«…Ηταν ο παππούς μου ναζί;»

Την -για πρώτη φορά- παροχή δυνατότητας να ερευνήσει κάποιος ελεύθερα και διαδικτυακά το εάν κάποιος πρόγονός του στην Αυστρία ή τη Γερμανία υπήρξε μέλος του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος (NSDAP) χαιρετίζει το διάσημο Κέντρο Τεκμηρίωσης της Αυστριακής Αντίστασης (DÖW) στη Βιέννη, που είναι υπεύθυνο για τη διερεύνηση του εθνικοσοσιαλισμού στην Αυστρία. Τώρα, 80 και πλέον χρόνια μετά τη συντριβή του ναζισμού, τα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ «ανοίγουν» τα πάνω από 16 εκατομμύρια σχετικά ψηφιακά αντικείμενα από τα Κεντρικά Αρχεία του ναζιστικού κόμματος, τα οποία οι Αμερικανοί κατέγραψαν σε μικροφίλμ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Η δημοσίευση των καρτών μέλους από τα Εθνικά Αρχεία παρέχει ευκολότερη πρόσβαση στα δεδομένα από ό,τι μέχρι σήμερα, διευκολύνοντας την πρόσβαση ενός ευρύτερου κοινού στην απόκτηση πληροφοριών», δήλωσε στη δημόσια Αυστριακή Ραδιοτηλεόραση η Κλαούντια Κουρετσίδη-Χάιντερ, αναπληρώτρια επιστημονική διευθύντρια του Κέντρου Τεκμηρίωσης της Αυστριακής Αντίστασης, καθώς έως σήμερα ένα τέτοιο σύνολο δεδομένων δεν ήταν ψηφιακά προσβάσιμο ούτε στη Γερμανία ούτε στην Αυστρία.

Η βάση δεδομένων περιλαμβάνει ένα πλήρες ψηφιακό αντίγραφο των καταγεγραμμένων σε μικροφίλμ Κεντρικών Αρχείων του NSDAP, καθώς και των Τοπικών Αρχείων του NSDAP, τα οποία περιέχουν δεδομένα για εκατομμύρια Γερμανούς και Αυστριακούς που ήταν μέλη του κόμματος ή ήταν επίσημα συνδεδεμένοι με το ναζιστικό καθεστώς μέχρι το 1945.

Στην Αυστρία, μετά την κατάρρευση του ναζισμού, 540.000 άτομα καταχωρίστηκαν επίσημα ως εγγεγραμμένα μέλη του NSDAP, ωστόσο το Κέντρο Τεκμηρίωσης υπολογίζει έναν πολύ μεγαλύτερο αριθμό εγγεγραμμένων μελών που δεν εμφανίζονταν πλέον σε καταλόγους, καθώς οι ναζί προσπάθησαν να καταστρέψουν έγγραφα προς το τέλος του πολέμου.

700.000 Αυστριακοί

Σύμφωνα με την τρέχουσα έρευνα, σχεδόν 700.000 Αυστριακοί υπήρξαν μέλη του ναζιστικού κόμματος, αριθμός που αντιστοιχεί σε περίπου 10% του αυστριακού πληθυσμού εκείνη την εποχή, όπως επισημαίνει το Κέντρο Τεκμηρίωσης της Αυστριακής Αντίστασης.

Ο πυρήνας της συλλογής των αμερικανικών Εθνικών Αρχείων είναι το λεγόμενο «Κύριο Αρχείο», το οποίο συνδυάζει πολλά κεντρικά αρχεία καρτών, περιλαμβάνοντας το αρχείο καρτών τοπικής ομάδας με περίπου 6,6 εκατομμύρια κάρτες μέλους που περιέχουν λεπτομερείς πληροφορίες, όπως όνομα, ημερομηνία γέννησης, επάγγελμα, ημερομηνία εγγραφής στο κόμμα και τόπο κατοικίας. Επιπλέον, υπάρχει το κεντρικό ευρετήριο καρτών με περίπου 4,3 εκατομμύρια κάρτες, που δημιουργήθηκαν μεταξύ 1929 και 1943, και το οποίο περιλαμβάνει επίσης τους κορυφαίους αρχιεγκληματίες-αξιωματούχους των ναζί όπως ο Αδόλφος Χίτλερ, ο Χάινριχ Χίμλερ και ο Ρούντολφ Ες.

Επιπλέον, περιλαμβάνονται περισσότερα από 200.000 ερωτηματολόγια από μέλη του NSDAP στην ευρύτερη περιοχή του Βερολίνου και υλικό που σχετίζεται με συνδεδεμένες οργανώσεις, όπως η Εθνικοσοσιαλιστική Ενωση Δασκάλων και το Ιατρικό Επιμελητήριο του Τρίτου Ράιχ, και δεν είναι ασυνήθιστο τέτοιες συλλογές να βρίσκονται στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ και να είναι ψηφιακά προσβάσιμες εκεί, λέει ο ιστορικός Μάρτιν Βίντερ του Πανεπιστημίου της Λιψίας, και «αυτό έχει μια διατλαντική ιστορία – τα έγγραφα χρησιμοποιήθηκαν μετά τον πόλεμο για αποναζιστικοποίηση και δίκες».

Η κρίσιμη απόφαση ενός εργοστασιάρχη

Το γεγονός ότι τα σχολαστικά συνταχθέντα αρχεία των μελών του ναζιστικού κόμματος εξακολουθούν να υπάρχουν οφείλεται στον Χανς Χούμπερ, διευθυντή ενός εργοστασίου χαρτοποιίας βόρεια του Μονάχου, ο οποίος, λίγο πριν από το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, αψήφησε την εντολή να πολτοποιήσει συνολικά 65 τόνους χαρτιού και με αυτόν τον τρόπο έσωσε τα εκτεταμένα στοιχεία από την καταστροφή, κάτι που το Κεντρικό Ινστιτούτο Ιστορίας της Τέχνης του Μονάχου περιγράφει αναδρομικά ως μια «θαρραλέα απόφαση πολιτικής σημασίας». Το φθινόπωρο του 1945, η κυβέρνηση των ΗΠΑ αναγνώρισε τελικά τη σημασία των τεράστιων σωρών από κάρτες και αρχεία που ήταν στοιβαγμένα στο εργοστάσιο χαρτοποιίας και τα φύλαξε στο τότε νεοσύστατο Κέντρο Τεκμηρίων του Βερολίνου (BDC).