Με τη φράση «απλώς το σπουδαιότερο γεγονός που έχει δει ποτέ η ανθρωπότητα» χαρακτήρισε ο προέδρος της FIFA, Τζάνι Ινφαντίνο, το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου που ξεκινά αυτήν την Πέμπτη και θα φιλοξενηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, το Μεξικό και τον Καναδά.
Σύμφωνα με το BBC, άλλοι θα επέλεγαν διαφορετικούς… υπερθετικούς βαθμούς αναφερόμενοι στο Μουντιάλ, όπως ότι είναι το πιο πολιτικοποιημένο, το πιο ακριβό, το πιο καυτό, το πιο ρυπογόνο και σίγουρα το πιο επικερδές για τη FIFA. Σε κάθε περίπτωση, αυτή η διοργάνωση φαίνεται πως θα είναι από τις πλέον αμφιλεγόμενες που έχουν γίνει ποτέ.
Από τη διαμάχη για το κόστος που καλούνται να πληρώσουν οι οπαδοί και τον αντίκτυπο της γεωπολιτικής και της μεταναστευτικής πολιτικής, μέχρι την ασφάλεια, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τη βιωσιμότητα και τον ρόλο του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, το φετινό Μουντιάλ δεν εμπνέει μόνο ενθουσιασμό, αλλά σκορπά και ανησυχίες.
Οι αντιδράσεις στο Μεξικό
Καθώς τα μάτια του ποδοσφαιρικού κόσμου επικεντρώνονται στην Πόλη του Μεξικού πριν από τον εναρκτήριο αγώνα της Πέμπτης στο θρυλικό Estadio Azteca, το υψηλό κόστος των εισιτηρίων έχει προκαλέσει ανησυχία, όπως και η ασφάλεια σε μια χώρα που έχει πληγεί από τη μεγάλη βία των καρτέλ φέτος. Αγάλματα παικτών του Παγκοσμίου Κυπέλλου στην πρωτεύουσα έχουν ανατραπεί από διαδηλωτές, με τους εκπαιδευτικούς να απαιτούν υψηλότερους μισθούς και να απειλούν να διακόψουν τους αγώνες εάν δεν ικανοποιηθούν οι επιθυμίες τους.
Στο μεταξύ, στην Τιχουάνα, η παρουσία της ομάδας του Ιράν είναι συνέπεια των περίπλοκων πολιτικών εντάσεων που περιβάλλουν την αθλητική δράση.
Το θέμα του Ιράν
Κανένα άλλο Παγκόσμιο Κύπελλο δεν έχει διεξαχθεί σε τρεις χώρες. Ούτε έχουν συμμετάσχει 48 ομάδες και 104 αγώνες. Ποτέ πριν, ωστόσο, μια διοργανώτρια χώρα (ΗΠΑ) δεν βρισκόταν σε πόλεμο με ένα κράτος που συμμετέχει στη διοργάνωση (Ιράν).
Μόλις τον περασμένο μήνα, η FIFA επιβεβαίωσε ότι η ομάδα του Ιράν είχε μεταφέρει τη βάση της από την Αριζόνα στο Μεξικό, το τελευταίο αποτέλεσμα της στρατιωτικής εκστρατείας που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν, πυροδοτώντας αντίποινα σε όλη τη Μέση Ανατολή. Ενώ η εκεχειρία τέθηκε σε ισχύ στις αρχές Απριλίου, οι επιθέσεις μεταξύ των δύο πλευρών συνεχίστηκαν.
Τους τελευταίους μήνες, επικρατεί σύγχυση σχετικά με τη συμμετοχή του Ιράν, με τον πρόεδρο Τραμπ να προειδοποιεί ότι δεν ήταν «κατάλληλο» για την ομάδα να συμμετάσχει «για τη δική της ζωή και ασφάλεια». Ο ειδικός απεσταλμένος του μάλιστα πρότεινε ότι το Ιράν θα πρέπει να αντικατασταθεί από την τέσσερις φορές νικήτρια Ιταλία, η οποία δεν κατάφερε να προκριθεί.
Το Ιράν φαίνεται τώρα έτοιμο να συμμετάσχει σε ένα τέταρτο συνεχόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο, αν και η χώρα έχει κατηγορήσει τις ΗΠΑ ότι αρνούνται βίζες σε ορισμένα στελέχη και προσωπικό των παρασκηνίων, με έναν αξιωματούχο να ισχυρίζεται ότι στους παίκτες είχε ειπωθεί ότι πρέπει να εισέλθουν και να εξέλθουν από τις ΗΠΑ την ίδια ημέρα των τριών αγώνων του ομίλου τους.
Την Τρίτη, η ποδοσφαιρική ομοσπονδία του Ιράν δήλωσε ότι η διανομή των οπαδικών εισιτηρίων για τη φάση των ομίλων είχε ανακληθεί, προσθέτοντας ότι «εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την παρέμβαση μη αθλητικών και πολιτικών σκοπιμοτήτων στη διοργάνωση του μεγαλύτερου ποδοσφαιρικού γεγονότος στον κόσμο». Η FIFA δήλωσε ότι εργάζεται για να «μεγιστοποιήσει τις ευκαιρίες για τους Ιρανούς οπαδούς να παρακολουθήσουν αγώνες».
Αλλά με την ανακοίνωση ότι πρόκειται να απαγορεύσει τη σημαία του Ιράν από τους χώρους του τουρνουά, τα παιχνίδια τους θα είναι πολιτικά φορτισμένα, ειδικά με τα δύο πρώτα να λαμβάνουν χώρα στο Λος Άντζελες, όπου ζει μια μεγάλη περσική κοινότητα.
Ένα «βαθιά πολιτικοποιημένο» τουρνουά
Το 2017, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ, ο Ινφαντίνο είχε υπονοήσει ότι η απαγόρευση ταξιδιού στις ΗΠΑ για πολίτες από έξι χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία ήταν ασύμβατη με τους κανονισμούς του τουρνουά και θα μπορούσε να ακυρώσει τις ελπίδες της χώρας να φιλοξενήσει το τουρνουά το 2026.
«Είναι προφανές όσον αφορά τις διοργανώσεις της FIFA, οποιαδήποτε ομάδα, συμπεριλαμβανομένων των οπαδών και των αξιωματούχων αυτής της ομάδας, που πληροί τις προϋποθέσεις για ένα Παγκόσμιο Κύπελλο πρέπει να έχει πρόσβαση στη χώρα, διαφορετικά δεν υπάρχει Παγκόσμιο Κύπελλο», προειδοποίησε.
Και όμως, ως αποτέλεσμα των πολιτικών μετανάστευσης που εφάρμοσε ο Τραμπ, θα υπάρχουν τέσσερις χώρες (το Ιράν, η Αϊτή, η Σενεγάλη και η Ακτή Ελεφαντοστού) – των οποίων οι οπαδοί έχουν αντιμετωπίσει πλήρεις ή μερικές ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, με τον Λευκό Οίκο να χρησιμοποιεί ως επιχείρημα την ανάγκη διαχείρισης των απειλών για την ασφάλεια.
Στην πραγματικότητα, η ανάλυση των ταξιδιωτικών δεδομένων από το BBC δείχνει ότι οπαδοί από περισσότερες από το ένα τέταρτο των 48 χωρών που συμμετέχουν στο Παγκόσμιο Κύπελλο αντιμετωπίζουν ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, αυστηρότερους περιορισμούς ή υψηλά ποσοστά απόρριψης βίζας.
Μόλις τον περασμένο μήνα, οι επισκέπτες από την Αλγερία, τη Σενεγάλη, την Ακτή Ελεφαντοστού, το Πράσινο Ακρωτήριο και την Τυνησία έλαβαν απαλλαγές από την υποχρέωση καταβολής προκαταβολής έως και 15.000 δολαρίων πριν από την απόκτηση βίζας στις ΗΠΑ.
Το Σαββατοκύριακο, η Διεθνής Ένωση Αθλητικού Τύπου παραπονέθηκε για «ένα μακροχρόνιο και απαράδεκτο πρόβλημα για εμάς τους δημοσιογράφους – την άρνηση χορήγησης βίζας εισόδου σε τακτικά διαπιστευμένους συναδέλφους».
Και τη Δευτέρα, η FIFA δήλωσε ότι ο Ομάρ Αρτάν, ο οποίος επρόκειτο να είναι ο πρώτος Σομαλός που θα διαιτητεύσει στους τελικούς του Παγκοσμίου Κυπέλλου, είχε αφαιρεθεί από τη λίστα των διαιτητών, αφού του απαγορεύτηκε η είσοδος στις ΗΠΑ. Δεν δόθηκε καμία εξήγηση από τις αρχές μετανάστευσης των ΗΠΑ, αλλά η Σομαλία είναι μία από τις πολλές χώρες που βρίσκονται σε λίστα απαγόρευσης ταξιδιών που εισήγαγε η κυβέρνηση Τραμπ.
«Πρόκειται για ένα τουρνουά όπου παίκτες, οπαδοί και αξιωματούχοι δεν εισέρχονται χωρίς κίνδυνο, αν μπορούν καν να εισέλθουν», σύμφωνα με τον Κρεγκ Φόστερ, πρώην αρχηγό των «Socceroos» της Αυστραλίας και νυν ακτιβιστή για τα δικαιώματα. «Για ένα άθλημα που διατυμπανίζει τη δέσμευσή του στην πολιτική του για τα ανθρώπινα δικαιώματα εδώ και μια δεκαετία, αυτό είναι κάτι παραπάνω από ντροπή. Αυτό θα πρέπει να εξαλείψει την ιδέα, η οποία εξακολουθεί να είναι κάπως διαδεδομένη στον κόσμο, του διαχωρισμού μεταξύ πολιτικής και αθλητισμού. Σε αντίθεση με οποιοδήποτε άλλο αθλητικό τουρνουά που θυμάμαι στη σύγχρονη εποχή, αυτό είναι ένα βαθιά πολιτικοποιημένο Παγκόσμιο Κύπελλο».
Ο πρόεδρος Τραμπ, το sportswashing και η ICE
Ο Τζιάνι Ινφαντίνο επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Οβάλ Γραφείο το 2018 κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του προέδρου Τραμπ και πέρυσι του απένειμε το «Βραβείο Ειρήνης της FIFA».
Από την εκλογή του το 2016, ο Ινφαντίνο έχει τακτικά φιλικές σχέσεις με τους ηγέτες των χωρών που διοργανώνουν τις εκδηλώσεις του. Αλλά η αμφιλεγόμενη απονομή του Βραβείου Ειρήνης της FIFA στον Τραμπ στην κλήρωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου πέρυσι υπογράμμισε τη στενή σχέση που έχει σφυρηλατήσει με τον πρόεδρο των ΗΠΑ.
Από τότε, οι ΗΠΑ έχουν αναλάβει στρατιωτική δράση στη Βενεζουέλα, τη Νιγηρία και το Ιράν, με τον Τραμπ να υπαινίσσεται πιθανές επιχειρήσεις στη Γροιλανδία, το Μεξικό και έναν άλλο συμμετέχοντα στο Παγκόσμιο Κύπελλο, την Κολομβία.
Υπήρξαν επίσης εντάσεις μεταξύ των τριών συνδιοργανωτών για το εμπόριο, τη μετανάστευση και το εμπόριο ναρκωτικών. Πράγματι, μόλις την περασμένη εβδομάδα, ο πρόεδρος αναφέρθηκε στον Καναδά ως «το 51ο κράτος», αν και υπάρχουν επίσης ελπίδες ότι το τουρνουά θα μπορούσε να προσφέρει μια ευκαιρία για διπλωματία.
Σημειώνεται επίσης ότι οι ΗΠΑ γιορτάζουν την 250ή επέτειο της ανεξαρτησίας της Αμερικής, με τον Τραμπ να αναμένεται να πρωταγωνιστήσει στο τουρνουά, όπως ακριβώς έκανε στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου Συλλόγων πέρυσι, και στη συνέχεια στην κλήρωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου τον Δεκέμβριο.
Αφού τόσο η Ρωσία όσο και το Κατάρ κατηγορήθηκαν ότι εκμεταλλεύτηκαν τα δύο προηγούμενα Παγκόσμια Κύπελλα σε μια προσπάθεια να βελτιώσουν τη φήμη τους, η Human Rights Watch ισχυρίζεται ότι η διοργάνωση αυτού του καλοκαιριού θα είναι μια «μπουνάτσα ‘sportswashing’ (δηλαδή, «ξέπλυμα» μέσω του αθλητισμού). Η Διεθνής Αμνηστία έχει επίσης επισημάνει τον κίνδυνο καταστολής, τονίζοντας την «καταχρηστική, μεροληπτική και θανατηφόρα επιβολή της νομοθεσίας περί μετανάστευσης και τις μαζικές κρατήσεις στις ΗΠΑ» και προειδοποιώντας για «σημαντικούς κινδύνους» για όσους παρευρίσκονται.
Αναφοράς χρήζει και ο ρόλος της αμφιλεγόμενης Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ (ICE), η οποία αποτελεί μέρος του συνολικού μηχανισμού ασφαλείας της διοργάνωσης. Νωρίτερα φέτος, πράκτορες της ICE πυροβόλησαν και σκότωσαν δύο Αμερικανούς πολίτες στο πλαίσιο καταστολής της μετανάστευσης στη Μινεάπολη.
Απαντώντας σε τέτοιες επικρίσεις, η Ομάδα Εργασίας του Παγκοσμίου Κυπέλλου του Λευκού Οίκου έχει διαβεβαιώσει ότι το τουρνουά θα είναι «το ασφαλέστερο και πιο φιλόξενο αθλητικό γεγονός στην ιστορία» και ότι εργαζόταν για μια διοργάνωση «που αναδεικνύει τη φιλοξενία, τη δέσμευση της Αμερικής στην ασφάλεια και το πνεύμα αριστείας».
Αντιδράσεις για το υψηλό κόστος
Πριν από οκτώ χρόνια, η FIFA ανέθεσε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Μεξικό και τον Καναδά, καθώς προσπαθούσε να ανακάμψει από το υπαρξιακό σκάνδαλο διαφθοράς που πυροδότησε η εξαιρετικά αμφιλεγόμενη ψηφοφορία του 2010, για τη διοργάνωση των τουρνουά το 2018 και το 2022 από Ρωσία και Κατάρ αντίστοιχα. Με τις δύο αυτές χώρες να αρνούνται τους ισχυρισμούς περί δωροδοκίας, το Παγκόσμιο Κύπελλο στη Βόρεια Αμερική φαινόταν πολύ λιγότερο επικίνδυνο, με τις υποδομές των σταδίων να έχουν ήδη εγκατασταθεί.
Το άλλο σημαντικό πλεονέκτημα ήταν το οικονομικό. Τροφοδοτούμενο από συμφωνίες πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων για ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές και χορηγίες, το διευρυμένο τουρνουά στην πιο εμπορευματοποιημένη αθλητική αγορά στον κόσμο θα είναι το πιο επικερδές γεγονός στην ιστορία του αθλητισμού, με τη FIFA να αναμένεται να κερδίσει έσοδα ρεκόρ 9 δισ. δολαρίων μόνο για φέτος. Το γεγονός αυτό θα της επιτρέψει να αναδιανείμει 2,7 δισ. δολάρια στις εθνικές ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Επισίης συντελεί στην παγκόσμια ανάπτυξη του ποδοσφαίρου, όπως και αυξάνει τις πιθανότητες επανεκλογής του Ινφαντίνο για ακόμα μια θητεία στη FIFA.
Ωστόσο, η διαμάχη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο συγκεντρώνεται μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων έχει καθορίσει μεγάλο μέρος της προετοιμασίας για το Παγκόσμιο Κύπελλο. Το 2018, υπήρξε εκτίμηση πως τα εισιτήρια για τον τελικό θα κόστιζαν το πολύ 1.550 δολάρια. Ωστόσο, όταν τέθηκαν σε πώληση προς τους τα μέλη του επίσημου συλλόγου οπαδών κάθε χώρας τον Δεκέμβριο, το πιο ακριβό ήταν στα 8.680 δολάρια.
Το κόστος έφερε αναστάτωση και η FIFA ανακοίνωσε στη συνέχεια έναν μικρό αριθμό εισιτηρίων των 60 δολαρίων. Αλλά αυτή η στρατηγική τιμολόγησης και η πρώτη χρήση σε Παγκόσμιο Κύπελλο «δυναμικής τιμολόγησης» (με τις χρεώσεις να εξαρτώνται από τη ζήτηση και το χρονοδιάγραμμα) προκάλεσαν μια μεγάλη αντίδραση, μαζί με φόβους ότι πολλοί από τους πιο παθιασμένους και πιστούς οπαδούς θα μπορούσαν να μην ληφθούν υπόψη.
Τον περασμένο μήνα, αξιωματούχοι στη Νέα Υόρκη και το Νιου Τζέρσεϊ ξεκίνησαν επίσημα έρευνα, με τη FIFA να αντιμετωπίζει κατηγορίες για «τεχνητό φούσκωμα των τιμών» και «παραπλάνηση των οπαδών» σχετικά με τις πωλήσεις εισιτηρίων.
Η FIFA έχει αναφερθεί στην αγοραστική δύναμη των Αμερικανών καταναλωτών και έχει αυξήσει τη ζήτηση, ισχυριζόμενη ότι έχουν αγοραστεί περισσότερα από πέντε εκατομμύρια εισιτήρια και ότι τα εισιτήρια θα εξαντληθούν.
Ωστόσο, το BBC Sport διαπίστωσε ότι χιλιάδες εισιτήρια για αγώνες που αφορούν τα μικρότερα έθνη είναι διαθέσιμα σε τιμές πολύ κάτω από την ονομαστική τους αξία τόσο στον ιστότοπο μεταπώλησης της FIFA όσο και στις δευτερογενείς αγορές.
Υπήρξε απογοήτευση και για άλλα κόστη. Τα εισιτήρια τρένου, που κανονικά κόστιζαν 12,90 δολάρια, από το κέντρο της Νέας Υόρκης προς το κοντινό στάδιο Met Life στο Νιου Τζέρσεϊ (όπου θα διεξαχθεί ο τελικός), αυξήθηκαν στα 150 δολάρια, πριν μειωθούν στα 98 δολάρια, με τον κυβερνήτη του Νιου Τζέρσεϊ να κατηγορεί τη FIFA ότι αρνήθηκε να επιδοτήσει τα έξοδα μεταφοράς.
Η διάθεση των οπαδών επιδεινώθηκε την περασμένη εβδομάδα όταν η FIFA δήλωσε ότι δεν θα τους επιτρεπόταν να παίρνουν μαζί τους επαναχρησιμοποιούμενα μπουκάλια νερού στους χώρους διεξαγωγής, λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια: πρόκειται για μια καθυστερημένη αλλαγή πολιτικής που πολλοί πιστεύουν ότι οφείλεται σε εμπορικούς λόγους.
Με τις θερμοκρασίες σε 14 από τους 16 χώρους υποδοχής να υπερβαίνουν τα επικίνδυνα επίπεδα σύμφωνα με τους επιστήμονες, υπάρχαν φόβοι ότι αυτή η απαγόρευση των μπουκαλιών θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την υγεία των οπαδών. Εν μέσω έντονης κατακραυγής από ομάδες οπαδών και πολιτικούς, η FIFA υποχώρησε, επιτρέποντας στους οπαδούς να παίρνουν μαζί τους σφραγισμένα, μπουκάλια νερού…
