Ο ρόλος του εαυτού

Η παρούσα νουβέλα διαβάστηκε πρώτη φορά το 1961. Εκεί στην Ιαπωνία, την πατρίδα του σημαίνοντος, ιδιαίτερα επιδραστικού Κιμιτακέ Χιροάκα ή Γιούκιο Μισίμα (1925-1970) όπως είναι διεθνώς γνωστός. Συνιστούσε μέρος μια συλλογής διηγημάτων με τον ομώνυμο τίτλο, η οποία πενήντα οκτώ χρόνια μετά κυκλοφόρησε τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Μεγάλη Βρετανία, από τις εκδόσεις New Directions και Penguin αντιστοίχως. Είναι μια χρηστική σύνοψη αιτίων και αιτιατών, τα οποία οδηγούν μαθηματικά έναν κατά βάθος μοναχικό αστέρα του κινηματογράφου, είκοσι τεσσάρων ετών, ονόματι Μίζουνο Γιούτακα, στο μεταίχμιο της ζωής και του θανάτου. Ο ακραίος και φορτικά επίμονος παραλογισμός του ζην, όπως ακριβώς τον βιώνει ο εν λόγω, αρκεί για να αποτελέσει το ικανό και αναγκαίο εκείνο έναυσμα για την επιμελή αναπαράσταση ορισμένων κρίσιμων περιστατικών του βίου του.

Η ρηματική συνέπεια, η ακριβοδίκαιη ψυχολογική εμβάθυνση, η αψεγάδιαστη σμίλευση των αφηγηματικών χαρακτήρων, η λυσιτελής επεξεργασία των ομολογιών από την πλευρά του ασύνειδου, αλλά και η εμφανής αξιοποίηση πολλών στοιχείων ενός αδιάπτωτου αναστοχασμού, σε αρμονική πάντα συνάρτηση με τον ασκημένο δομημένο ρεαλισμό του συγγραφέα, συναποτελούν τις κύριες πτυχές της συγκεκριμένης λογοτεχνικής ταυτότητας. Ας υπογραμμίσω ότι τον Γιούκιο Μισίμα τον διέκριναν μια σπάνια αφοσίωση στην παραγωγή του λογοτεχνικού του έργου, η βαθιά γνώση του εγχώριου γραμματολογικού βάθους, η αξιοσημείωτη αφομοίωση, μεταξύ άλλων, της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, ιδίως του τραγικού ύφους του Ευριπίδη, αλλά και της δυτικοευρωπαϊκής παράδοσης στο σύνολό της. Ο,τι δηλαδή συνεργεί αποφασιστικά και στην αρτιότερη σύνθεση του Σταρ. Διαπιστώνω επίσης ότι ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται εδώ στην παράλληλη ροή της εξ αντικειμένου πραγματικότητας με την άλλη, την αμιγώς ατομική πραγματικότητα, εκείνη δηλαδή την οποία αντιλαμβάνεται περισσότερο ως οικεία, περισσότερο ως ψυχωφελή ο ίδιος ο Μίζουνο Γιούτακα.

Επισημαίνω ότι στο διηγητικό βάθος ακούγεται καθαρά η αποστροφή της ριζικής εκείνης αποδόμησης του Γκιστάβ Φλομπέρ, όπως διατυπώνεται με ιδιαίτερη ένταση στην εμβληματική του Αισθηματική αγωγή: «Αφήστε με ήσυχο με τη βρωμοπραγματικότητά σας! Τι πάει να πη πραγματικότητα; Αλλοι βλέπουν μαύρο, άλλοι γαλάζιο, το πλήθος βλέπει ηλιθιότητες. Τίποτε λιγότερο φυσικό απ’ τον Μιχαήλ Αγγελο, τίποτε πιο ρωμαλέο!». Ο οριακός αυτός διχασμός, ο οποίος προκαθορίζει την όλη συμπεριφορά του Σταρ, είναι εντέλει μοιραίος. Η ιδέα της αυτοχειρίας και ιδίως της πειστικά αιτιολογημένης προβάλλει με σαφήνεια στις κρίσιμες επιλογικές σελίδες. Ταυτόχρονα, αναγγέλλεται εμμέσως πλην σαφώς και η αυτοκτονία του ίδιου του συγγραφέα. Θα τελεστεί πανηγυρικά εννιά ακριβώς χρόνια μετά την έκδοση του Σταρ.

Συγκρατώ ότι στην κατηγορία των αυτοχείρων συγγραφέων της Χώρας του Ανατέλλοντος Ηλίου του περασμένου αιώνα συγκαταλέγονται πολλοί εξέχοντες δημιουργοί λόγου. Δίπλα στο όνομά τους αναγράφεται κατά χρονολογική τάξη το έτος του ύστατου διαβήματος: Μπιζάν Καουακάμι (1908), Τακέο Αρισίμα (1923), Ακουταγκάουα (1927), Σινίτσι Μακίνο (1936), Οσάμου Νταζάι (1948), Ταμίκι Χάρα (1951), Μιτσίο Κάτο (1953), Σακάε Κούμπο (1958), Ασισέι Χίνο (1960) και ο νομπελίστας Γιασουνάρι Καουαμπάτα (1972). Οι μελετητές της σύγχρονης ιαπωνικής λογοτεχνίας αποδίδουν την εν λόγω ομαδική, εκούσια αυτή αποδημία λογοτεχνών σε συγκεκριμένες αφορμές, οι οποίες ανάγονται κυρίως στις οριακές δυσκολίες προσαρμογής των Ιαπώνων στην αμείλικτη πραγματικότητα της κατά τα δυτικά πρότυπα δυναμικά εξελισσόμενης πατρίδας τους. Η οποία, περί τα μέσα του 19ου αιώνα, θέλησε, ως γνωστόν, να αφήσει οριστικά πίσω της όλες τις δεσμευτικές δομές, τα πολιτισμικά ερείσματα και τις λειτουργίες του φεουδαρχικού παρελθόντος των περιώνυμων σαμουράι. Οι πολεμοχαρείς Σογκούν του ένδοξου παρελθόντος μεταμορφώθηκαν σωρευτικά κατ’ ανάγκην στους αποτελεσματικότατους, όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια, κεφαλαιοκράτες της σήμερον. Οι τελευταίοι, κατανοώντας όσο ελάχιστοι άλλοι τη διάσταση και τις προκλήσεις, τις οποίες συνεπάγεται πλέον η αθρόα παγκοσμιοποίηση, αναδιάρθρωσαν ανέκκλητα το ιαπωνικό τοπίο. Ο Σταρ ευτύχησε στη γλώσσα μας. Θυμίζω ότι οι ίδιοι συντελεστές του προκείμενου εγχειρήματος μας έχουν προσφέρει ήδη, με τη διαμεσολάβηση και πάλι της «Αγρας», τον Στενό δρόμο προς τα βάθη του Βορρά του Ματσούο Μπασό.