Ποιος συντηρεί το σάπιο πολιτικό σύστημα;

Ενας χειραγωγημένος άνθρωπος αποφασίζει με βάση τις σκοπιμότητες που εξυπηρετούν τα κέντρα εξουσίας τα οποία διαμόρφωσαν το πλαίσιο της χειραγώγησής του. Δεν γνωρίζει ή παριστάνει πως δεν γνωρίζει ότι η βούλησή του είναι χειραγωγημένη είτε γιατί η πολιτική του τοποθέτηση δεν του το επιτρέπει, οπότε στην περίπτωση αυτή ο βαθμός συνειδησιακής ευφυΐας του είναι ιδιαίτερα χαμηλός, είτε καθοδηγείται από την ιδιοτέλειά του οπότε είναι ικανός να ανεχθεί την οποιαδήποτε όχι μόνο ευτελή συμπεριφορά αλλά ενσυνείδητα επιδιώκει να υπηρετήσει αυτοβούλως το σύστημα το οποίο τον χειραγωγεί.

Η χειραγώγηση ως βασικό αντίπαλο έχει τον διάλογο. Ο δομημένος γλωσσικά και λογικά διάλογος ως παράγοντας διαμόρφωσης επιχειρημάτων σε συνθήκες ελεύθερης έκφρασης και σκέψης οδηγεί στην εξαγωγή συμπερασμάτων τα οποία μπορούν να αποβούν χρήσιμα και για τα δύο μέρη που συνδιαλέγονται. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις ο διάλογος θα οδηγήσει στη διαδικασία σύγκλισης θέσεων και κατανόησης διαφορών ώστε να παραχθεί μεταξύ των συνδιαλεγόμενων προσώπων το στοιχείο της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Από την άλλη πλευρά η χειραγώγηση είναι μονομερής διαδικασία γλωσσικής και λογικής αποδόμησης του λόγου με στόχο την παραπλάνηση. Συνεπώς, βασική προϋπόθεση μιας επιτυχημένης επιχείρησης χειραγώγησης είναι η αποδόμηση του διαλόγου ώστε η βούληση του άλλου, είτε ο άλλος είναι μεμονωμένο άτομο είτε ακόμα και ένας ολόκληρος λαός, να μη διαμορφώνεται στη βάση μιας αμοιβαίας εμπιστοσύνης αλλά σε μια μορφή πίστης θρησκευτικού χαρακτήρα.

Και εδώ κρύβεται η διαφορά μεταξύ εμπιστοσύνης και πίστης. Παρά την κοινή ρίζα τους, η εμπιστοσύνη βασίζεται στην πειθώ, δηλαδή σε μια ανταλλαγή λογικών επιχειρημάτων με σκοπό να πεισθεί κάποιος, ενώ η πίστη βασίζεται συνήθως στην παραπειστικότητα, δηλαδή στην παρουσίαση ψευδών γεγονότων ως αληθών με σκοπό την εξαπάτηση του άλλου. Εχουμε κατά συνέπεια δύο είδη πίστης. Το ένα προέρχεται από το ρήμα πείθω, οπότε το ορθότερο θα ήταν να χρησιμοποιούσαμε τη σπάνια λέξη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας «πείσις» η οποία είναι συνώνυμο της πειθούς. Το άλλο είδος προέρχεται από το ρήμα «πιστόω» που σημαίνει εγγυώμαι ή βεβαιώνω, εξ ου και καταπίστευμα, πίστωση, πιστοποιητικό. Επειδή όμως η έννοια της εγγύησης είχε αρχικά αρνητικό νόημα, οι πρόγονοί μας και εραστές του δημοκρατικού διαλόγου έλεγαν συχνά (το είχαν άλλωστε ως προμετωπίδα στον ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς) «εγγύα πάρα δ’ άτα» δηλαδή: δώσε εγγύηση (για κάτι ή για κάποιον) και θα καταστραφείς. Ας θυμηθούμε τα «μνημόνια» των οποίων την τήρηση εγγυήθηκε με καταστρεπτικά αποτελέσματα ο ευκολόπιστος ελληνικός λαός.

Αυτή λοιπόν είναι η αιτία που συντηρείται ένα σάπιο πολιτικό σύστημα. Το σύστημα αυτό ως εξουσία, η οποία έχει κατορθώσει να χειραγωγήσει όχι μόνο τις υπόλοιπες (δικαιοσύνη, νομοθετικό σώμα, ελεγκτικούς μηχανισμούς, μέσα ενημέρωσης) αλλά και όλο σχεδόν το εκλογικό σώμα, μονοπωλεί τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, δηλαδή τη βούληση ενός ολόκληρου λαού. Η δι’ αντιπροσώπου δημοκρατία ουδέποτε χρησιμοποίησε τον δημοκρατικό διάλογο ως δομικό στοιχείο της λειτουργίας της. Αντιθέτως, τον χρησιμοποιεί προσχηματικά ως άλλοθι για να νομιμοποιήσει τις αυθαιρεσίες του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος, με τη δικαιολογία ότι έγινε συζήτηση και ασκήθηκε κοινοβουλευτικός έλεγχος. Αυτό το οποίο βλέπει με βαθιά λύπη στις συζητήσεις του Κοινοβουλίου ο διατηρών κάποιας μορφής ελεύθερο πολιτικό φρόνημα πολίτης είναι ένας χαμηλού επιπέδου αυτάρεσκος και στείρος μονόλογος πολύ χαμηλού μορφωτικού επιπέδου ατόμων. Τα λογικά επιχειρήματα, ο δομημένος λόγος, η πειθώ έχουν αντικατασταθεί από την κολακεία στον ηγέτη, την κομματική αγελοποίηση και την αγοραία γλώσσα.

Δυστυχώς η νοοτροπία αυτή, η οποία καλλιεργήθηκε σκόπιμα ώστε η πολιτική κριτική σκέψη να αποδομηθεί για να γίνει εργαλείο χειραγώγησης, μεταφέρθηκε σε κάθε μορφή υποτιθέμενου διαλόγου ο οποίος διεξάγεται σε όλα τα επίπεδα, από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο μέχρι τις συζητήσεις σε μια παρέα ανθρώπων. Η προσήνεια έχει δώσει τη θέση της στην αγένεια, η καλοπροαίρετη αντιπαράθεση στην προσωπική επίθεση, η τεκμηριωμένη γνώμη στη δικτατορία της άποψης και ο δημιουργικός διάλογος στον «καφενειακού τύπου» καβγά.

Αυτές είναι οι αιτίες που συντηρείται το υπάρχον σάπιο πολιτικό σύστημα. Αν επομένως δεν παραδεχθούμε ότι η αγένεια, οι προσωπικές επιθέσεις, ο ανόητος λόγος, η εριστική συμπεριφορά εντάσσονται στο σχέδιο χειραγώγησης το οποίο συστηματικά εφαρμόζουν σχεδόν όλα τα ιερατεία (κοσμικά και θρησκευτικά) και επίσης ότι εμείς είτε εκούσια είτε ακούσια το ανεχόμαστε και το συντηρούμε, τότε μη μας εκπλήσσουν δυσάρεστα η έξαρση της βίας, η απουσία ευγενών προτύπων που οδηγεί στην περιθωριοποίηση τη νεολαία, η μοναξιά και η απουσία επαφής μεταξύ των ανθρώπων, αλλά ούτε και η μετά βεβαιότητας επερχόμενη πλήρης κοινωνική αποσύνθεση. «Οι καιροί ου μενετοί»· είναι καιρός να δράσουμε. 

*Νομικός, συγγραφέας