Σαββατόβραδο μνήμης και αγώνα στην Καισαριανή

Ολο και σπανιότερες είναι οι σύγχρονες περιστάσεις που μια συναυλία, ένα τραγούδι ή και μια ιστορική αφορμή μπορούν να κινητοποιήσουν χιλιάδες πολίτες και να οδηγήσουν, έστω και για μια βραδιά ή όσο διαρκεί ένα ρεφρέν, σε μια κοινή συνισταμένη, σ’ ένα μοιρασμένο αίσθημα.

Από αυτή την άποψη λοιπόν η εκδήλωση και η συναυλία που διοργάνωσε το ΚΚΕ μαζί με τον Γιώργο Νταλάρα, ο οποίος είχε την καλλιτεχνική επιμέλεια, το βράδυ του Σαββάτου στο Σκοπευτήριο στην Καισαριανή ήταν μια τέτοια σπάνια συνθήκη, κάπως ήδη «ιστορική». Ιστορική ήταν πρωτίστως η αφορμή της – αν και η επίγευσή της επέμενε να κοιτά στο μέλλον: η απόδοση τιμής στη μνήμη των εκτελεσθέντων από τους ναζί κομμουνιστών στην Καισαριανή το 1944 δύο μήνες μετά τον εντοπισμό του συγκλονιστικού ευρήματος των, εντελώς άγνωστων μέχρι πρότινος, φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 την Πρωτομαγιά του 1944 και στη συνέχεια την απόκτησή τους από το ελληνικό κράτος. Ετσι στις παρυφές της φετινής Πρωτομαγιάς πλήθος κόσμου, διαφορετικών ηλικιών και προέλευσης, αισθάνθηκε την ανάγκη να βρεθεί στην εκδήλωση που για τίτλο δανείστηκε έναν στίχο: «Διαβάζοντας την Ιστορία του κόσμου σε μικρά ονόματα». Προέρχεται βέβαια από το «Καπνισμένο Τσουκάλι» που είχε γράψει ο Γιάννης Ρίτσος εξόριστος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης πολιτικών κρατουμένων στο Κοντοπούλι της Λήμνου, για να το μελοποιήσει αργότερα ο Χρήστος Λεοντής.

Του Λεοντή και η «Καταχνιά» (1964) κι από εκεί σε στίχους του Βίρβου το «Δε θέλω να μου δέσετε τα μάτια» που μ’ ερμηνευτή τον Γιάννη Διονυσίου ακούστηκε στη συναυλία, στην οποία το προσεκτικά επιλεγμένο ρεπερτόριο φρόντισε να συναντηθεί το θαρραλέο, «μετωπικό» βλέμμα των 200 στον φακό με τον τρόπο που τους απαθανάτισαν η ποίηση και το τραγούδι. Ακόμα και σ’ ένα ολοκαινούργιο τραγούδι όπως αυτό που άνοιξε τη συναυλία με τους Κοινούς Θνητούς: «Τους είδα, κι ας μην έχω ‘γώ Θεούς/Αγίους κι Οσιους/Εγώ έχω τους Διακόσιους απ’ την Καισαριανή».

Στη σκηνή μετά ανέβηκαν διαδοχικά οι Φωτεινή Βελεσιώτου, Γιάννης Διονυσίου, Παντελής Θαλασσινός, Βιολέτα Ικαρη, Βαγγέλης Κορακάκης, Νατάσσα Μποφίλιου, Γιώτα Νέγκα, Γιώργος Νταλάρας, Μίλτος Πασχαλίδης, Ασπασία Στρατηγού, Κώστας Τριανταφυλλίδης, που όλοι συνυπογράφοντας ανακοίνωση εξήγησαν τη συμμετοχή τους ως «χρέος» στην Ιστορία αυτού του τόπου. Οσο για το ρεπερτόριό τους; Συνειρμοί κι αναγωγές μέσα από λόγια που πέρασαν στο dna μας. Μίκης: «Το μπλόκο της Καισαριανής» (Ν. Περγιάλης), «Μάνα μου και Παναγιά» (Τ. Λειβαδίτης), «Το σφαγείο», «Επιτάφιος» και «Ρωμιοσύνη» (Γ. Ρίτσος), «Γελαστό παιδί» (Μπ. Μπίαν σε απόδοση Β. Ρώτα). Μαρκόπουλος: «Παραπονεμένα λόγια», «Μαλαματένια λόγια» (Μ. Ελευθερίου). Ξαρχάκος: «Σαββατόβραδο στην Καισαριανή» (Ν. Γκάτσος). Λοΐζος: «Πρώτη Μαΐου», «Τίποτα δεν πάει χαμένο» (Μ. Ρασούλης), «Πάνε να πεις» (Λ. Παπαδόπουλος). Μικρούτσικος: «Μικρόκοσμος» (Ν. Χικμέτ), «F.G. Lorca» (Ν. Καββαδίας). Λάγιος: «Περαστικός κι αμίλητος» (Μ. Μπουρμπούλης). Χάλαρης: «Μάνα μου μάνα» (Ν. Γκάτσος) κ.ά.

Σε όλα αυτά τα τραγούδια ο κόσμος έγινε η μεγάλη χορωδία της Καισαριανής. Και σ’ αυτόν απευθύνθηκε ο Γιώργος Νταλάρας επισημαίνοντας πως «σε αυτή τη μάντρα πέσανε περίπου 750 άτομα. Δεν θα μάθουμε λεπτομέρειες για τις ζωές τους. Δεν θα ξεχάσουμε όμως ποτέ ποιοι και γιατί τους σκοτώσαν». Ο ίδιος μάλιστα, απευθύνοντας ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στον γ.γ. του ΚΚΕ που «μας κάλεσε απόψε να γίνουμε κοινωνοί της Ιστορίας», ζήτησε από τον Δημήτρη Κουτσούμπα να κλείσουν μαζί τη βραδιά με το «Ενα το χελιδόνι» και τη «Ρωμιοσύνη».

Ο Δημήτρης Κουτσούμπας είχε νωρίτερα ανοίξει την εκδήλωση, μεταξύ άλλων καταγγέλλοντας τη σημερινή αποπολιτικοποίηση της θυσίας των 200 παρότι έχει «σαφές ιδεολογικό και ταξικό περιεχόμενο». Και τονίζοντας ότι η βραδιά κοιτά στο μέλλον ως πράξη διεκδίκησης μιας δίκαιης κοινωνίας, αφού οι εκτελεσμένοι δεν ανήκουν σε ένα «μουσειακό παρελθόν», αλλά αποτελούν ζωντανό παράδειγμα συνέχειας του αγώνα.