Νέο Χωροταξικό ΑΠΕ: Ακόμη περισσότερη πίεση στην ήδη επιβαρυμένη Εύβοια;

Η δημόσια διαβούλευση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, που ολοκληρώνεται στις 24 Ιουνίου, δεν είναι μια ακόμη τυπική διαδικασία του υπουργείου Περιβάλλοντος. Πολίτες, φορείς και τοπικές αρχές καλούμαστε να πάρουμε θέση για ένα σχέδιο που μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά το μέλλον της Εύβοιας.

Η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί στο απλουστευτικό δίλημμα «ΑΠΕ ή όχι». Το πραγματικό ερώτημα είναι πού, με ποιους όρους, σε ποια κλίμακα και με ποια συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών θα εγκαθίστανται τα έργα. Η στροφή σε καθαρότερες μορφές ενέργειας είναι αναγκαία. Δεν μπορεί όμως να γίνεται με την υποβάθμιση των δασών, της βιοποικιλότητας, του τοπίου και των υδάτινων πόρων ούτε με τη συγκέντρωση των περιβαλλοντικών βαρών σε ορισμένες μόνο περιοχές.

Έξι δήμοι της Εύβοιας στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας

Στο παράρτημα του σχεδίου εντάσσονται στις «Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας» όλες οι Δημοτικές Ενότητες των Δήμων Διρφύων–Μεσσαπίων, Ερέτριας, Καρύστου, Κύμης–Αλιβερίου, Μαντουδίου–Λίμνης–Αγίας Άννας και Χαλκιδέων.

Πρόκειται για πολύ μεγάλο μέρος της Εύβοιας. Στις περιοχές αυτές μπορεί να επιτραπεί η εγκατάσταση αιολικών σταθμών, εφόσον τηρούνται τα κριτήρια του νέου πλαισίου. Από αυτές μπορούν αργότερα να επιλεγούν «Περιοχές Επιτάχυνσης», όπου οι αδειοδοτικές διαδικασίες θα προχωρούν ταχύτερα.

Η Εύβοια, όμως, είναι ένας τόπος με οικισμούς, παραγωγικές δραστηριότητες, ορεινούς όγκους, δάση, υγροτόπους, ακτές και προστατευόμενες περιοχές που έχουν ήδη δεχθεί σημαντικές πιέσεις. Σε αυτές προστίθενται ενεργειακά έργα που λειτουργούν ή σχεδιάζονται, μαζί με δρόμους πρόσβασης, εκσκαφές, υποσταθμούς και γραμμές μεταφοράς.

Η διαφορετική περίπτωση της Σκύρου

Η Σκύρος δεν περιλαμβάνεται στον παραπάνω κατάλογο, επειδή το σχέδιο την εντάσσει στον νησιωτικό χώρο. Αντίθετα, για την αιολική χωροθέτηση, η Εύβοια και η Κρήτη αντιμετωπίζονται ως ηπειρωτική χώρα.

Επειδή η Σκύρος έχει έκταση μικρότερη από 300 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το σχέδιο αποκλείει καταρχήν τη χωροθέτηση νέων χερσαίων αιολικών εγκαταστάσεων. Προβλέπει, όμως, δύο εξαιρέσεις: όταν οι εγκαταστάσεις εξυπηρετούν αποκλειστικά δημόσιες υποδομές, όπως μονάδες αφαλάτωσης, ή όταν κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος.

Ο αποκλεισμός αυτός δεν αφορά όλες τις μορφές ΑΠΕ ούτε τον θαλάσσιο χώρο. Η ειδική αυτή ρύθμιση για τη Σκύρο πρέπει, επομένως, να διατηρηθεί χωρίς διεύρυνση των προβλεπόμενων εξαιρέσεων.

Όταν πολλά έργα συγκεντρώνονται στην ίδια περιοχή

Η εξέταση κάθε έργου χωριστά δεν δείχνει πάντα τις συνέπειες από τη συγκέντρωση πολλών εγκαταστάσεων στην ίδια περιοχή. Ένα έργο μπορεί να εμφανίζεται αποδεκτό όταν εξετάζεται μόνο του, αλλά το σύνολο των έργων, των δρόμων και των δικτύων να ξεπερνά τις αντοχές ενός ορεινού όγκου, μιας λεκάνης απορροής ή ενός οικολογικού διαδρόμου.

Η ίδια η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αναγνωρίζει πιθανές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στις ανθρώπινες δραστηριότητες, στις προστατευόμενες περιοχές, στη χλωρίδα, στην πανίδα, στο τοπίο, στη γεωργία και στον τουρισμό. Αναφέρεται επίσης στην ανάγκη να εξετάζονται συνολικά οι επιπτώσεις από πολλά έργα στην ίδια περιοχή.

Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να αποτυπωθεί καθαρά πόσο έχει ήδη επιβαρυνθεί η Εύβοια. Χρειάζονται δημόσιος ψηφιακός χάρτης όλων των έργων και των υποδομών που τα συνοδεύουν, ειδική μελέτη για τις συνολικές επιπτώσεις και σαφή όρια κορεσμού.

Τα έργα που συνεχίζουν με τους παλιούς κανόνες

Κρίσιμο πρόβλημα αποτελούν οι μεταβατικές διατάξεις. Οι νόμιμα λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται έως τη λήξη ή την ανανέωση της άδειάς τους, ανεξάρτητα από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις. Τα έργα που έχουν άδεια εγκατάστασης μπορούν να προχωρήσουν με τους όρους της άδειάς τους. Έργα με ισχύουσες περιβαλλοντικές εγκρίσεις μπορούν να κατασκευαστούν εντός του χρόνου ισχύος τους, ενώ οι τροποποιήσεις ή ανανεώσεις τους γίνονται με το προηγούμενο καθεστώς.

Ακόμη και φάκελοι Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου 2026 συνεχίζουν να εξετάζονται με τους παλιούς κανόνες. Έργα που μπορεί να επιβαρύνουν την Εύβοια στο μέλλον ενδέχεται, επομένως, να έχουν ήδη εξασφαλίσει τη συνέχιση της αδειοδότησής τους με το προηγούμενο καθεστώς.

Natura μόνο μέσα στις γραμμές του χάρτη;

Η προστασία περιοχών μεγάλης οικολογικής αξίας δεν μπορεί να σταματά στα όρια του δικτύου Natura 2000. Μια εγκατάσταση λίγο έξω από αυτά μπορεί να επηρεάζει τόπους φωλεοποίησης, μεταναστευτικές διαδρομές πτηνών και οικολογικούς διαδρόμους. Ένας δρόμος πρόσβασης μπορεί να τεμαχίσει ένα δασικό οικοσύστημα, ενώ εκσκαφές και επιχωματώσεις μπορούν να μεταβάλουν τη φυσική ροή των υδάτων.

Το σχέδιο δεν αποκλείει απόλυτα τις αιολικές εγκαταστάσεις από όλες τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας. Μπορεί να τις επιτρέψει όταν αυτό προβλέπεται από εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Προβλέπει, πάντως, γενικό αποκλεισμό πάνω από τα 1.200 μέτρα και στις θεσμοθετημένες Περιοχές Άνευ Δρόμων.

Μετά την παύση λειτουργίας, οι κάτοχοι των αδειών οφείλουν να αποξηλώνουν τις εγκαταστάσεις και να αποκαθιστούν τον χώρο με δικές τους δαπάνες. Χρειάζεται όμως και υποχρεωτική οικονομική εγγύηση πριν από την έναρξη του έργου, ώστε το κόστος να μη μεταφερθεί στην κοινωνία.

Έξι αναγκαίες παρεμβάσεις

Πρώτον, να μη χαρακτηριστεί καμία περιοχή της Εύβοιας ως Περιοχή Επιτάχυνσης πριν από ειδική αξιολόγηση και ουσιαστική συμμετοχή των δήμων και των τοπικών κοινωνιών. Για τη Σκύρο να διατηρηθεί ο αποκλεισμός νέων χερσαίων αιολικών, χωρίς διεύρυνση των εξαιρέσεων.

Δεύτερον, να εκπονηθεί ενιαία μελέτη σωρευτικών επιπτώσεων για ολόκληρη την Εύβοια.

Τρίτον, να δημιουργηθεί δημόσιος ψηφιακός χάρτης όλων των λειτουργούντων, αδειοδοτημένων και υπό αδειοδότηση έργων και των συνοδών υποδομών τους.

Τέταρτον, να ενισχυθεί η προστασία των περιοχών Natura, των οικολογικών διαδρόμων, των δασών, των καμένων εκτάσεων και των περιοχών φυσικής αναγέννησης.

Πέμπτον, να επανεξεταστούν τα ώριμα αλλά μη κατασκευασμένα έργα όταν υπάρχουν νεότερα επιστημονικά δεδομένα, περιβαλλοντική ασυμβατότητα ή υπέρβαση της φέρουσας ικανότητας.

Έκτον, να θεσπιστεί υποχρεωτική οικονομική εγγύηση για την αποξήλωση των εγκαταστάσεων και την πλήρη περιβαλλοντική αποκατάσταση.

Η μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας δεν μπορεί να στηρίζεται στην άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών. Η Εύβοια δεν είναι ενεργειακό οικόπεδο, αλλά ένας τόπος με ισχυρή ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα, ζωντανές τοπικές κοινωνίες, παραγωγικές δραστηριότητες και πολύτιμα οικοσυστήματα που έχουν ήδη δεχθεί πολύ μεγάλες πιέσεις.

Το πραγματικό δίλημμα είναι σαφές: ενεργειακή πολιτική με δημόσιο σχεδιασμό, οικολογικά όρια και δημοκρατία ή επιτάχυνση επενδύσεων, με τη φύση και τις τοπικές κοινωνίες να προσαρμόζονται ξανά στα τετελεσμένα.

* Δημοτική σύμβουλος Κύμης–Αλιβερίου