Το εργατικό κίνημα σε ιστορική καμπή

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι στην εξέγερση των «αβράκωτων» της Γαλλικής Επανάστασης και στο εργατικό κίνημα του 19ου και του 20ού αιώνα δεν χρωστούν μόνο οι εργαζόμενοι τα εργασιακά δικαιώματα και τις κατακτήσεις τους, αλλά και οι σύγχρονες κοινωνίες το συνολικότερο σύστημα δημοκρατικών ελευθεριών και δικαιωμάτων, τουλάχιστον στη Δύση. Είναι όμως εξίσου αδιαμφισβήτητο ότι το εργατικό κίνημα διέρχεται σοβαρή κρίση. Ο βαθμός συσπείρωσης στα συνδικάτα, τα ανακλαστικά και η μαχητικότητά του, οι κλασικοί δείκτες κινητοποίησης (ημέρες απεργιών ανά έτος κ.λπ.), όλα εμφανίζουν μεγάλη υποχώρηση.

Η υποχώρηση αυτή καταγράφεται σε περίοδο (η οποία εκτείνεται πλέον σε δεκαετίες, από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 μέχρι και σήμερα) κατά την οποία η αμφισβήτηση των εργασιακών κατακτήσεων και δικαιωμάτων προσλαμβάνει χαρακτηριστικά ιστορικής άμπωτης.

Διαδοχικά κύματα «ευέλικτων» μορφών απασχόλησης σε συνδυασμό με τη λιτότητα στο εργατικό εισόδημα έχουν δημιουργήσει πολλές «ταχύτητες» εργαζομένων και έχουν απαλλοτριώσει τον ελεύθερο χρόνο τους. Υψηλό ποσοστό εργαζομένων έχουν περισσότερες από μία δουλειές, από τις οποίες συχνά καμία «ολόκληρη» – δεν υπάρχει ούτε χρόνος ούτε ενέργεια για να σκεφτούν καν να γραφτούν στο συνδικάτο.

Το πάλαι ποτέ, τα συνδικάτα οργάνωναν τον ανεξάρτητο εργατικό πολιτισμό, με εργατικές λέσχες, πολιτιστικούς συλλόγους, εφημερίδες και εκδόσεις, αθλητικές ομάδες. Από αυτό το ευρύ δίχτυ μόρφωσης και διαμόρφωσης συλλογικής εργατικής ταυτότητας δεν έχει μείνει σχεδόν τίποτε όρθιο. Αντ’ αυτών, οι εργαζόμενοι εκτίθενται στην πλύση εγκεφάλου των δελτίων των 8, στα πολιτιστικά υποπροϊόντα του συρμού, χωρίς να έχουν χρόνο, ενέργεια ή και χρήματα για να πάνε στο θέατρο ή τον κινηματογράφο.

Το αίτημα του «Σικάγου» (8 ώρες εργασία – 8 ώρες ανάπαυση – 8 ώρες ελεύθερος χρόνος και πολιτισμός) μοιάζει σαν να προέρχεται όχι από τις απαρχές του εργατικού κινήματος, αλλά από κάποιον μακρινό και ξεχασμένο «παράδεισο».

Τι φταίει για όλα αυτά; Η έρευνα του ΕΝΑ «διά χειρός» Prorata δίνει κάποιες απαντήσεις: οι εργαζόμενοι δεν πιστεύουν στην ταξική συμφιλίωση (δεν πιστεύουν στην άποψη ότι εργοδότες και εργαζόμενοι είναι το ίδιο), εξακολουθούν να θεωρούν σημαντική την αλληλεγγύη μεταξύ τους, εμπιστεύονται τη συλλογική δράση αλλά όχι τις ηγεσίες των συνδικάτων και την αποτελεσματικότητά τους.

Η δίωξη του προέδρου της ΓΣΕΕ «επικύρωσε» αυτή την κοινή αίσθηση. Και αποτελεί το δημόσιο μέτρο της αναξιοπιστίας που πρέπει να υπερκεραστεί. Μια νέα «αυγή» για το εργατικό κίνημα έχει πλέον αμετάθετο όριο το ξεπέρασμα της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας, που είναι υπόθεση όχι των κορυφών, αλλά της βάσης.