Ψευδο-εργολαβικοί στις ελληνικές τράπεζες

Δεν έχουν δει ποτέ τους «εργοδότες» τους, αν και πληρώνονται κάθε μήνα από αυτούς επί σειρά ετών, με τα ίδια ή επιπρόσθετα εργασιακά καθήκοντα. Η «ενοικίαση» προσωπικού μέσω Εταιρείας Προσωρινής Απασχόλησης (Ε.Π.Α.), ο κατ’ επάγγελμα «δανεισμός» και η εξωτερική ανάθεση υπηρεσιών είναι ορισμένες από τις πρακτικές μεγάλων επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα και οργανισμών του Δημοσίου, για να διευρύνουν τις ευέλικτες μορφές απασχόλησης και τις… εργασιακές ανισότητες.

Η «ενοικίαση» προσωπικού μπήκε για τα καλά στους χώρους δουλειάς κατά την κρίση λιτότητας και δεν σταματά να «ανθίζει» ταχύτατα σε βάρος εργαζομένων που μπορεί να καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες, ωστόσο ζουν μονίμως σε καθεστώς αβεβαιότητας.

Τα δικαιώματά τους καταστρατηγούνται με διάφορους τρόπους, όπως η «μεσολάβηση» εργολαβικών εταιρειών που λειτουργούν ως μέσο συγκάλυψης της ενοικιαζόμενης εργασίας.

Αυτό απέδειξε, για πρώτη φορά διεθνώς, η σημαντική μελέτη της ερευνήτριας Ελένης Ρομποτή, στο πλαίσιο διδακτορικής διατριβής στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, για το φαινόμενο των ενοικιαζόμενων και ψευδοεργολαβικών εργαζομένων στην χώρα μας και την Ευρώπη, με μελέτη περίπτωσης τον ελληνικό τραπεζικό κλάδο.

Παρουσιάστηκε χθες σε εκδήλωση που συντόνισε η Γιώτα Λαζαροπούλου από το Σωματείο Εργαζομένων στην Εθνική Τράπεζα, με συνδιοργανωτές τον Σύλλογο Δανειζομένου Προσωπικού Τραπεζικού Τομέα (ΣΥΔΑΠΤΤ) και τον Σύλλογο Εργολαβικών Υπαλλήλων ΕΥΔΑΠ, καταδεικνύοντας πως τα κέρδη δισεκατομμυρίων ευρώ των τραπεζών έχουν χτιστεί πάνω και στην άνιση μεταχείριση εργαζομένων δύο ταχυτήτων.

Τα 11 κριτήρια της εικονικής εργολαβίας

Τα συντριπτικά στοιχεία δείχνουν ότι οι Επιχειρήσεις Παροχής Υπηρεσιών, δηλαδή, δεν παρέχουν έργα ή υπηρεσίες αλλά εργαζόμενους, που δουλεύουν στις εγκαταστάσεις της εκάστοτε τράπεζας, αποκαλύπτοντας την πραγματικότητα, ότι δηλαδή πρόκειται για εικονικές εργολαβίες, βάσει σειράς κριτηρίων.

Πρώτα απ’ όλα, το σύνολο των ερωτηθέντων επιβεβαιώνει ότι οι εργασίες που τους ανατίθενται αφορούν πάγια και διαρκή καθήκοντα, που εκτελούνταν παλιότερα από τακτικό προσωπικό. Επίσης, το 100% των συμμετεχόντων απαντά ότι η αμοιβή υπολογίζεται σύμφωνα με τις ώρες απασχόλησης (όχι με την ολοκλήρωση ενός έργου), ότι το διευθυντικό δικαίωμα ασκείται από τη χρήστρια επιχείρηση, ότι αυτή τους δίνει τις οδηγίες, καθώς οι συμβάσεις αναφέρουν μόνο μια γενική περιγραφή του έργου, και ότι χρησιμοποιούν τον εξοπλισμό και την υλικοτεχνική υποδομή της.

Το 99,6% ξεκαθαρίζει πως η εργολαβική επιχείρηση δεν διαθέτει την κατάλληλη οργάνωση, υποδομή και τεχνογνωσία, το 99,7% πως λογοδοτεί στην τράπεζα εάν προκύψει κάποιο πρόβλημα, το 95,7% πως το ωράριο εργασίας ταυτίζεται με αυτό του μόνιμου προσωπικού, το 99,9% ότι δουλεύουν από κοινού με αυτό και το 89,2% πως τα ιδρύματα τους αναθέτουν επιπρόσθετες εργασίες που δεν αναφέρονται αναλυτικά στη σύμβαση.

Στην ερώτηση αν γνωρίζουν εάν στη σύμβαση έργου μεταξύ εργοδότη – εργολάβου καθορίζεται από την τράπεζα ο αριθμός των προσόντων και των απασχολούμενων στο έργο, το 57,5% υποστήριξε ότι δεν γνωρίζει, ενώ το 42,5% ότι οι τράπεζες καθορίζουν κυρίως τον αριθμό των εργαζομένων που χρειάζονται, χωρίς να δίνουν βαρύτητα στα προσόντα και στο εκπαιδευτικό τους υπόβαθρο.

«Σύμφωνα με το εργατικό δίκαιο, η αναφορά του αριθμού των εργαζομένων στη Σύμβαση Παροχής Υπηρεσίας αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι πρόκειται για ενοικίαση εργαζομένων και όχι γνήσια εργολαβία. Σχετικά με το εάν κατά την παραχώρηση στις τράπεζες αλλάζουν συχνά οι υπηρεσίες ή οι αρμοδιότητες, το 80,7% υποστηρίζει ότι δεν αλλάζει», τόνισε η δρ. Ρομποτή.

«Παγίδα» αντί για μονιμοποίηση

Ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους οι τράπεζες καταφεύγουν στις εικονικές εργολαβίες; Οπως εξήγησε η κ. Ρομποτή, είναι το συρρικνωμένο μισθολογικό κόστος, οι χαμηλότερες ασφαλιστικές εισφορές και η αποφυγή επιδομάτων, παροχών και συνδικαλιστικής εκπροσώπησης.

«H αρχική διαφορά ανάμεσα στους δύο μισθούς φτάνει περίπου στο 45%», πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι ευρείες διαφορές στις αποδοχές οφείλονται στην υπαγωγή των εργολαβικών στην Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας με αμοιβή τον εθνικό κατώτατο μισθό, σε αντίθεση με τους τραπεζοϋπαλλήλους, που εντάσσονται στην κλαδική συλλογική σύμβαση και λαμβάνουν σχεδόν διπλάσιες ή και μεγαλύτερες αμοιβές.

Παραβίαση Οδηγίας

Η ερευνήτρια υποστήριξε πως οι μορφές της εργολαβίας ή της εικονικής εργολαβίας παραβιάζουν την ευρωπαϊκή Οδηγία 2008/104/ΕΚ, που αφορά την προστασία των ενοικιαζόμενων εργαζόμενων και υιοθετήθηκε πολύ καθυστερημένα σε Ελλάδα και Ε.Ε., ύστερα από 30 χρόνια διαπραγματεύσεων.

Η Οδηγία προβλέπει την ίση μεταχείριση των απασχολούμενων μέσω Ε.Π.Α., υπό την προϋπόθεση ότι δεν απειλείται και δεν υποκαθίσταται το μόνιμο προσωπικό από προσωρινούς – ενοικιαζόμενους εργαζόμενους.

Προτάσεις

Για όλους τους παραπάνω λόγους κ. Ρομποτή προτείνει:

● Αυστηρότερο θεσμικό πλαίσιο, με σαφέστερη διάκριση μεταξύ γνήσιας εργολαβίας και συγκαλυμμένης ενοικίασης, με περιορισμό της συνεχούς χρήσης εργολαβικών εργαζομένων για πάγιες και διαρκείς ανάγκες και ένταξη στο μόνιμο προσωπικό.

● Εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης με ίσες αποδοχές, εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα.

● Ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών με συστηματικούς ελέγχους από την Επιθεώρηση Εργασίας, κυρώσεις σε περιπτώσεις εικονικής εργολαβίας και παρακολούθηση των μορφών outsourcing στις εγκαταστάσεις της χρήστριας επιχείρησης.

● Δικαίωμα συνδικαλιστικής εκπροσώπησης των εργολαβικών εργαζομένων.

● Πρόσβαση σε ίδιες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης.

«Μπαλάκι» ευθυνών

Ευρήματα που καταδεικνύουν τους πραγματικούς εργοδότες ενοικιαζόμενων εργαζομένων παρουσίασε η Χαρά Κοκκίνου, υποψήφια διδακτόρισσα στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, από εν εξελίξει έρευνα μέσω ανάλυσης γεγονότων διαμαρτυρίας. Παρατήρησε ότι σε περιπτώσεις αντιδράσεων για μισθολογικές, ασφαλιστικές και άλλες διακρίσεις στην εργασία, το 46% των ερωτηθέντων απευθύνθηκε στη χρήστρια εταιρεία και το 27% στον άμεσο εργοδότη, επειδή όμως εκεί τους παρέπεμψε η πρώτη.

Η κ. Κοκκίνου έκανε λόγο για «μπαλάκι» ευθυνών προκειμένου να αποφευχθούν οι διαμαρτυρίες, από επιστολές μέχρι απεργίες. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Μόνο στο 6,6% των δράσεων υπήρξε θετική ανταπόκριση με δέσμευση είτε πως θα εξεταστεί το ζήτημα είτε πως θα ικανοποιηθεί μέρος των αιτημάτων. Για την πλειονότητα η έκβαση ήταν αρνητική: άρνηση ή αναβολή απάντησης, αποποίηση ευθυνών ή αθέτηση υπόσχεσης.

Συστημική προσπάθεια

«Ιδια είναι η πραγματικότητα χιλιάδων εργαζομένων που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι αλλά παραμένουν σε συνθήκες ανασφάλειας, ομηρίας και εργασιακής αβεβαιότητας. Οι λεγόμενοι εργολαβικοί ή και δανειζόμενοι εργαζόμενοι δεν είναι δεύτερης κατηγορίας», σχολίασε η αντιπρόεδρος του Συλλόγου Εργολαβικών Υπαλλήλων ΕΥΔΑΠ, Γεωργία Παπατρέχα.

«Πίσω από τις πολλές μορφές ευελιξίας κρύβεται μια συστηματική και, το κυριότερο, συστημική προσπάθεια αποδυνάμωσης των εργασιακών δικαιωμάτων και παραγκωνισμού του εργατικού δικαίου. Για εμάς, το ζήτημα αυτό αφορά την αξιοπρέπεια στον εργασιακό μας χώρο, την ίση μεταχείριση, την αναγνώριση της προϋπηρεσίας μας και τον σεβασμό στην πραγματική εργασία που προσφέρουμε όλα αυτά τα χρόνια», είπε. Και έφερε ως παράδειγμα τους 650 εργαζόμενους που καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες στην ΕΥΔΑΠ, για να προσθέσει ότι κινδυνεύουν να μην αμείβονται για την προϋπηρεσία τους εξαιτίας του άρθρου 71 του πολυνομοσχεδίου, που κατέθεσε το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας στη Βουλή.

Ο καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας της Εργασίας στο ΔΠΘ, Αλέξης Ιωαννίδης, έθιξε το γεγονός ότι «η αγορά εργασίας είναι κατανεμημένη σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο εισήλθες σε αυτή». Σε αυτό το σημείο συμπλήρωσε αφενός ότι καταρρίπτεται η κυρίαρχη οικονομική θεωρία πως η αμοιβή κάθε εργαζόμενου προκύπτει με βάση τις ικανότητές του και την ωριαία παραγωγικότητα και αφετέρου ότι η διεκδίκηση για τη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών δεν μπορεί να γίνει μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας αλλά μέσω της ταξικής πάλης.

Την ανάγκη για συνδικαλιστική οργάνωση κόντρα σε γραφειοκρατιοποιημένες, συναινετικές και εργοδοτικές λογικές εξέφρασε και ο Ευθύμης Κοντογιώργος από τον ΟΤΕ, που έχει μεγάλο ποσοστό «ενοικιαζόμενων» εργαζομένων.

Καινοτόμα μεθοδολογία

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε το 2019, σε διάρκεια 12 μηνών, με μεικτή μεθοδολογία, ποιοτική και ποσοτική, σε δείγμα 365 εργαζομένων σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, με δειγματοληψία καθοδηγούμενη από ερωτώμενους (Respodent Driven Sampling) για τη συλλογή αντιπροσωπευτικών δεδομένων, που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στο πεδίο των οικονομικών της εργασίας. Τεκμηριώθηκε ότι πρόκειται για συστηματικό εργασιακό φαινόμενο και όχι για μεμονωμένες περιπτώσεις.