Βγήκαν… μαχαίρια για τον όρο «Τουρκικά Στενά»

Μια νέα διπλωματική τριβή ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία ήρθε στο προσκήνιο στον ΟΗΕ, αυτή τη φορά με αφορμή τη χρήση του όρου «Τουρκικά Στενά» σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Παρότι η διαφωνία ξεκίνησε από μια φραστική αναφορά, εξελίχθηκε γρήγορα σε πολιτική αντιπαράθεση, επιβεβαιώνοντας ότι ακόμα και ζητήματα ορολογίας μπορούν να αποκτήσουν ιδιαίτερο βάρος στις σχέσεις των δύο χωρών.

Το περιστατικό σημειώθηκε κατά τη διάρκεια συνεδρίασης με θέμα την ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων οδών και την προστασία της ναυσιπλοΐας. Στο πλαίσιο των παρεμβάσεων χρησιμοποιήθηκε ο όρος «Turkish Straits» για το σύστημα περασμάτων που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με το Αιγαίο μέσω του Βοσπόρου, της Θάλασσας του Μαρμαρά και των Δαρδανελίων.

Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, η ελληνική αντιπροσωπεία εξέφρασε επιφυλάξεις για τη συγκεκριμένη ονομασία, υποστηρίζοντας ότι δεν προβλέπεται ως επίσημος όρος στη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936, η οποία ρυθμίζει το καθεστώς διέλευσης από τα Στενά. Η Αθήνα θεωρεί ότι τέτοιες διατυπώσεις σε διεθνή φόρα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, ειδικά όταν συνδέονται με περιοχές αυξημένης γεωπολιτικής ευαισθησίας.

Η αντίδραση της ελληνικής πλευράς προκάλεσε την άμεση απάντηση της Αγκυρας. Η τουρκική μόνιμη αντιπροσωπεία στον ΟΗΕ απέστειλε επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του Οργανισμού και τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, απορρίπτοντας τις ελληνικές αιτιάσεις και υπερασπιζόμενη τη χρήση του όρου.

Στην τουρκική επιστολή σημειώνεται ότι τα «Τουρκικά Στενά» αποτελούν καθιερωμένη γεωγραφική αναφορά, η οποία χρησιμοποιείται επί δεκαετίες σε διεθνή έγγραφα, ναυτιλιακές οδηγίες και κείμενα οργανισμών. Η Αγκυρα υποστηρίζει ακόμα ότι η Σύμβαση του Μοντρέ αφορά αποκλειστικά το νομικό καθεστώς ναυσιπλοΐας και όχι ζητήματα ονομασίας ή γεωγραφικής περιγραφής.

Τουρκικές διπλωματικές πηγές ανέφεραν επίσης ότι η ελληνική παρέμβαση απομάκρυνε τη συζήτηση από το βασικό αντικείμενο της συνεδρίασης, που ήταν η ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων διαδρόμων σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

Στην Αθήνα αποφεύγουν να δώσουν μεγαλύτερη έκταση στο περιστατικό, ωστόσο κυβερνητικοί και διπλωματικοί κύκλοι σημειώνουν ότι η Ελλάδα παρακολουθεί προσεκτικά κάθε διατύπωση που μπορεί να δημιουργήσει πολιτικές ή νομικές ερμηνείες γύρω από ζητήματα κυριαρχίας και διεθνούς δικαίου.

Το νέο επεισόδιο δείχνει ότι, παρά τις προσπάθειες διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο πλευρές, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εξακολουθούν να επηρεάζονται ακόμα και από συμβολικά ζητήματα. Λεπτομέρειες, που υπό άλλες συνθήκες θα περνούσαν απαρατήρητες, μετατρέπονται συχνά σε αφορμή νέας έντασης λόγω του βεβαρημένου ιστορικού ανάμεσα στις δύο χώρες.

Η σημασία των Στενών έχει αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη γεωπολιτική βαρύτητα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς αποτελούν κρίσιμο πέρασμα για τη στρατιωτική και εμπορική ναυσιπλοΐα από και προς τη Μαύρη Θάλασσα. Για τον λόγο αυτό κάθε συζήτηση γύρω από το καθεστώς ή ακόμα και την ονομασία τους αντιμετωπίζεται πλέον με ιδιαίτερη προσοχή τόσο από τις χώρες της περιοχής όσο και από τη διεθνή κοινότητα.