Η διελκυστίνδα για την τελική διαμόρφωση και υιοθέτηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού της περιόδου 2028-2034 άρχισε και άρχισε εντυπωσιακά, καθώς βρέθηκαν αντιμέτωπα στην εκκίνηση δύο μπλοκ χωρών: από τη μια των 9 χωρών που έχουν καθαρή συνεισφορά στον προϋπολογισμό (συνεισφέρουν περισσότερα απ’ όσα επωφελούνται), περιλαμβανομένων των Γερμανίας και Γαλλίας, το μπλοκ των «Τσιγκούνηδων»· από την άλλη ομάδα 16 χωρών-μελών, με επικεφαλής την Πολωνία, που συγκροτούν το μπλοκ των «Φίλων της Συνοχής».
Εκπρόσωποι της πρώτης ομάδας συγκεντρώθηκαν σήμερα στις Βρυξέλλες με βασικό αίτημα τη μείωση του συνολικού ύψους του προϋπολογισμού και στο πλαίσιο αυτό των δικών τους εισφορών. Μία μέρα νωρίτερα, το βράδυ της Δευτέρας, η δεύτερη ομάδα με δήλωσή της κάλεσε την Ε.Ε. να εξετάσει νέους «ίδιους πόρους» καθώς και κοινό δανεισμό για την κάλυψη των αυξημένων χρηματοδοτικών αναγκών.
Υπουργοί που εκπροσωπούν τις 9 χώρες οι οποίες έχουν καθαρή συνεισφορά στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό θα συζητήσουν πώς θα πείσουν για τη θέση τους. «Ο όγκος (σ.σ. το ύψος του προϋπολογισμού) πρέπει να μειωθεί σημαντικά» δήλωσε η Σουηδή υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Τζέσικα Ρόζενκραντζ, στο POLITICO πριν από τη συνάντηση. «Απλώς δεν υπάρχει περιθώριο για αύξηση της συνεισφοράς της Σουηδίας ή οποιουδήποτε καθαρού συνεισφέροντα».
Σήμερα εκπρόσωποι των κυβερνήσεων της Ε.Ε. θα συζητήσουν τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό (Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034) στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων, παρουσιάζοντας τις θέσεις τους πριν η Κύπρος, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της Ε.Ε., κυκλοφορήσει ένα λεγόμενο NegoBox – μια λεπτομερή ανάλυση του προτεινόμενου προϋπολογισμού. Αυτό αναμένεται να κυκλοφορήσει ήδη από τις 10 Ιουνίου δήλωσαν δύο από τους διπλωμάτες.
Η Ολλανδία θα καλέσει την Ε.Ε. να κάνει «δύσκολες επιλογές» στον νέο προϋπολογισμό, για να διασφαλίσει ότι τα χρήματα θα δαπανηθούν εκεί που μπορούν να «δημιουργήσουν τη μεγαλύτερη διασυνοριακή προστιθέμενη αξία και αντίκτυπο της Ε.Ε.».
Οι γραμμές μάχης χαράσσονται τώρα μεταξύ των «Φίλων της Συνοχής» και των «Τσιγκούνηδων», με τις εντάσεις να αναμένεται να αυξηθούν τις επόμενες εβδομάδες καθώς οι πρωτεύουσες συγκεντρώσουν τα λεπτομερή στοιχεία για τους αριθμούς.
Η μεγάλη αντίφαση
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κινείται λίγο πάνω από τα 2 τρισ. για το 2028-2034, περίπου 1,26% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Ενσωματώνει δε μια μετατόπιση πόρων από τη Σύγκλιση και Συνοχή στην Αμυνα και Ασφάλεια, όπως φαίνεται από την πρόταση της Κομισιόν για την κατανομή των πόρων η οποία προβλέπει:
● Τα κονδύλια για την Κοινή Αγροτική Πολιτική μειώνονται κατά 93 δισ. ευρώ ή 23,5%.
● Τα κονδύλια για τις πολιτικές Συνοχής μειώνονται κατά 337 δισ. ευρώ ή 28%.
● Τα κονδύλια για την Αμυνα αυξάνονται κατά 110 δισ. ευρώ, για τη Μετανάστευση κατά 55 δισ. ευρώ και για τη στήριξη της Ουκρανίας κατά 50 δισ. ευρώ.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το ποσόν των 2 τρισ. ευρώ καλείται να χρηματοδοτήσει τις επιπλέον δαπάνες για Αμυνα και Ασφάλεια, να αποπληρώνει το κοινό χρέος του NextGenerationEU, να χρηματοδοτεί την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, αλλά και -πιθανώς- τη μελλοντική διεύρυνση (Ουκρανία, Δυτικά Βαλκάνια).
Το κρίσιμο ερώτημα είναι: «Ποιος θα πληρώσει;» Οι χώρες της Ανατολής και του Νότου φοβούνται δικαίως ότι η «γεωπολιτική Ευρώπη» θα χρηματοδοτηθεί εις βάρος της κοινωνικής και περιφερειακής σύγκλισης.
Το δίλημμα αφορά τον χαρακτήρα που θα διαμορφώσει η Ε.Ε. την επόμενη δεκαετία και με αυτή την έννοια αυτός ο προϋπολογισμός θα έχει «ιστορικό» χαρακτήρα με καταλυτικότερο στοιχείο το ζήτημα «ποιος πληρώνει τον λογαριασμό».
Οσο θα πλησιάζουμε στο 2027 θα αρχίσουν να φαίνονται πιο καθαρά οι πραγματικές κόκκινες γραμμές της Γερμανίας, αν η Γαλλία θα πιέσει για κοινό δανεισμό, αν οι «Φίλοι της Συνοχής» θα διατηρήσουν μέχρι τέλους την αποφασιστικότητά τους.
Το βαθύτερο ζήτημα και η άλυτη αντίφαση πίσω από τη σύγκρουση είναι ότι η Ε.Ε. προσπαθεί να γίνει γεωπολιτική δύναμη χωρίς πραγματικό ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.
Μαραθώνιος διαπραγματεύσεων με ορίζοντα το τέλος του 2027
Η μακρά διαπραγμάτευση για τον νέο προϋπολογισμό θα περάσει από τις γνωστές και από το παρελθόν τρεις φάσεις:
1. Πρώτη φάση: διαμόρφωση συμμαχιών και χάραξη «γραμμών» Είναι η φάση στην οποία βρισκόμαστε τώρα και θα λήξει σύντομα, στα μέσα του 2026. Σε αυτή τη φάση θα κατατεθούν οι πρώτες πιο συγκεκριμένες προτάσεις της Κομισιόν, θα συγκροτηθούν οι συμμαχίες («Τσιγκούνηδες» – «Φίλοι της Συνοχής», τεχνικές διαπραγματεύσεις, NegoBox της προεδρίας του Συμβουλίου.
2. Δεύτερη φάση: η καθαυτό πολιτική διαπραγμάτευση. Εδώ θα… αναλάβουν δράση το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Γερμανία και η Γαλλία και το Ευρωκοινοβούλιο. Εδώ θα εκδηλωθούν και οι διαθέσεις για βέτο από κράτη-μέλη.
Η μακρά παράδοση από τέτοιες διαπραγματεύσεις λέει ότι οι πραγματικές αποφάσεις παίρνονται σε έκτακτες συνόδους κορυφής ύστερα από μήνες άγονων και αδιέξοδων διαπραγματεύσεων. Σημειωτέον ότι για το ζήτημα απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο και έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επομένως ακόμη και μία χώρα μόνο μπορεί να τορπιλίσει τη συμφωνία.
3. Θεωρητικό dead line: τέλος 2027. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και αρκετοί αξιωματούχοι πιέζουν για συμφωνία έως τα τέλη 2027, ώστε να υπάρχει χρόνος για εθνικές εγκρίσεις, εφαρμοστικούς κανονισμούς, προγράμματα συνοχής, ΚΑΠ, νέα ταμεία άμυνας κ.λπ.
Αν το dead line ξεπεραστεί, ενεργοποιείται προσωρινό καθεστώς «provisional twelfths», δηλαδή η Ε.Ε. λειτουργεί μήνα μήνα με βάση τον προηγούμενο προϋπολογισμό. Αυτό όμως θα ήταν πολιτική αποτυχία και θα δημιουργούσε χάος σε περιφέρειες, αγροτικές επιδοτήσεις, επενδυτικά προγράμματα, αμυντικά projects.
