Ολόκληρος ο πλανήτης αμφιταλαντευόταν χθες Πέμπτη ανάμεσα σε μια φαινομενικά επικείμενη κλιμάκωση του πολέμου στο Ιράν και στην πιθανότητα επίτευξης ειρήνης. Τουλάχιστον, αυτό ίσχυε σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τραμπ, αναφέρει σε σημερινή του ανάλυση του CNN.
Το πρωί της Πέμπτης, ο Αμερικανός πρόεδρος απειλούσε να εισβάλει στη νήσο Χαργκ, κομβικό σημείο για τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου. Μια τέτοια επιχείρηση θα έθετε σε κίνδυνο τις ζωές πολλών Αμερικανών.
Μερικές ώρες αργότερα, όμως, διακήρυξε ότι είχε εξασφαλίσει μια «μεγάλη» συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου που θα προέβλεπε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι απειλές του, όπως και οι τελευταίες αεροπορικές επιδρομές στο Ιράν, είχαν στην ουσία αναγκάσει την Τεχεράνη να υποχωρήσει.
«Δεν ξέρω αν το ακούσατε, αλλά τερματίσαμε τον πόλεμο με το Ιράν σήμερα», δήλωσε ο Τραμπ σε τηλε-συγκέντρωση για την εκλογή του κυβερνήτη της Τζόρτζια. Η αλήθεια, ωστόσο, μπορεί να είναι λίγο πιο περίπλοκη.
Ένας αναξιόπιστος αφηγητής του πολέμου
Μια επαληθεύσιμη συμφωνία για τον τερματισμό των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν, η οποία θα εξασφάλιζε τη συμμόρφωση της Τεχεράνης, θα θεωρούνταν ιστορική πρόοδος.
Θα τερμάτιζε έναν πόλεμο που έχει συνταράξει τη Μέση Ανατολή και έχει πυροδοτήσει μια ενεργειακή κρίση με σοβαρό αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία, καθώς έχει αυξήσει τις τιμές της βενζίνης αλλά και τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ.
Μια τέτοια συμφωνία θα έδινε μάλιστα στον Τραμπ μια διέξοδο από έναν πόλεμο που υποτίθεται ότι θα διαρκούσε εβδομάδες όταν τον ξεκίνησε τον Φεβρουάριο, αλλά που συνεχίστηκε τελικά μέχρι το καλοκαίρι και έπληξε την πολιτική του εικόνα και εντός των ΗΠΑ.
Το πιο σημαντικό είναι ότι μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να σώσει τις ζωές Αμερικανού στρατιωτών, Ιρανών και Ισραηλινών πολιτών και άλλων ανθρώπων που έχουν επηρεαστεί από τις εχθροπραξίες στην περιοχή.
Ο Τραμπ, όμως, δεν υπήρξε και ο πιο αξιόπιστος αφηγητής αυτού του πολέμου, σχολιάζει το CNN, καθώς έχει ήδη διακηρύξει ότι ήταν επικείμενη μια συμφωνία σχεδόν 40 φορές. Έχει ισχυριστεί μάλιστα επανειλημμένα ότι το Ιράν έχει υποκύψει στις απαιτήσεις του, ακόμη και όταν τα γεγονότα αποδείκνυαν το αντίθετο.
Επομένως, ο πλανήτης θα πρέπει να περιμένει περαιτέρω λεπτομέρειες με τον δέοντα σκεπτικισμό – ακόμη και με τον Τραμπ να προβλέπει ότι μια τελετή υπογραφής της συμφωνίας θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σύντομα στην Ευρώπη.
«Σε αυτό το σημείο, δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία ότι έχουμε μια συμφωνία και αν υπάρξει συμφωνία, δεν είναι ακόμη σαφές αν αυτή η συμφωνία θα τηρηθεί», δήλωσε στο CNN ο Seth Jones, πρόεδρος του Τμήματος Άμυνας και Ασφάλειας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.
Ελλείψει τέτοιων αποδεικτικών στοιχείων, πολλοί θα συμπεράνουν ότι ο πρόεδρος – ένας δεξιοτέχνης στο branding – υπερβάλλει ως προς τη συμφωνία.
«Δεν είναι μια τελική συμφωνία»
Ο Λευκός Οίκος δεν έχει ακόμη δημοσιεύσει κάποιο λεπτομερές κείμενο του προτεινόμενου μνημονίου κατανόησης. Αλλά ένα πιθανό σενάριο είναι ότι οι διαπραγματευτές έχουν μια συμφωνία με το Ιράν για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ σε αντάλλαγμα για την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ. Αυτό θα συνοδεύεται και από δεσμεύσεις για την προώθηση του πιο κρίσιμου και δύσκολου ζητήματος – αυτού του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος – σε μελλοντικές συνομιλίες.
Ο Φρανκ Κένταλ, ο οποίος διετέλεσε γραμματέας της Πολεμικής Αεροπορίας κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Μπάιντεν, δήλωσε στο CNN την Πέμπτη ότι οι ισχυρισμοί Τραμπ πρέπει να ληφθούν υπόψη με «επιφυλάξεις».
Ο Κένταλ πρόσθεσε μάλιστα ότι: «Είναι πραγματικά σημαντικό να καταλάβουμε ότι αυτή δεν είναι μια τελική συμφωνία για τον τερματισμό αυτού του πολέμου. Πρόκειται για παράταση της εκεχειρίας, πιθανώς για περίπου 60 ημέρες, ενώ οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται για το πυρηνικό πρόγραμμα στο Ιράν, το οποίο είναι ο λόγος που το ξεκινήσαμε αυτό, φαινομενικά τέλος πάντων».
Ορισμένοι συντηρητικοί Ρεπουμπλικανοί είναι επίσης επιφυλακτικοί, συμπεριλαμβανομένου του σχολιαστή του Fox News, Μαρκ Λέβιν. «Είναι δύσκολο να συζητήσουμε ένα Μνημόνιο Συνεργασίας που δεν είναι δημοσιευμένο [και] τους ακριβείς όρους του οποίου δεν γνωρίζουμε», έγραψε ο Λέβιν στο X. «Αν έχει ολοκληρωθεί και είναι να υπογραφεί σε 48-72 ώρες, ας το δούμε».
Ακόμα κι αν επιβεβαιωθεί και υπογραφεί ένα μνημόνιο συνεννόησης, θα εγείρει ένα νέο σύνολο ερωτημάτων.
Πρώτον, ο Τραμπ θα κριθεί με βάση την περίπλοκα λεπτομερή και διεθνώς επικυρωμένη συμφωνία για τον επαληθεύσιμο τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, την οποία διαπραγματεύτηκε η ομάδα του Ομπάμα. Ο Τραμπ ακύρωσε την εν λόγω συμφωνία το 2018, παρόλο που η πρώτη θητεία του επιβεβαίωσε ότι η Τεχεράνη συμμορφωνόταν.
Και πρέπει επίσης να απαντήσει στο εξής ερώτημα: Έχει αφήσει τους Αμερικανούς ασφαλέστερους ή σε καλύτερη θέση ο πόλεμός του, ο οποίος σκότωσε 13 Αμερικανούς στρατιωτικούς, κατέστρεψε εκατομμύρια δολάρια αμερικανικού στρατιωτικού υλικού και έριξε την παγκόσμια οικονομία σε κρίση;
Κριτήρια για μια πιθανή συμφωνία
Ενώ ο πρόεδρος είναι επιδέξιος στη διαμόρφωση πολιτικών αφηγημάτων, οι πραγματικές συνθήκες του πολέμου και ένας αδυσώπητος αντίπαλος σημαίνουν ότι ο πραγματικός χαρακτήρας της προτεινόμενης συμφωνίας σύντομα θα έρθει στο φως.
Όταν δημοσιευτούν όλες οι λεπτομέρειες, ο Τραμπ θα αντιμετωπίσει μια σειρά ερωτημάτων και κριτηρίων που θα δοκιμάσουν αν είναι γνήσια και πιθανό να διαρκέσει.
Είναι απλώς μια συμφωνία για το άνοιγμα του στενού και τον τερματισμό του αποκλεισμού ή μήπως φτάνει στην ουσία του υποκείμενου πυρηνικού ζητήματος;
Ο Τραμπ προκάλεσε ανησυχία όταν αναφέρθηκε στο προτεινόμενο μνημόνιο κατανόησης την Πέμπτη στο Οβάλ Γραφείο ως «λίγο εννοιολογικό». Αυτό υπονοεί ότι η συμφωνία μπορεί να είναι επιφανειακή και κάθε άλλο παρά οριστικοποιημένη.
Το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας είναι επίσης σημαντικό.
Το άνοιγμα του Ορμούζ θα αποτελούσε τεράστια ανακούφιση για τις περιφερειακές κυβερνήσεις, τους παραγωγούς πετρελαίου και τους παγκόσμιους καταναλωτές. Παράλληλα, ο τερματισμός του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ θα μπορούσε να μετριάσει ορισμένες από τις σοβαρές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολίτες του Ιράν λόγω της καταπιεστικής ηγεσίας τους.
Αλλά μια τέτοια συμφωνία θα αποτελούσε απλώς μια επιστροφή σε όσα ίσχυαν στην έναρξη του πολέμου και δεν θα αναιρούσε μια σημαντική ιρανική στρατηγική πρόοδο – την αποδεδειγμένη δηλαδή νέα ικανότητά του να κλείσει το Ορμούζ και να στραγγαλίσει την παγκόσμια οικονομία ανά πάσα στιγμή.
Πόσο σαφής είναι η συμφωνία;
Μια συμφωνία για συζητήσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, δεν θα ήταν και καμιά «σπουδαία συμφωνία». Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες συνομιλίες πιθανότατα θα διαρκούσαν για εβδομάδες ή μήνες χωρίς καμία εγγύηση επιτυχίας.
Θα περιλάμβαναν περίπλοκα παζάρια για την επαλήθευση τυχόν ιρανικών δεσμεύσεων να μην εμπλουτίσει ουράνιο.
Το ζήτημα της απομάκρυνσης των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού της Τεχεράνης που παρήγαγε μετά την κατάρριψη της συμφωνίας Ομπάμα από τον Τραμπ θα μπορούσε να ματαιώσει τις συνομιλίες ανά πάσα στιγμή. Το Ιράν έχει δηλώσει εδώ και καιρό ότι δεν θα παράγει πυρηνικά όπλα. Έτσι, η απλή υπογραφή του σε ένα έγγραφο δεν θα σήμαινε πολλά, με όποιο τρόπο και να προσπαθήσει να το διαστρεβλώσει ο Τραμπ.
Η έλλειψη εξειδίκευσης από τον Λευκό Οίκο ήδη προκαλεί σκεπτικισμό στο Καπιτώλιο.
«Θέλω να το διαβάσω», δήλωσε ο γερουσιαστής της Λουϊζιάνα Τζον Κένεντι, όταν ρωτήθηκε από το CNN για την αντίδρασή του στην ανακοίνωση της συμφωνίας από τον Τραμπ.
Η αντίδραση των Ρεπουμπλικανών στις τελικές λεπτομέρειες του μνημονίου θα είναι σημαντική, καθώς η αντίδρασής τους σε προηγούμενη διατύπωση προφανώς ώθησε τον Τραμπ να την επιστρέψει στο Ιράν με διορθώσεις.
Πόσα κερδίζει το Ιράν;
Η ιρανική οικονομία βρισκόταν ήδη σε δεινή κατάσταση πριν ο Τραμπ επιβάλει αποκλεισμό των πλοίων και των λιμανιών του. Χρόνια κυρώσεων είχαν συντρίψει την οικονομία του. Ως εκ τούτου, έχει απαιτήσει ένα σημαντικό οικονομικό κίνητρο για να εμπλακεί διπλωματικά. Το CNN ανέφερε τον Μάιο ότι η Τεχεράνη θέλει την άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τράπεζες του εξωτερικού.
Οποιαδήποτε εντύπωση ότι το Ιράν εξαγόρασε τον Τραμπ θα ήταν πολιτικά καταστροφική για τον πρόεδρο. Άλλωστε, έχει επικρίνει ασταμάτητα τις οικονομικές παραχωρήσεις που εξασφάλισε ο Ομπάμα σε αντάλλαγμα για το πάγωμα του πυρηνικού του προγράμματος.
Θα ήταν επίσης ένα κρίσιμο σημείο για τους γερουσιαστές των Ρεπουμπλικανών, των οποίων τη βοήθεια θα χρειαζόταν ο πρόεδρος για να άρει ορισμένες κυρώσεις προκειμένου να εδραιώσει μια τελική συμφωνία.
«Θέλω επίσης να μάθω πόσα χρήματα θα απελευθερώσουμε στο Ιράν», είπε ο Κένεντι.
Θα συμφωνήσει το Ισραήλ;
Ο Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο σε συνεργασία με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Αλλά τα συμφέροντά τους έχουν αρχίσει να αποκλίνουν τις τελευταίες εβδομάδες. Ο Τραμπ ανάγκασε το Ισραήλ να περιορίσει τις επιθέσεις του εναντίον της Χεζμπολάχ, που υποστηρίζεται από το Ιράν, στη Βηρυτό, καθώς τα πλήγματα αυτά απειλούσαν τις προοπτικές για μια συμφωνία.
Οι δύο ηγέτες μίλησαν ξανά την Πέμπτη και μια ισραηλινή ανακοίνωση απέφυγε επιδέξια να επικρίνει ανοιχτά τον Τραμπ, αλλά υπαινίχθηκε ότι η αρχική συμφωνία δεν θα ικανοποιούσε τα πιο κρίσιμα συμφέροντα του Ισραήλ.
Ο Νετανιάχου «εξέφρασε την εκτίμησή του» στον Τραμπ για τη δέσμευσή του ότι μια τελική συμφωνία θα απομάκρυνε το εμπλουτισμένο ουράνιο της Τεχεράνης, θα αποσυναρμολογούσε την πυρηνική της υποδομή, θα περιόριζε την παραγωγή πυραύλων και θα τερμάτιζε την υποστήριξή του προς τους περιφερειακούς «αντιπροσώπους» του.
Η άποψη του Ισραήλ ότι οι δυνάμεις της Χεζμπολάχ είναι ενσωματωμένες στον Λίβανο και η αποφασιστικότητα του Ιράν να αναβιώσει την πολιτοφυλακή ως ισχυρό βραχίονα της περιφερειακής του δύναμης παραλίγο να «τορπιλίσουν» τις συνομιλίες Ουάσιγκτον – Τεχεράνης την περασμένη εβδομάδα.
Θα μπορούσε τελικά να τις βυθίσει οποιαδήποτε στιγμή στο μέλλον.
Συμμερίζεται το Ιράν την άποψη του Τραμπ;
Ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί την Πέμπτη ότι ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν είχε υπογράψει τη συμφωνία.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία που να υποστηρίζουν τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι διαπραγματεύεται με πιο «ορθολογικούς» ηγέτες.
Μέχρι στιγμής, οι αμερικανικές επιθέσεις έχουν την τάση να εντείνουν την αντίσταση του καθεστώτος, παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ την Πέμπτη ότι οι τελευταίες αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ, το ανάγκασαν να κάνει παραχωρήσεις.
Δεν υπάρχει κανένα σημάδι ότι έχει αλλάξει κάτι.
Σε μια πρώτη αντίδραση στις αισιόδοξες προβλέψεις του Τραμπ ότι μια συμφωνία είναι κοντά, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ, δήλωσε στο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων του Ιράν IRNA ότι τέτοιες αναφορές ήταν «απλώς εικασίες».
«Μέχρι στιγμής, το Ιράν δεν έχει καταλήξει σε τελική απόφαση σχετικά με οποιαδήποτε συμφωνία», πρόσθεσε.
Τελικά, αυτό που θα έχει σημασία δεν είναι τι λέει ο Τραμπ ότι θα περιλαμβάνει η συμφωνία, αλλά αν το Ιράν την υπογράψει και συμμορφωθεί με αυτήν.
Παρά την αισιόδοξη στάση του προέδρου, όμως, αυτή η στιγμή φαίνεται ακόμα πολύ μακριά.
