Κόμμα των μελών και όχι των μηχανισμών

Η ανασυγκρότηση της προοδευτικής δημοκρατικής παράταξης δεν μπορεί να γίνει με τα υλικά του παλιού κομματικού κόσμου. Δεν αρκούν ένα νέο όνομα, ένα νέο σήμα, ένα επικοινωνιακό επιτελείο και μια κεντρική καμπάνια. Αν το νέο εγχείρημα θέλει να εκφράσει πραγματικά την κοινωνική πλειοψηφία, πρέπει να είναι από την αρχή ένα σύγχρονο δημοκρατικό κόμμα της Αριστεράς: ανοιχτό, διαφανές, συμμετοχικό, γειωμένο στις γειτονιές και ικανό να λειτουργεί με απλά ψηφιακά εργαλεία που να μπορεί να τα χρησιμοποιεί κάθε πολίτης.

Το ερώτημα «ποιος θα ηγηθεί» είναι σημαντικό, αλλά δεν είναι το μόνο. Εξίσου κρίσιμο είναι πώς θα λειτουργεί το κόμμα που ζητά ξανά εμπιστοσύνη από μια κοινωνία κουρασμένη από υποσχέσεις, τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις και αδιαφανείς αποφάσεις. Ενας πολιτικός φορέας που μιλά για δημοκρατία οφείλει πρώτα να τη βιώνει εσωτερικά: με ανοιχτή διαβούλευση, εσωτερικές ψηφοφορίες για κρίσιμα ζητήματα, καθαρούς κανόνες επιλογής υποψηφίων, όρια θητειών, λογοδοσία στελεχών και πλήρη δημοσιοποίηση εσόδων, δαπανών, εισφορών και χορηγιών. Η διαφάνεια δεν είναι ηθικό διακοσμητικό στοιχείο. Είναι πολιτική υποδομή. Αν οι κανόνες αλλάζουν ανάλογα με τις ανάγκες της ηγεσίας, αν τα οικονομικά μένουν θολά, αν οι υποψηφιότητες καθορίζονται από παρασκηνιακές ισορροπίες, τότε δεν γεννιέται κάτι νέο. Αναπαράγεται ένας παλιός μηχανισμός με νέα εικόνα.

Το πραγματικά νέο είναι η μετάβαση από το μοντέλο του «πελατειακού κόμματος» στο μοντέλο του κινηματικού κόμματος βάσης. Στο πρώτο, οι πολίτες είναι παθητικοί καταναλωτές μηνυμάτων: ακούνε, χειροκροτούν, ψηφίζουν, απογοητεύονται. Στο δεύτερο, γίνονται συμμέτοχοι, οργανωτές και φορείς λύσεων στην καθημερινότητα. Η πολιτική δύναμη δεν παράγεται μόνο από την τηλεοπτική εικόνα ή το κεντρικό σύνθημα, αλλά από σχέσεις εμπιστοσύνης, κοινές αξίες, μικρές τοπικές νίκες και αποκεντρωμένη συλλογική δράση. Για να κερδηθούν οι επόμενες εκλογές, αυτή η λογική πρέπει να μετατραπεί σε μεγάλη επιχείρηση πεδίου. Οχι περιστασιακές εξορμήσεις, αλλά χιλιάδες εκπαιδευμένοι εθελοντές, με κοινή μεθοδολογία, εβδομαδιαίο ρυθμό και σταθερή παρουσία στις γειτονιές όλης της χώρας. Η εκλογική μάχη δεν θα κριθεί μόνο στα πάνελ. Θα κριθεί στις πόρτες, στις πλατείες, στις λαϊκές αγορές, στους χώρους εργασίας, εκεί όπου η πολιτική ξαναγίνεται προσωπική σχέση εμπιστοσύνης.

Αυτό απαιτεί υβριδική οργάνωση. Στον φυσικό χώρο, με τοπικούς κόμβους που συζητούν και παρεμβαίνουν για το ενοίκιο, την ακρίβεια, το σχολείο, το Κέντρο Υγείας, τις συγκοινωνίες, την εργασία. Στον ψηφιακό χώρο, με φιλικές εφαρμογές συμμετοχής, όχι με αδιαφανείς ομάδες και πρόχειρα αρχεία. Κάθε πολίτης πρέπει να μπορεί εύκολα να ενημερώνεται, να δηλώνει συμμετοχή, να παίρνει μέρος σε διαβουλεύσεις, να διαμορφώνει αποφάσεις, να προσφέρει χρόνο και να ελέγχει πού πηγαίνουν οι πόροι.

Η οργανωτική στρατηγική πρέπει να είναι εξίσου καθαρή. Πρώτον, ο εθελοντής δεν είναι «χέρια» για φυλλάδια. Η λογική που ανέδειξε η Tascha Van Auken, η οποία διηύθυνε τη νικηφόρα καμπάνια του Zohran Mamdani στη Νέα Υόρκη, είναι ότι ο εθελοντής της μιας ημέρας μπορεί να γίνει οργανωτής της επόμενης, αν εκπαιδευτεί, στηριχτεί και αναλάβει πραγματικό ρόλο. Δεύτερον, η απήχηση στα κοινωνικά δίκτυα δεν πρέπει να μένει παθητική. Τα επεξηγηματικά βίντεο για πολιτικές προτάσεις οφείλουν να οδηγούν σε εγγραφή, συζήτηση και τοπική δράση, όχι μόνο σε προβολές. Τρίτον, οι γενικές προσκλήσεις «ελάτε να βοηθήσετε» σπάνια αρκούν. Χρειάζεται προσωπική πρόσκληση, συγκεκριμένη μικρή δέσμευση και σαφής ρόλος. Τέταρτον, η ανάπτυξη δεν πρέπει να γίνει παντού και πρόχειρα.

Χρειάζεται στοχευμένη γεωγραφική κλιμάκωση, ξεκινώντας από γειτονιές που έχουν πληγεί περισσότερο από την ακρίβεια, την εργασιακή ανασφάλεια, τα ενοίκια και την εγκατάλειψη των δημόσιων υπηρεσιών.

Ενα σύγχρονο αριστερό κόμμα δεν θα πείσει επειδή θα υποσχεθεί ότι θα κυβερνήσει καλύτερα. Θα πείσει αν αποδείξει από τώρα ότι μπορεί να οργανώνει ανθρώπους, να λύνει προβλήματα, να λογοδοτεί και να παράγει δημοκρατική δύναμη από τα κάτω. Αυτό είναι το κόμμα που χρειάζεται η εποχή μας: όχι ακόμα ένας πελατειακός μηχανισμός εξουσίας, αλλά μια ζωντανή κοινότητα δράσης για τους πολλούς.

* Ερευνητής στην Ομάδα INFOSTRAG του Εργαστηρίου Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας του ΕΜΠ