«Σε αυτόν τον κόσμο το μόνο σίγουρο είναι ο θάνατος και οι φόροι», δήλωσε στο μακρινό 1789 ο Βενιαμίν Φραγκλίνος. Στη μεταμνημονιακή Ελλάδα –όχι μόνο, αλλά ιδιαίτερα σε αυτήν– θα έπρεπε να παραφράσουμε τη διάσημη αυτή ρήση ως εξής: Το μόνο σίγουρο είναι ο θάνατος, οι φόροι και η τραπεζοκρατία.
Στη μακρά ιστορία της διάσωσης των τραπεζών με πακτωλό δημόσιου χρήματος και εγγυήσεων, έχουμε αναφερθεί πολλές φορές. Σήμερα αναφερόμαστε στο μεγάλο κοινωνικό σκάνδαλο των δανειοληπτών που υπάχθηκαν στις ευεργετικές διατάξεις του νόμου Κατσέλη. Η όλη υπόθεση φαίνεται ότι βρήκε χθες ένα «ευτυχές τέλος», χάρη στην κυβερνητική γενναιοδωρία. Ωστόσο, αυτός ο ισχυρισμός και οι σχετικές κυβερνητικές θριαμβολογίες κρύβουν, για μία ακόμη φορά, ένα μεγάλο πολιτικό και οικονομικό σκάνδαλο. Η όλη εξέλιξη της υπόθεσης το τεκμηριώνει απόλυτα.
Κοινωνικό πρόβλημα…
Οι κοινωνικές διαστάσεις του θέματος είναι τεράστιες.
Συγκεκριμένα:
● Η δυνατότητα υποβολής αίτησης για ένταξη ευάλωτων δανειοληπτών στις ευεργετικές διατάξεις του νόμου Κατσέλη (Ν. 3869/2010) για τη διάσωση της πρώτης κατοικίας έπαψε να υπάρχει στις 28 Φεβρουαρίου 2019. Επί συνολικού αριθμού αιτήσεων 200.000, περισσότεροι από 100.000 έλαβαν οριστικές δικαστικές αποφάσεις υπαγωγής, ενώ 47.900 αιτήσεις έμειναν εκκρεμείς μετά τις 28/2/2019.
● Η παράτυπη χρέωση τόκων από τις τράπεζες με βάση το συνολικό υπόλοιπο της οφειλής κι όχι την τρέχουσα δόση αφορά περίπου 120.000 δανειολήπτες. Συνυπολογίζοντας και τους εγγυητές αυτών των δανείων, ο αριθμός διπλασιάζεται. Το συνολικό λογιστικό κόστος για τους δανειολήπτες υπολογίζεται ότι φτάνει το 1,5 δισ. ευρώ.
…και σκάνδαλο
Η διάσταση του οικονομικού – πολιτικού σκανδάλου είναι ακόμη μεγαλύτερης εμβέλειας:
● Επί επτά χρόνια παρά πέντε μήνες, μέχρι και χθες, οι κυβερνήσεις της Ν.Δ. άφησαν ανενόχλητες τις τράπεζες και τα fund να καταστρατηγούν κατάφωρα νόμο του κράτους, οδηγώντας σε απόγνωση ευάλωτους δανειολήπτες. Η κυβέρνηση σε αυτή την περίπτωση ξεπέρασε κατά πολύ το «πολύ αργά»…
● Επρεπε να υπάρξει πρωτόδικη απόφαση και όχι το θέμα να φτάσει στην ολομέλεια του Αρείου Πάγου για να εκδοθεί η γνωστή πλέον απόφαση που δικαιώνει τους δανειολήπτες. Η κυβέρνηση έμεινε πεισματικά αμέτοχη.
● Αφού δημοσιοποιήθηκε η απόφαση εξελίχθηκε μια απίστευτη προσπάθεια από τις τράπεζες και από τον επόπτη των τραπεζών κ. Στουρνάρα, με τη βοήθεια διαρροών που «μύριζαν» κυβερνητική μόχλευση αλλά και διφορούμενων δηλώσεων του υπουργού Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, που παρέπεμπαν σε πιθανή νομοθετική… παρερμηνεία της απόφασης του Αρείου Πάγου.
● Η «μαζική» αντίσταση κομμάτων της αντιπολίτευσης, πολιτικών στελεχών αλλά και του νομικού κόσμου, που σε διαφορετική συγκυρία δεν θα έκανε το αυτί της κυβέρνησης να… ιδρώσει, απέδωσε τελικά λόγω των ιδιαίτερων αναγκών της… προεκλογικής περιόδου που διανύουμε. Στην κυβερνητική ρύθμιση που ανακοινώθηκε χτες, δεν αποτολμήθηκε η «κατάργηση διά της ερμηνείας» της απόφασης του Αρείου Πάγου.
«Αίμα και δάκρυα»
Η αργοπορία των επτά ετών μεταφράζεται σε «αίμα και δάκρυα» για χιλιάδες δανειολήπτες που δεν άντεξαν, παραιτήθηκαν από την προσπάθεια να υπερασπιστούν το σπίτι τους, έμειναν έκθετοι στη διαδικασία των αναγκαστικών μέτρων είσπραξης (πλειστηριασμοί) ή βολοδέρνουν σε ρυθμίσεις του εξωδικαστικού αλλά χωρίς πραγματικές ελπίδες.
Δεν είναι «στρατηγικοί κακοπληρωτές», αλλά πολίτες που έχασαν το σπίτι τους επειδή η κυβέρνηση, ως εκπρόσωπος της πολιτείας, δεν θέλησε να διασφαλίσει την ορθή και αυτονόητη ερμηνεία και εφαρμογή νόμου ψηφισμένου από το ελληνικό Κοινοβούλιο – και επειδή, επίσης, ο αρμόδιος επόπτης του τραπεζικού συστήματος, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, Γιάννης Στουρνάρας, επέμεινε μέχρι και πρόσφατα να κάνει με δημόσιες δηλώσεις ένα ιδιότυπο lobbying υπέρ των συμφερόντων των τραπεζών. Αυτούς τους πολίτες ποιος θα τους δικαιώσει;
Αυτονόητη απόφαση με σοβαρούς αστερίσκους
Τι κρύβουν οι λεπτομέρειες για τους αποκλεισμένους της τροπολογίας, τους πολλούς που είχαν απενταχθεί από τη ρύθμιση και τους λίγους που την ολοκλήρωσαν πληρώνοντας δόσεις που δεν όφειλαν
Λένα Κυριακίδη
Μετά την πολυετή ληστεία από τράπεζες και εταιρίες διαχείρισης κόκκινων δανείων σε βάρος ενταγμένων στον νόμο Κατσέλη δανειοληπτών, χιλιάδες οφειλέτες θα πληρώνουν από εδώ και στο εξής τους τόκους επί της μηνιαίας δόσης, που έχουν οριστεί στις δικαστικές αποφάσεις, και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου, όπως αξίωναν μέχρι τώρα, οδηγώντας σε οικονομική καταστροφή μεγάλο αριθμό νοικοκυριών.
Η καθυστερημένη αλλαγή προβλέπεται σε τροπολογία, η οποία κατατέθηκε χθες στη Βουλή, ψηφίζεται σήμερα και εφαρμόζει την αυτονόητη υποχρέωση της Πολιτείας να τηρήσει την ξεκάθαρη απόφαση του Αρείου Πάγου κατά των πολλαπλάσιων και παράνομων χρεώσεων, που πλέον θα αναγνωρίζονται ως ήδη καταβληθέν κεφάλαιο, μειώνοντας το υπόλοιπο της οφειλής.
Αναδρομικότητα
Σε πανηγυρικές δηλώσεις ο υπουργός Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, προέβαλε ως κυβερνητική πρωτοβουλία την πρόβλεψη της νέας διάταξης για αναδρομική αναγνώριση των υπερβαλλόντων ποσών, τα οποία έχουν ήδη καταβληθεί από συνεπείς δανειολήπτες με ενεργές ρυθμίσεις. Ωστόσο, η κρίση του ανώτατου δικαστηρίου επέβαλε ούτως ή άλλως πως ο τόκος στη μηναία δόση ισχύει από την έναρξη της ρύθμισης.
Στο ίδιο πλαίσιο, το ΥΠ.ΟΙΚ. υποστήριξε σε ανακοίνωσή του πως «δεν περιορίζεται στην απλή συμμόρφωση με τη δικαστική απόφαση. Προχωρά ένα βήμα παραπέρα, δίνοντας μια λύση ευρύτερη, καθαρή και ουσιαστική για τους πολίτες, με τρόπο που αίρει οριστικά τις αμφιβολίες και εξασφαλίζει ενιαία εφαρμογή για όλους».
Στην πραγματικότητα δεν ισχύει για όλους η νομοθετική ρύθμιση, η οποία έρχεται έπειτα από το κύμα αντιδράσεων καταναλωτικών ενώσεων, συλλόγων δανειοληπτών, δικηγορικών συλλόγων και αντιπολιτευόμενων κομμάτων στις αρχικές δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών περί ανάγκης για «χρυσή τομή» και «βέλτιστο τρόπο εφαρμογής» της απόφασης της Ολομέλειας του Α.Π.
Αποκλεισμοί
Ειδικότερα, η τροπολογία ορίζει πως για ενεργές ρυθμίσεις από την ημερομηνία δημοσίευσης της υπ’ αριθμ. 6/2026 απόφασης, δηλαδή την 5η Ιουνίου, ο τόκος θα υπολογίζεται βάσει της μηνιαίας δόσης.
Ομως, το βασικό πρόβλημα της ρύθμισης έγκειται στο γεγονός ότι αφήνει εκτός χιλιάδες οφειλέτες, οι οποίοι έχουν απενταχθεί από τον νόμο Κατσέλη, γιατί τα πιστωτικά ιδρύματα απαιτούσαν αδίκως υπέρογκα ποσά, με αποτέλεσμα την αύξηση των χρεών, τη δημιουργία ληξιπρόθεσμων χρεών και σε ορισμένες περιπτώσεις τον εκπλειστηριασμό περιουσίων.
Νομικοί κύκλοι χαρακτηρίζουν αυτοδικαίως άκυρες τις καταγγελίες συμβάσεων δανειοληπτών ενταγμένων στον Ν.3869/2010, μετά την καθυστέρηση καταβολής τριών δόσεων, καθώς κηρύχθηκαν έκπτωτοι λόγω της παραπάνω καταχρηστικής πρακτικής επανυπολογισμού από τους πιστωτές.
Σε μια δίκαιη νομοθέτηση που θα αναγνώριζε ως ενεργές αυτές τις χαμένες ρυθμίσεις, θα μπορούσε επίσης να προβλέπεται διευκόλυνση για όσους θα καλούνταν να διευθετήσουν το χρέος για το διάστημα, που έχει μεσολαβήσει από την απένταξη. Παράλληλα, η τροπολογία στερεί το δικαίωμα στο μικρό μέρος των οφειλετών, που ολοκλήρωσαν τη ρύθμιση, να διεκδικήσουν την επιστροφή των εξωφρενικών χρεώσεων που παρήγαγαν αδικαιολόγητο πλουτισμό στις εταιρείες, οι οποίες τις εισέπραξαν παραβιάζοντας δικαιώματα των καταναλωτών, εγείροντας πιθανότατα ζητήματα αντισυνταγματικότητας.
Λιγότερες δόσεις
Κατά τα λοιπά, ο συμψηφισμός των δόσεων με λιγότερες δόσεις από εκείνες, τις οποίες όριζε η εκάστοτε δικαστική απόφαση βάσει του νόμου Κατσέλη εγείρει ζήτημα νομιμότητας. Μια ορθή διαμόρφωση των δόσεων θα ακολουθούσε τη δικαστική επιταγή σε ό,τι αφορά τον αριθμό τους, που συνεπάγεται μικρότερη δόση στο μέλλον και άρα μεγαλύτερη άνεση για την καταβολή του ποσού.
Επίσης, η διάταξη αναφέρει ότι οι ρυθμίσεις που έχουν συναφθεί μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού εξακολουθούν να διέπονται από το ισχύον πλαίσιο: η μηνιαία δόση υπολογίζεται ως τοκοχρεολυτική δόση επί του συνολικού ποσού της ρυθμιζόμενης οφειλής και όχι επί της μηνιαίας δόσης.
Στα θετικά αξίζει να σημειωθεί η πρόβλεψη για απόδοση των υπερβαλλόντων ποσών, που είχαν καταβληθεί κατά τη διάρκεια της περιόδου πριν από τη μεταφορά των δανείων στον «Ηρακλή», στο πρόγραμμα κρατικών εγγυήσεων, ανάλογα με το ύψος των ποσών που έχει εισπράξει κάθε πλευρά.
Τι ζητά ο σύλλογος
Την άμεση προστασία των δανειοληπτών, που δεν άντεξαν να καταβάλλουν τις δυσβάστακτες δόσεις και τέθηκαν εκούσια εκτός του νόμου Κατσέλη, προσφεύγοντας σε εξωδικαστικές ρυθμίσεις, και κυρίως σε οφειλέτες που έχασαν τις κατοικίες τους εξαιτίας του παράνομου υπολογισμού, απαιτεί ο Πανελλήνιος Σύλλογος Δανειοληπτών Νόμου Κατσέλη, προτείνοντας επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.
Οσο για την επικοινωνιακή εκμετάλλευση της νομοθετικής παρέμβασης από την κυβέρνηση, σημείωσε ότι δεν πρόκειται για πράξη γενναιοδωρίας ή πολιτική πρωτοβουλία υπέρ των δανειοληπτών, αλλά για αναγκαστική συμμόρφωση σε αυτό που το Ανώτατο Δικαστήριο έχει ήδη αποφασίσει δικαιώνοντας τους αγώνες των δανειοληπτών. «Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει γιατί χρειάστηκε η παρέμβαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου για να εφαρμοστεί ορθά ο νόμος», ανέφερε η ανακοίνωση.
