Μόλις αντικρίσεις, χαιρετήσεις και κουβεντιάσεις με την πρώτη γυναίκα κοσμοναύτη, τη Βαλεντίνα Τερεσκόβα, νιώθεις ότι σου αποκαλύπτει το σύμπαν. Με μάγευαν οι λέξεις της, ήταν όμορφη με μια λάμψη. Μιλούσε με σεμνότητα, σιγά, απαλά, με γλυκύτητα.
Η Βαλεντίνα Τερεσκόβα, που είδε τη Γη σαν την παλάμη της και άγγιξε τη Σελήνη και τ’ άστρα, λέει πως η ζωή είναι γεμάτη μυστήριο και ομορφιά.
Δεν ήταν πιλότος. Δούλευε ως εργάτρια σε υφαντουργείο. Μόνο στο αλεξίπτωτο εκπαιδεύτηκε, σε μια τοπική αερολέσχη. Η Βαλεντίνα Τερεσκόβα γεννήθηκε το 1937 σ’ ένα χωριό της Ρωσίας, το Μασλενίκοβο. Τον Ιούνιο του 1963, στα 26 της χρόνια, με το κωδικό όνομα «Γλάρος» και το διαστημόπλοιο «Βοστόκ 6» κατέκτησε το Διάστημα. Εγινε σύμβολο στον κόσμο των γυναικών. Βραβεύτηκε δύο φορές με το Βραβείο Λένιν και ανακηρύχτηκε ηρωίδα στη Σοβιετική Ενωση.
Συμπληρώθηκαν, άλλωστε, 50 χρόνια από την πρώτη πτήση στο Διάστημα με τον επίσης Ρώσο κοσμοναύτη Γιούρι Γκαγκάριν. Η πρόσκληση που έλαβα ήταν από το Κεντρικό Συμβούλιο του Κόμματος επί Μιχαήλ Γκορμπατσόφ προκειμένου να ετοιμάσω ένα ντοκιμαντέρ για τη Σιβηρία, που θα ήταν το πρώτο διεθνώς. Παρότι ξεκίνησα αυτή την αποστολή ως εργαζόμενη στην ΕΡΤ, δεν με συνόδευσε τηλεοπτικό συνεργείο διότι μου το διέθεσε η σοβιετική τηλεόραση μαζί με διερμηνέα. Η ομάδα μας αποτελούνταν από επτά άτομα.
«Για το κράτημα του θυμού απαιτείται ζωτική ενέργεια. Στο θυμωμένο σώμα δεν υπάρχει ισορροπία. Το σώμα μας, όμως, θέλει σεβασμό. Με τον θυμό είναι σαν να τιμωρούμε το σώμα μας»
Από τη Μόσχα, με την «Αεροφλότ», φτάσαμε στη Σιβηρία, σε επτά ώρες. Στην απεραντοσύνη της φάνταζε σαν ένα μυστηριακό σύμπαν. Ταξιδεύαμε συνέχεια από τις στέπες του Καζακστάν στον Αρκτικό Ωκεανό (πόλη Μπρατσκ) και από το Ιρκούτσκ, που συνορεύει με τη Μογγολία και την Κίνα, μέχρι τη λίμνη της Βαϊκάλης. Μείναμε 20 μέρες.
Η συνάντηση
Στην επιστροφή από τη Σιβηρία, με περίμενε η Βαλεντίνα Τερεσκόβα. Στη Μόσχα χιόνιζε. Η θερμοκρασία ήταν 10 υπό το μηδέν. Ο ουρανός ήταν καθαρός. Η Κόκκινη Πλατεία ένας απέραντος λευκός κάμπος από το χιόνι ενώ οι ζαχαρένιοι πάγοι αγκάλιαζαν το κτίριο του Κρεμλίνου. Σ’ ένα από τα γραφεία του μάς υποδέχτηκε η Βαλεντίνα Τερεσκόβα. Σε μια θαλπωρή ενός τεράστιου χώρου με σκουρόχρωμες, πελώριες βιβλιοθήκες κι ένα μεγάλο τραπέζι. Δίπλα μου, οι συνεργάτες της: ο μεταφραστής και η γραμματέας της. Από το 1974 έως το 1989 υπήρξε μέλος του Ανωτάτου Σοβιέτ ενώ έως το 1991 υπήρξε μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΣΕ. Σχολιάσαμε το ταξίδι μου στη Σιβηρία. Συμφωνήσαμε ότι είναι μια νέα ήπειρος με αστείρευτες ποσότητες ορυκτών, μεταλλευμάτων, χρυσού, μέχρι και διαμαντιών. Από την κουβέντα μας για τη μαγική Σιβηρία θυμήθηκε τη μαγεία που ανακάλυψε στη Σελήνη:
«Οι αισθήσεις μου αναμετρούσαν το φοβερό ύψος και η Γη μού φαινόταν σαν μια μπλε λωρίδα, λησμονημένη. Η απόσταση ήταν 1,9 εκατομμύρια χιλιόμετρα. Αυτό το ταξίδι προκαλούσε το σώμα μου να μάθει έναν νέο τρόπο. Κάτι άλλαζε στο κορμί μου. Η αναπνοή μου γινόταν πιο ελεύθερη. Οι μύες μου άρχισαν να ελευθερώνουν μέρη του σώματός μου τα οποία μου έδιναν την εντύπωση ότι ήταν σκληρά και δυσκίνητα. Ποτέ δεν ένιωθα το σώμα μου πιο οικείο».
Σκοπός αυτής της αποστολής ήταν να μελετηθεί η λειτουργία του γυναικείου σώματος. Επρεπε οι υποψήφιες να είναι αλεξιπτωτίστριες, μέχρι 30 ετών, με ύψος έως 1,70 και να ζυγίζουν το πολύ 70 κιλά. Ενιωθε το σώμα της όχι χίλια κομμάτια, όπως συνήθως συμβαίνει στην καθημερινότητα, ΑΛΛΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ.
Οταν επέστρεψε, προσαρμόστηκε εύκολα διότι θεωρούσε αυτήν την αλλαγή στη ζωή της σαν μια άσκηση σιωπής. «Βρίσκεσαι σ’ ένα βύθισμα», συμπλήρωσε, «πετώντας στο Διάστημα, ξεχνάς τα γήινα. Αφήνεις πίσω σου έναν κόσμο από σκοτούρες και υποχρεώσεις και ζεις κάτι ανεπανάληπτο». Η εμπειρία όλης αυτής της προετοιμασίας του ταξιδιού τής θύμισε μέθοδο σωματικής αγωγής που χρησιμοποιείται στο μπαλέτο και στο θέατρο. Εκεί όπου οι συντελεστές εξουσιάζουν το σώμα τους, τελειοποιούν τον συντονισμό των κινήσεων, ασκούν τη θέλησή τους.
Διαβάζει με πολύ ενδιαφέρον τον Ντοστογέφσκι, τον Τολστόι και τον Τσέχοφ. Υποστηρίζει ότι όλοι οι Ρώσοι συγγραφείς έχουν πλούσιο αφηγηματικό ταλέντο, με βαθιά γνώση της ψυχολογίας του ρωσικού λαού.
«Αυτοί όλοι οι συγγραφείς είναι και παιδαγωγοί. Εγραφαν κυρίως για τη δική τους αλλαγή, για το δικό τους όραμα και κατάφεραν να μας το μεταδώσουν. Αυτό είναι μια μορφή αλληλεγγύης. Μάθαμε να έχουμε συνειδητή πειθαρχία και σεβασμό στον καθοδηγητή, είτε είναι δάσκαλος είτε συγγραφέας είτε παράγοντας πολιτισμού».
Λαϊκή ηρωίδα
Ο λαός την υποδέχτηκε ως ηρωίδα. Γεννημένη σε μια χώρα με ίσα δικαιώματα, χωρίς διακρίσεις, σέβεται τις αρχές και τις αποφάσεις που επικεντρώνονται στην εκπαίδευση, στην υγεία, στην ανάπτυξη του ανθρώπου.
Σε ερώτησή μου αν θυμώνει εύκολα μου απάντησε: «Ο θυμός είναι συναίσθημα. Θυμώνουμε με όσους αγαπάμε. Οσο περισσότερο αγαπάς κάποιον, τόσο πιο πολύ θυμώνεις μαζί του. Οταν, όμως, δεν επιλύεται με θετικό τρόπο, αποθηκεύεται μέσα μας και γίνεται οργή. Για το κράτημα του θυμού απαιτείται ζωτική ενέργεια. Στο θυμωμένο σώμα δεν υπάρχει ισορροπία. Το σώμα μας, όμως, θέλει σεβασμό. Με τον θυμό είναι σαν να τιμωρούμε το σώμα μας. Πάντα, βέβαια, ο θυμός κρύβει φόβο και βέβαια η ευχαρίστηση είναι να ανήκουμε εμείς κι όχι να μας ανήκει ο άλλος».
Στη χώρα σας, τη ρώτησα, παρέχουν τα μέσα ώστε να διευκολύνουν μια εργαζόμενη μητέρα; «Εχουν ιδρύσει παιδικούς – βρεφικούς σταθμούς ώστε να προσέχουν τα παιδιά τις ώρες που εργάζεται η μητέρα. Δεν συμβαίνει αυτό που εφαρμόζεται σε άλλες χώρες που προτιμούν να κλείνουν τη γυναίκα στο σπίτι και να της δίνουν επιδόματα. Ο εγκλεισμός της στο σπίτι είναι ένας ξεπεσμός και μια απραξία. Καταδικάζουν τη γυναίκα να ζει μια βαρετή, άχαρη ζωή και να μην μπορεί να συμμετέχει στην οικονομική ανάπτυξη αλλά ούτε και στην πνευματική της εξέλιξη. Στη χώρα μου δημιουργούνται σχολές επιμόρφωσης με διαλέξεις για την πολιτική οικονομία, το αγροτικό ζήτημα όπου με ζωντανές συζητήσεις συμμετέχουν και οι εργαζόμενοι. Στους χώρους εργασίας κανείς δεν παραμένει στάσιμος, πλαταίνει συνεχώς τις γνώσεις του».
Οταν τη ρώτησα για την αύξηση του γυναικείου εργατικού δυναμικού, συμπλήρωσε: «Εγώ ήμουν εργάτρια σε εργοστάσιο. Δεν ένιωσα ποτέ αίσθημα κατωτερότητας απέναντι στους άντρες εργαζόμενους. Σ’ αυτό βοηθάει βέβαια και το μορφωτικό μας επίπεδο. Στη χώρα μας δίνουν μεγάλη προσοχή στην παιδεία, στη μάθηση. Μια αμόρφωτη γυναίκα θα την πληρώσουν λιγότερο τα αφεντικά, θα θεωρήσουν ότι έχει χαμηλότερη αξία, δεν θα πάρει προαγωγή, θα είναι καταδικασμένη».
Από εργάτρια σε υφαντουργείο, στα αλεξίπτωτα και στο Διάστημα
Η Βαλεντίνα Τερεσκόβα γεννήθηκε στις 6 Μαρτίου 1937 στο χωριό Μασλενίκοβο, στην Περιφέρεια Γιαροσλάβλ της κεντρικής Ρωσίας. Οι γονείς της είχαν μεταναστεύσει εκεί από τη Λευκορωσία. Ο πατέρας της ήταν οδηγός τρακτέρ, ενώ η μητέρα της εργάτρια σε υφαντουργείο. Εξαιτίας του πολέμου η Βαλεντίνα πήγε στο σχολείο σε ηλικία 8 ετών, το 1945, αλλά το εγκατέλειψε το 1953 και συνέχισε την εκπαίδευσή της με μαθήματα δι’ αλληλογραφίας. Αρχισε να ενδιαφέρεται για τον αλεξιπτωτισμό από νεαρή ηλικία και εκπαιδεύτηκε στην πτώση με αλεξίπτωτο στην τοπική αερολέσχη, πέφτοντας για πρώτη φορά σε ηλικία 22 ετών, στις 21 Μαΐου 1959. Εκείνη την εποχή εργαζόταν ως εργάτρια σε ένα υφαντουργείο της περιοχής. Η εμπειρία της στον αλεξιπτωτισμό οδήγησε στην επιλογή της ως υποψήφια για το διαστημικό πρόγραμμα. Το 1961 διορίστηκε γραμματέας του τοπικού παραρτήματος της Κομσομόλ.
Εγινε διάσημη ως η πρώτη γυναίκα στην Ιστορία που ταξίδεψε στο Διάστημα. Αυτό το ταξίδι πραγματοποιήθηκε στις 16 έως 19 Ιουνίου 1963. Επιλέχθηκε μεταξύ 400 και πλέον υποψηφίων για να κυβερνήσει το διαστημόπλοιο «Βοστόκ 6». Κατά τη διάρκεια της τριήμερης αποστολής της, πραγματοποίησε διάφορες δοκιμές και συνέλεξε στοιχεία για τις αντιδράσεις του γυναικείου σώματος στη διαστημική πτήση.
Μετά την πτήση της η Τερεσκόβα σπούδασε στην Ακαδημία Ζουκόφσκι της Πολεμικής Αεροπορίας, από όπου αποφοίτησε με διάκριση ως αστροναύτης μηχανικός. Το 1977 πήρε και διδακτορικό στη μηχανική. Εξαιτίας της φήμης της επιλέχθηκε για αρκετά πολιτικά αξιώματα: Από το 1966 ώς το 1974 διετέλεσε μέλος του Ανωτάτου Σοβιέτ της Σοβιετικής Ενωσης, από το 1974 ώς το 1989 μέλος του Προεδρείου (Πρεζίντιουμ) του Ανωτάτου Σοβιέτ και από το 1969 ώς το 1991 μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος της ΕΣΣΔ. Το 1997 αποστρατεύτηκε από την Πολεμική Αεροπορία και το σώμα των κοσμοναυτών με προεδρική διαταγή.
Στις 3 Νοεμβρίου 1963 η Τερεσκόβα παντρεύτηκε στη Μόσχα τον αστροναύτη Αντριάν Νικολάγεφ, γνωστό από τη «δίδυμη πτήση» με τον Μιχαήλ Πόποβις το 1962. Ο ίδιος ο πρόεδρος της Σοβιετικής Ενώσεως Νικίτα Χρουστσόφ ήταν παρών στη γαμήλια δεξίωση, όπως και κορυφαία στελέχη της κυβερνήσεως και του διαστημικού προγράμματος. Ο Νικολάγεφ ήταν ο μοναδικός άγαμος Ρώσος από όσους είχαν πετάξει στο Διάστημα ώς τότε. Στις 8 Ιουνίου 1964 η Τερεσκόβα γέννησε το μοναδικό τους παιδί, τη Γιελένα Αντριάνοβνα Νικολάγεβα-Τερεσκόβα (η οποία είναι σήμερα γιατρός και υπήρξε ο πρώτος άνθρωπος του οποίου τόσο η μητέρα όσο και ο πατέρας είχαν πετάξει στο Διάστημα). Η Τερεσκόβα και ο Νικολάγεφ πήραν διαζύγιο το 1982. Η Τερεσκόβα ξαναπαντρεύτηκε με τον Γ. Σαπόσνικοφ, ο οποίος όμως πέθανε το 1999.
-320x213.png)
