Η μαθητεία στη βία του πολέμου

Λέγεται ότι μια κρίση είναι ευκαιρία για κριτική αξιολόγηση του παρελθόντος και παράθυρο για ένα όραμα του μέλλοντος ριζικά καλύτερου από το παρόν. Επίσης έχει αποδειχθεί αυτό που έλεγε ο Βολτέρος: «Δεν γνωρίζω κανέναν λαό που να πλούτισε ύστερα από νίκη σ’ έναν πόλεμο». Παρά ταύτα, η διακοπή των συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου είναι κακό σημάδι. Ακόμα κι αν σταματούσε ο πόλεμος στον Ιράν, η μαθητεία στη βία του πολέμου θα μας επηρεάζει δυσμενώς, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Ας διερευνήσουμε μερικές παραδοχές για τον πόλεμο σήμερα.

Πρώτον, η διεθνής κοινότητα είναι αναποτελεσματική στον βαθμό που ο πόλεμος διεξάγεται πέραν κάθε νομικού πλαισίου (π.χ., η Ρωσία του Πούτιν, οι ΗΠΑ του Τραμπ και το Ισραήλ του Νετανιάχου, το Ιράν κ.λπ.). Λ.χ., η ιστορική γραμμή του πολέμου στο Ιράν ξεκινάει το 1979 όταν η Ισλαμική Επανάσταση έθεσε ως στόχο της την καταστροφή του Ισραήλ και το μικρότερο ιστορικό κύμα ξεκινάει στις 7 Οκτωβρίου 2023 όταν η Χαμάς επιτέθηκε στο Ισραήλ.

Δεύτερον, ο πόλεμος στη Γάζα εξελίχθηκε σε καταστροφή των Παλαιστινίων επειδή ο δυτικός κόσμος για χρόνια ενδιαφερόταν περισσότερο για την ομαλοποίηση των σχέσεων Ισραήλ-αραβικών χωρών (με τα μάτια στα πετρέλαια) και όχι για την επίλυση της σύγκρουσης Ισραήλ-Παλαιστίνης που, από το 1948, σκοτώνει τους δύο λαούς.

Τρίτον, οι πόλεμοι συνδέονται μεταξύ τους, όπως ποτέ άλλοτε στο παρελθόν. Διατηρούν σταθερό μόνο το μοτίβο του παρελθόντος να ευνοούν λίγους και να πλήττουν την παγκόσμια κοινότητα – όχι μόνον τους γείτονες. Λ.χ. ο πόλεμος στη Γάζα έδωσε ώθηση στα αυτοκρατορικά σχέδια του Πούτιν και λειτούργησε ως ένα είδος διεθνούς αντιπερισπασμού στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας. Με τη ματιά στραμμένη στη Γάζα, ο άρχων του Κρεμλίνου παρουσιάζει τον εαυτό του ως υπερασπιστή των Παλαιστινίων, ενισχύοντας στην επιρροή του στον αραβικό κόσμο αλλά και στον παγκόσμιο Νότο, μέσω της πολιτικής των ενεργειακών πόρων.

Τέταρτον, σε όλους τους πολέμους -Συρία, Ουκρανία, Ναγκόρνο Καραμπάχ, Γάζα, Ιράν, Λίβανο κ.α.- βασικό στοιχείο είναι η περιφρόνηση της εθνικής κυριαρχίας και του Διεθνούς Δικαίου. Οι επιτιθέμενοι επικαλούνται κυριαρχικά συμφέροντα, αυτοάμυνα, υπαρξιακές ανάγκες, βιβλικές ή άλλες θρησκευτικές επιταγές κ.λπ. για να νομιμοποιήσουν πλιάτσικο, δολοφονίες ηγετών, επιθέσεις εξόντωσης αμάχων και γενοκτονίες.

Πέμπτον, το νήμα που συνδέει τους σημερινούς πολέμους είναι η αντιδημοκρατία των εμπλεκομένων. Οι πολέμαρχοι και όσοι εμπλέκονται στους σημερινούς πολέμους ηγούνται αυταρχικών ή και ολοκληρωτικών καθεστώτων. Στο μοτίβο αυτό θα πρέπει να περιληφθούν και οι ΗΠΑ του Τραμπ και το Ισραήλ του Νετανιάχου. (Ειδικά για τους δύο τελευταίους, ο πόλεμος και η συνέχισή του είναι η ευκαιρία που τους διατηρεί στην εξουσία και απομακρύνει το ενδεχόμενο να βρεθούν ενώπιον της διεθνούς Δικαιοσύνης και, ίσως, στη φυλακή.)

Τέλος, εκτός από τη μαθητεία στη βία, ο πόλεμος παράγει κρίσεις και αποπολιτισμό. Εξαφανίζει τα στοιχεία του νεωτερικού ορθολογισμού. Λόγου χάρη, η εκεχειρία μέσω εκατέρωθεν απειλών Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν χαιρετίστηκε θετικά μόνον από τις αγορές πετρελαίου – αν αυτό λέει κάτι.

Ομως, πολλά σημεία της προόδου της παραμένουν θαμπά. Τι θα φέρει η λήξη του πολέμου; Θα διαρκέσει; Θα υλοποιηθεί κάποια ειρήνη ή θα γεννηθούν «νέοι πόλεμοι από τον πόλεμο»; Και το σημαντικότερο: Τι κόσμο φτιάχνει; Οδηγεί στο καντιανό σχέδιο ειρήνης -για το οποίο έγραψε ο Θανάσης Γιαλκέτσης στην «Εφ.Συν.» το περασμένο Σαββατοκύριακο- ή σε έναν κόσμο όπου θα χαίρονται οι πολέμαρχοι και θα κλαίνε οι άλλοι; Μέχρι «να πειστεί κάποτε το χοντροκέφαλο ανθρώπινο γένος ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη μωρία και συμφορά από τον πόλεμο», όπως έγραφε ο φιλόσοφος Ιμάνουελ Καντ το 1795, θα ισχύει μάλλον αυτό που έλεγε το 52 π.Χ. ο Κικέρων στην αρχαία Ρώμη: «Inter arma silent leges» (Μπροστά στα όπλα, σιωπούν οι νόμοι). Και η κοινή λογική, θα συμπλήρωνα.