Το απλανές βλεφάρισμα του αμερικανικού αετού

Ξημερώματα της Τετάρτης 22 Απριλίου, ακριβώς στην εκπνοή της συμφωνημένης κατάπαυσης πυρός με το Ιράν, ο Τραμπ ανακοίνωσε επέκτασή της. Παρά τις αρειμάνιες διακηρύξεις του, ο Τραμπ βλεφάρισε πρώτος. Κάτι τέτοιο φυσικά προσμενόταν από πολλούς ειδικούς. Εξάλλου δεν θα υπήρχε καμία λογική στην αναίρεση της κίνησης που του επέτρεψε έστω μερικώς να απεμπλακεί από μια σύγκρουση της οποίας την κλιμάκωση δεν έλεγχε και τις συνέπειές της δυσκολευόταν να τις διαχειριστεί.

Η Ουάσινγκτον φαίνεται να βρίσκεται τελματωμένη σ’ ένα αδιέξοδο: το κόστος της συνέχισης της αναμέτρησης με την Τεχεράνη, όπως αυτή διεξήχθη πριν από την κατάπαυση, φαντάζει απαγορευτικά υψηλό, ενώ το κόστος της συγκατάνευσης στους όρους που η τελευταία θέτει απαράδεκτα ταπεινωτικό. Ακριβώς αυτή τη δυσπεψία έναντι των αμετακίνητων όρων των Ιρανών θέλησαν να θεραπεύσουν οι Αμερικανοί, επιχειρώντας, κατά την παγιωμένη πλέον πρακτική του Τραμπ, να επιτύχουν μέσω «διπλωματικών» μέσων όσα δεν ηδυνήθησαν μέσω στρατιωτικών.

Παίρνοντας κάποιες ακόμη σελίδες από το προχειρογραμμένο τραμπικό εγχειρίδιο, επιχείρησαν να εφαρμόσουν τη μέθοδο ασφυκτικής περίσφιξης που δοκίμασαν στη Βενεζουέλα και εξακολουθούν να ασκούν στην Κούβα, η οποία στα μάτια τους, ειδικά σε ό,τι αφορά την πρώτη, καταξιώθηκε με τις πιο ανθηρές δάφνες. Αυτή ακριβώς είναι η λογική του «αποκλεισμού στον αποκλεισμό». Ομως για πολλοστή φορά εδώ και κοντά δύο μήνες διαπιστώνεται πως το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα. Ενα μάθημα που θα ’πρεπε να είναι εύληπτο και στους πιο ανεπίδεκτους μαθήσεως.

Η Τεχεράνη έχει ώς τώρα επιδείξει πρωτόγνωρη αντοχή απέναντι στις ασκούμενες σε αυτήν πιέσεις. Εχοντας καταφέρει να υπομείνει τα θανατηφόρα πλήγματα, παρά τις βαριές απώλειες, προβάλλει με αναδιπλασιασμένο θάρρος την πυγμή της, τόσο που να αποτολμά να «στήσει» την αμερικανική διπλωματική αποστολή στο Ισλαμαμπάντ. Η Τεχεράνη δοκιμάζει το σθένος της αμερικανικής ισχύος και τη βαρύτητα των πεποιθήσεων που υποδεικνύουν οι κυκλοθυμικές διακηρύξεις της. Προς το παρόν, όλα δείχνουν ότι παραμένει ανενθουσίαστη.

Στο μεταξύ ο Λευκός Οίκος φαίνεται να πάσχει απ’ όσα αποδίδει στους αντιπάλους του. Αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν μπορεί να μην επετεύχθη, αλλά ο διχασμός στο τραμπικό στρατόπεδο χαράσσει ολοένα και βαθύτερες ρηγματώσεις. Παραιτήσεις διορισμένων στελεχών, αποπομπή στρατιωτικών κι ένα πολιτικό και μιντιακό πεδίο με περισσότερα φίλια πυρά απ’ όσα έλπιζε να δει στις πόλεις του Ιράν συνθέτουν ένα ανησυχητικά ξεφτισμένο πλέγμα εξουσίας, μεταξύ των τεταμένων νημάτων του οποίου όλο και πιο επιτυχημένα παρεισφρέουν επιδέξιες ομάδες προώθησης ειδικών συμφερόντων.

Με αναφορές για την ευεξαπτότητα του ενοίκου του Λευκού Οίκου και την αστείρευτη κολακεία του περίγυρού του να κάνουν τον γύρο ενός εξαιρετικά ανασφαλούς κόσμου, η αμερικανική ηγεσία φαντάζει παραλυτικά κατακερματισμένη και στρατηγικά αναποφάσιστη. Αδυνατεί να επιστρατεύσει το απαραίτητο για την επιδίωξη μιας βιώσιμης συμφωνίας πολιτικό θάρρος και ταυτόχρονα ωχριά απέναντι στις κατακλυσμιαίες συνέπειες που θα είχε άλλος ένας πόλεμος στη Δυτική Ασία, ο καταστροφικότερος όλων. Καθοδηγούμενη από την ανασφαλή αδιαλλαξία του Αμερικανού προέδρου, την αποστροφή του απέναντι σε μεγάλα ρίσκα και την έγνοια του πάντα να φαίνεται κυρίαρχος κάθε πεδίου, παλινδρομεί μεταξύ ακροσφαλών επιλογών: επαναπροσφυγή σε μια κλιμάκωση που αδυνατεί να ελέγξει αμέσως ακολουθώντας μια υποστολή της που παρουσίασε ως νίκη της, ή καταφυγή σ’ ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων όπου οι όροι δεν τίθενται όσο μονόπλευρα έχει συνηθίσει.

Σ’ αυτή την εξαιρετικά ρευστή συνθήκη όλα τα ενδεχόμενα μένουν ανοιχτά. Μακροπρόθεσμα, πιθανότερο φαντάζει το να μην επιτευχθεί μια διπλωματική σύγκλιση, η σύγκρουση να μπει στο ψυγείο ώσπου νέες ορέξεις να την αναθερμάνουν, για καλό ή για κακό.

Επικίνδυνα ρεαλιστικό όμως είναι το σενάριο της παρανόησης εκατέρωθεν σημάτων που μπορεί, κόντρα στις επιθυμίες όλων, να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις: μια αμερικανική επιθετική κίνηση που ο Τραμπ να εννοεί ως μέσο διαπραγματευτικής πίεσης μπορεί εύλογα να εκληφθεί απ’ την ιρανική πλευρά ως σημάδι αθεράπευτης αναξιοπιστίας που καθιστά κάθε προσπάθεια εξεύρεσης διπλωματικής λύσης υπό τους υπάρχοντες συσχετισμούς εξ ορισμού αλυσιτελή. Μια παρόμοια παρανόηση εξάλλου είναι που οδήγησε τον Τραμπ να ερμηνεύσει τις διπλωματικές επαφές του Φλεβάρη ως ένδειξη αδυναμίας και προοίμιο κατάρρευσης, όταν για τους Ιρανούς συνιστούσε μια διστακτική ύστατη απόπειρα αποφυγής επικείμενου (καίτοι για πολλούς επιθυμητού) πολέμου.

Ο αετός χτυπάει τα φτερά του μ’ όλη την αγέρωχη ισχύ του, αλλά ολοένα και παραπάνω βρίσκει ότι ο αέρας που τα ωθούσε δίνει τη θέση του στο κενό.

*Οικονομολόγος