Οι αδυναμίες του ΠΑΣΟΚ και η χαμένη ευκαιρία του συνεδρίου

Μετά από ένα μεγάλο διάστημα πολιτικής στασιμότητας για το ΠΑΣΟΚ και παρά το πρόσφατο συνέδριο, το οποίο η ηγεσία επαγγέλθηκε ως αφετηρία ανάκαμψης, τα θέματα που απασχόλησαν τους συνέδρους δείχνουν ότι το κόμμα δεν έχει συνειδητοποιήσει τους λόγους για τους οποίους αδυνατεί να πετύχει την κυβερνητική αλλαγή.

Το ΠΑΣΟΚ στο συνέδριο είχε τη μεγάλη ευκαιρία να δει τον εαυτό του, την ιδεολογική και προγραμματική του συγκρότηση, την επάρκεια του πολιτικού του προσωπικού, την πολιτική του έκφραση και βεβαίως τον τρόπο της επαφής του με την κοινωνία και τη δυνατότητα ενεργοποίησής της.

Αντίθετα, φάνηκε να το απασχολεί κυρίως το ζήτημα της μη κυβερνητικής συνεργασίας με τη Ν.Δ. Με την ομόφωνη ψήφιση της σχετικής απόφασης θεωρήθηκε ότι κλείνει και η λεγόμενη «εσωστρέφεια», την οποία πολλά στελέχη έβλεπαν ως κύρια αιτία για την «αμετακίνητη δημοσκοπική βελόνα». Τώρα, λοιπόν, που φαίνεται να «τακτοποιούνται» τα ζητήματα αυτά, πόσοι άραγε πιστεύουν ότι το ΠΑΣΟΚ θα πορευτεί απρόσκοπτα τον δρόμο της νίκης «έστω και με μία ψήφο διαφορά»;

Ας δούμε μερικά δεδομένα που εμποδίζουν το ΠΑΣΟΚ να ανακάμψει:

1. Η ιδεολογική φυσιογνωμία του κόμματος δεν είναι καθαρή και απέχει από εκείνη ενός προοδευτικού ριζοσπαστικού φορέα του δημοκρατικού σοσιαλισμού, που να σηματοδοτεί και να διαποτίζει σε βάθος το όραμά του για τη χώρα και την κοινωνία και να του δίνει τη δυνατότητα να αντιπολιτεύεται αποτελεσματικά τις νεοφιλελεύθερες κυβερνητικές πολιτικές, που διευρύνουν τις κοινωνικές ανισότητες και εμπεδώνουν όλο και περισσότερο την κυριαρχία της οικονομικής ολιγαρχίας. Το ΠΑΣΟΚ εκπέμπει αυτή την εικόνα γιατί στα μεγάλα προβλήματα που δημιουργούν αδιέξοδα για τη χώρα, οι απαντήσεις από την πλευρά του είναι πολύ φτωχές ή εντελώς ανύπαρκτες. Η ιδέα ενός κεντρώου κόμματος που διακηρύσσεται συνεχώς από την ηγεσία και τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ και που διεκδικεί να κερδίσει μεγάλο μερίδιο του «κοινωνικού κέντρου» από τον δήθεν «κεντροδεξιό μεταρρυθμιστή» Μητσοτάκη θολώνει την εικόνα που θα έπρεπε να διαχέει προς τα προοδευτικά κοινωνικά στρώματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε πολλά θέματα οι θέσεις του ΠΑΣΟΚ δεν διαχωρίζονται κατηγορηματικά από τα κυβερνητικά μέτρα. Σε αρκετές πτυχές διαφέρουν μόνο στη δοσολογία, ιδιαίτερα όταν αυτά καλλιεργούν μια επίφαση φιλολαϊκού χαρακτήρα, ενώ στην ουσία συμπιέζουν τα λαϊκά στρώματα και διατηρούν αλώβητα τα κέρδη των ισχυρών. Κι αυτό συμβαίνει επειδή στο ΠΑΣΟΚ σήμερα παραβλέπουν ότι η κύρια διαχωριστική γραμμή βρίσκεται ανάμεσα στην Αριστερά και τη Δεξιά ή αλλιώς ανάμεσα στην πρόοδο και τη συντήρηση.

2. Το ΠΑΣΟΚ δεν φαίνεται να έχει καταλήξει συγκεκριμένα στο ποιες είναι οι κοινωνικές δυνάμεις τις οποίες θέλει να εκπροσωπήσει πολιτικά. Ετσι, πέρα από τις αόριστες αναφορές στις ανάγκες της κοινωνίας, εκείνο που απαιτείται είναι να επιχειρήσει να απευθυνθεί στις κοινωνικές δυνάμεις που έχουν συμφέρον για την πραγματοποίηση μιας πολιτικής αλλαγής η οποία μπορεί να οδηγήσει με ασφάλεια στους απαραίτητους κοινωνικούς μετασχηματισμούς που να ικανοποιούν τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία των εργαζομένων, των μεσαίων και χαμηλών εισοδηματικά στρωμάτων.

3. Υπάρχουν εμφανείς αδυναμίες στη στελεχιακή του συγκρότηση. Τα παλαιότερα στελέχη έδειξαν να μην τολμούν ή να μην θέλουν να αναλάβουν πρωτοβουλίες για αλλαγή πορείας. Το κλίμα αυτό δεν ευνόησε την καλλιέργεια μιας άλλης νοοτροπίας στα νεότερα στελέχη, για τον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να αντιμετωπίζουν την πολιτική, καθώς και για τη σημασία που έχει το πρόταγμα της διατήρησης και ενίσχυσης, με τα σύγχρονα δεδομένα, της σοσιαλιστικής φυσιογνωμίας του κόμματος.

Τα παραπάνω συμβάλλουν στη συνολική αδυναμία του ΠΑΣΟΚ να οικοδομήσει τους στοιχειώδεις όρους, ώστε να μπορέσει να λειτουργήσει ως πολιτικό υποκείμενο της κοινωνικής αλλαγής. Η αναγκαία λύση που προβάλλει, εδώ και καιρό, είναι η σύγκλιση των προοδευτικών κομμάτων και η ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου, με την τήρηση των απαραίτητων ιδεολογικών και πολιτικών και προγραμματικών προϋποθέσεων που μπορεί να δώσει μια αριστερή, ισχυρή, υπεύθυνη και αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.

*Διδάκτωρ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ