρνησης και πολιτική αλλαγή που να βάλει τέλος στη σήψη και τη διαφθορά. Ο Βούτσιτς, θορυβημένος από την ένταση των διαδηλώσεων, απαντούσε με μαστίγιο και με καρότο. Με άγρια καταστολή, αλλά και με θυσία του τότε πρωθυπουργού του, Μίλο Βούτσεβιτς. Στελέχη της αυτοδιοίκησης, της κυβέρνησης και επιχειρηματίες παραπέμφθηκαν για την υπόθεση του Νόβι Σαντ, αλλά κανένας δεν έχει καταδικαστεί.

Ενδιάμεσα, ήρθε και το θέμα με τον Πύργο Τραμπ στο κέντρο του Βελιγραδίου για να ρίξει λάδι στη λαϊκή οργή. Το μεγαλεπήβολο επιχειρηματικό έργο που οραματιζόταν ο Τζάρεντ Κούσνερ, ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, ακριβώς στο σημείο όπου βρίσκεται το παλιό υπουργείο Αμυνας, μισογκρεμισμένο από τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς και χαρακτηρισμένο ως μνημείο ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο Βούτσιτς το βάφτισε όλο αυτό «στρατηγική επένδυση» και αποχαρακτήρισε το μνημείο με συνοπτικές διαδικασίες, τρώγοντας αργότερα χαστούκι από τη δικαιοσύνη η οποία διέταξε τη σύλληψη όσων εμπλέκονταν σε εκείνη τη βρόμικη διαδικασία και τρέποντας σε φυγή από το Βελιγράδι τον Κούσνερ.

Σε δύο βάρκες

Ο Σέρβος πρόεδρος, ο οποίος παρουσιάζει εαυτόν ως ιδανικό εξισορροπιστή μεταξύ Ανατολής και Δύσης -η Σερβία είναι υποψήφια προς ένταξη χώρα στην Ε.Ε.- κατηγορεί μονίμως τους διαδηλωτές ως «εχθρούς της πατρίδας». Τα ίδια επανέλαβε και το Σάββατο. Αν και οι «εχθροί» δεν δειλιάζουν. «Με την παραίτησή του και τις πρόωρες εκλογές ο Βούτσιτς προσπαθεί να προλάβει την αναπόφευκτη πτώση του από τις διαδηλώσεις και το φοιτητικό κίνημα, το οποίο έχει μεγαλύτερη στήριξη απ’ ό,τι αυτός», σχολίασε στο Associated Press ο Σάβο Μανοΐλοβιτς, από τους επικεφαλής του φοιτητικού αντικυβερνητικού κινήματος.

Δημοσκόπηση που διενήργησε πριν από λίγες μέρες η εταιρεία Faktor Plus για τις επόμενες προεδρικές εκλογές δείχνει πρώτο το κόμμα του Βούτσιτς με 47% και δεύτερη τη Λίστα των Φοιτητών με 30,7%, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα κινούνται κάτω από το 5%. Οι φοιτητές αμφισβητούν τα ευρήματα καθώς θεωρούν την εταιρεία φίλα προσκείμενη στην κυβέρνηση. Αλλά, ακόμα κι έτσι, είναι η πρώτη φορά ύστερα από χρόνια που η Σερβία φαίνεται να αποκτά μια πραγματικά ισχυρή αντιπολίτευση.