Ανυπέρβλητο φράγμα οι ανεμογεννήτριες

Ο εκτοπισμός των μαυρόγυπων, των μεγαλύτερων αρπακτικών πουλιών της Ευρώπης που αποτελούν αυστηρά προστατευόμενο είδος, από κρίσιμα ενδιαιτήματα και η αλλαγή στη συμπεριφορά των πτήσεών τους λόγω της επίδρασης «φραγμού» των ανεμογεννητριών στη Θράκη βρίσκονται ανάμεσα στις επιπτώσεις της εγκατάστασης αιολικών σταθμών στην περιοχή.

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό Biological Conservation αναδεικνύει για ακόμη μία φορά ανησυχητικά στοιχεία για τον πληθυσμό του μαυρόγυπα. Η μελέτη εκπονήθηκε στο πλαίσιο της «Συμμαχίας για την Αγρια Ζωή», μιας πρωτοβουλίας που υλοποιείται με την υποστήριξη του WWF Ελλάς σε συνεργασία με 11 ελληνικές περιβαλλοντικές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Αναλύοντας δεδομένα τηλεμετρίας δύο δεκαετιών (2004-2022) εξετάστηκε πώς ανταποκρίνεται ο πληθυσμός του μαυρόγυπα σε μια περιοχή όπου οι αιολικοί σταθμοί γίνονται ολοένα και περισσότεροι. Οι ερευνητές συνέκριναν μια παλαιότερη περίοδο (2004-2009), κατά την οποία στην περιοχή του Εβρου και της Ροδόπης λειτουργούσαν 185 ανεμογεννήτριες, με μια πρόσφατη (2016-2022), κατά την οποία λειτουργούν πλέον 276 ανεμογεννήτριες, εντός ή γειτονικά περιοχών του δικτύου Natura 2000.

Τα ευρήματα της μελέτης είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Το βασικό εύρημα ήταν ότι γύρω από τους περισσότερους αιολικούς σταθμούς η χρήση του χώρου από τους μαυρόγυπες μειώθηκε σημαντικά, σχεδόν 90% κοντά στις ανεμογεννήτριες (σε ακτίνα έως 200 μέτρων από αυτές), κάτι που ισοδυναμεί με τον εκτοπισμό τους από κρίσιμα ενδιαιτήματα.

Τα πουλιά

Η ανάλυση των δεδομένων τηλεμετρίας GPS (της περιόδου 2016-2021) κατέδειξε αλλαγές στη συμπεριφορά πτήσης. Συγκεκριμένα, μετά την έναρξη λειτουργίας των ανεμογεννητριών, οι μαυρόγυπες διασχίζουν πιο σπάνια κορυφογραμμές στις οποίες υπάρχουν «συστοιχίες» ανεμογεννητριών, σαν να αποφεύγουν να διασχίσουν ένα «φράγμα». Σε ακτίνα 2 χιλιομέτρων γύρω από αιολικούς σταθμούς, η ημερήσια απόσταση που διανύουν και ο χρόνος πτήσης μειώθηκαν. Το τελευταίο δείχνει ότι τα πουλιά αναγκάζονται να προσαρμόσουν τις κινήσεις τους ώστε να αποφεύγουν σημεία όχλησης με αποτέλεσμα να αλλάζουν τις παραδοσιακές διαδρομές τους για αναζήτηση τροφής. Ως αποτέλεσμα του παραπάνω, και καθώς αυξάνονται οι ανεμογεννήτριες στην περιοχή, οι μαυρόγυπες αναγκάζονται να δαπανήσουν περισσότερη ενέργεια. Αλλά όλα αυτά δεν τελειώνουν εδώ, αφού κινδυνεύουν να χαθούν ακόμη περισσότερες σημαντικές περιοχές για το είδος. Με την ανάλυση των δεδομένων αναδείχθηκαν ζώνες αυξημένης δραστηριότητας του είδους, πιθανά σημαντικοί διάδρομοι μετακίνησης, που συμπίπτουν με μεγάλο αριθμό ανεμογεννητριών που σχεδιάζονται να εγκατασταθούν στο μέλλον.

Τα αποτελέσματα προκαλούν ανησυχία δεδομένου ότι η περιοχή του Εβρου και της Ροδόπης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα λανθασμένης χωροθέτησης ανεμογεννητριών στην Ελλάδα με πολύ σοβαρές επιπτώσεις στα απειλούμενα είδη αρπακτικών πουλιών και ιδιαίτερα στους γύπες, καθώς έχουν καταγραφεί πολλά θύματα λόγω πρόσκρουσης σε ανεμογεννήτριες. Το επενδυτικό ενδιαφέρον για εγκατάσταση ακόμη εκατοντάδων ανεμογεννητριών παραμένει ιδιαίτερα υψηλό, με τις περισσότερες ανεμογεννήτριες να σχεδιάζονται σε κρίσιμα ενδιαιτήματα για τα αρπακτικά πουλιά. Και παρότι η χρήση του χώρου κοντά στις ανεμογεννήτριες μειώθηκε, ο κίνδυνος είναι υπαρκτός καθώς οι μαυρόγυπες δεν έπαψαν εντελώς να πετούν κοντά σε αυτές και ακόμη περισσότερο στις περιοχές όπου σχεδιάζονται νέοι αιολικοί σταθμοί. Σύμφωνα με τη μελέτη, είναι πολύ πιθανό οι περιοχές από τις οποίες εκτοπίζεται ο μαυρόγυπας να αποτελούν πολύτιμες πηγές για να τραφούν, και αυτό είναι σημαντικό να εξεταστεί σε επόμενη έρευνα την οποία θα ολοκληρώσει η ΕΠΒΘ φέτος, καθώς η έλλειψη τροφής είναι σημαντική απειλή για την επιβίωσή του.

Τέλος, επισημαίνεται ότι για την επιβίωση και διατήρηση των προστατευόμενων ειδών, οι επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων δεν πρέπει να εξετάζονται μεμονωμένα ανά έργο ή μικρές ομάδες έργων, αλλά σωρευτικά, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα έργα που λειτουργούν και σχεδιάζονται στην περιοχή.