Καταρρίπτοντας σύγχρονους «μύθους» για το δικαίωμα στην κατοικία

Οι ιστορικές αλλαγές στην ελληνική αγορά κατοικίας, οι αιτίες της στεγαστικής κρίσης την τελευταία δεκαπενταετία και τα ανεπιτυχή μέτρα για την αντιμετώπισή της αναδείχτηκαν στην παρουσίαση ειδικής έκδοσης της οργάνωσης «Κομμουνιστική Απελευθέρωση» με θέμα «Στεγαστική κρίση, αγώνας υπεράσπισης για το δικαίωμα στην κατοικία» την περασμένη Πέμπτη στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων.

Μιλώντας για τη βαθιά αναδιάρθρωση του ιδιοκτησιακού και στεγαστικού καθεστώτος στο πλαίσιο σημαντικών μεταβολών του αναπτυξιακού υποδείγματος στην Ελλάδα οι τρεις ομιλητές κατέρριψαν παράλληλα στις τοποθετήσεις τους τρεις «μύθους γύρω από το φλέγον ζήτημα.

Προσφορά – ζήτηση

Ο Κώστας Βουρεκάς, αρχιτέκτονας – πολεοδόμος, πρόεδρος ΣΑΔΑΣ Αττικής, απέρριψε την επικρατούσα ερμηνεία της στεγαστικής κρίσης ως προϊόν ανισορροπίας ανάμεσα στην προσφορά και στη ζήτηση της αγοράς κατοικίας αντί για προϊόν της μαζικής στροφής του κεφαλαίου στην κατοικία ως εμπόρευμα.

«Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης επιδρούν στις τιμές αλλά μόνο κατά σύμπτωση ισορροπούν στην πραγματική ζωή. Σύμφωνα με τον Μαρξ, το πρόβλημα είναι ότι δεν ερμηνεύουν τίποτα. Το παίγνιο της προσφοράς και της ζήτησης είναι μηδενικού αθροίσματος. Στον καπιταλισμό δεν ισχύει αυτό, όταν τα κεφάλαια τείνουν στο τέλος της ημέρας να αποκομίζουν το μέσο ποσοστό κέρδους αυξάνοντας την παραγωγή. Ειδικά στην περίπτωση της κατοικίας το σχήμα της προσφοράς και της ζήτησης είναι ακόμα πιο αδύναμο. Η σχηματοποίηση αυτή δεν περιλαμβάνει στο σκεπτικό της το θεμελιώδες δικαίωμα του ιδιοκτήτη ακινήτου να το κρατά μέχρι να πάρει την τιμή που θέλει με βάσει τον θεσμό της ατομικής ιδιοκτησίας».

Οπως εξήγησε ο ίδιος, η δήθεν λύση της κυρίαρχης πολιτικής απέναντι στις συνθήκες στεγαστικής κρίσης μέσω αύξησης προσφοράς και στήριξης της ζήτησης στοχεύει στην ενίσχυση του κύκλου εργασιών του κατασκευαστικού και του τραπεζικού κεφαλαίου, το οποίο θα ενισχύσει την προσφορά, καθώς τυχόν επιλογή για περιορισμό της ζήτησης θα συνεπαγόταν περιορισμό της καπιταλιστικής ανάπτυξης.

Αόρατο το δικαίωμα στο Σύνταγμα

Η Βίκυ Χαρχαρίδη, αρχιτεκτόνισσα, μέλος του Συντονισμού Σωματείων και Συλλογικοτήτων για τη Στέγαση, ανέφερε πως η διαχρονική απουσία συγκροτημένων στεγαστικών πολιτικών διαχρονικά, με εξαίρεση τα προγράμματα του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας μέχρι το 2012, οδήγησε σήμερα στο εξωφρενικό παράδοξο 300.000 κατοικίες νεόκτιστες πανελλαδικά να παραμένουν απούλητες και ακατοίκητες, ενώ την ίδια στιγμή χιλιάδες άνθρωποι κινδυνεύουν να μείνουν στον δρόμο ή να αδυνατούν να πληρώσουν το ενοίκιό τους.

Η ομιλήτρια επισήμανε ότι στην πραγματικότητα είναι αόρατο το δικαίωμα στην κατοικία στη χώρα μας, η οποία το 2025 κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση των ενοικίων εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης μετά την Κροατία με ποσοστό 10,1%, υπερτριπλάσιο του 3,2% στην Ε.Ε.

«Η Ελλάδα είναι μοναδική ιδιαιτερότητα. Στο Σύνταγμα του 1975 (άρθρο 21) παρατηρούμε ότι γίνεται λόγος για ειδική μέριμνα του κράτους για απόκτηση κατοικίας. Μια διατύπωση αρκετά νεφελώδης που στην πραγματικότητα δεν κατοχυρώνει το δικαίωμα απόλυτα».

Πρόσθεσε πως καθημερινά καταστρατηγούνται τα παρακάτω κριτήρια, τα οποία έθεσε ο ΟΗΕ στην Οικουμενική διακήρυξη του ΟΗΕ του 1948 και στον ορισμό της πρόσβαση σε επαρκή στέγαση: προσιτό κόστος, νομική προστασία ενάντια σε εξώσεις, πρόσβαση σε υπηρεσίες όπως είναι το νερό, το ρεύμα και η θέρμανση, σωματική ασφάλεια και επαρκής χώρος, προσβασιμότητα για μη προνομιούχες ομάδες, καλή τοποθεσία κοντά στην εργασία, σε ιατρική περίθαλψη και με πολιτισμική επάρκεια.

Στις ιδιαιτερότητες του ελληνικού μοντέλου εστίασε η Ελένη Τριανταφυλλοπούλου, πολιτικός μηχανικός και μέλος αντιπροσωπείας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, τονίζοντας ότι μπορεί η στήριξη στη μικρή ιδιοκτησία και στην αντιπαροχή να είχε διάφορες αρνητικές συνήθειες για την οικιστική διαμόρφωση των πόλεων, ωστόσο επέτρεπε την κοινωνική διάθεση της προσόδου από τη γη ως αντιστάθμισμα στην απουσία του κράτους πρόνοιας.

Η ίδια ανέφερε πως η σταδιακή αύξηση των ενοικιαστών στο 30% του πληθυσμού και των στεγαστικών δαπανών δεν συνέβησαν εν κενώ. Ηρθαν μετά την απομάκρυνση της ελληνικής κοινωνίας από την ιδιοκατοίκηση και το ρεκόρ των μη εξυπηρετούμενων δανείων, το οποίο έφτασε περίπου το 50% του συνολικού τραπεζικού δανεισμού πριν από μία δεκαετία. Προηγήθηκε η επίθεση στην κατοικία μέσα από μέτρα που αποσκοπούσαν στη βαριά φορολογία, όπως το «χαράτσι» και ο ΕΝΦΙΑ, για να ακολουθήσουν η απελευθέρωση των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών στις αρχές του 2018, το σχέδιο «Ηρακλής» το 2019, ο πτωχευτικός νόμος του 2020 και το νέο πλαίσιο για funds και servicers το 2023.

«Eτσι λοιπόν, παρότι σε πρώτο χρόνο την περίοδο της κρίσης, τα στεγαστικά δάνεια ως έναν βαθμό είχαν προστατευτεί από τον λεγόμενο νόμο Κατσέλη, ωστόσο σε μεταγενέστερο χρόνο πουλήθηκαν σε διεθνή επενδυτικά σχήματα» είπε, για να σημειώσει τον ρόλο της αύξησης των Αμεσων Ξένων Επενδύσεων λόγω της ραγδαίας εκμετάλλευσης του τουρισμού στη μεγέθυνση της τρέχουσας στεγαστικής κρίσης.