Προχθές η ΕΛΣΤΑΤ και χθες η Eurostat κατέγραψαν τις άμεσες επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή στις τιμές τον πρώτο μήνα διεξαγωγής του, τον Mάρτιο. Η πρώτη ανακοινώνοντας τον εθνικό Δείκτη Τιμών Καταναλωτή για την Ελλάδα και η δεύτερη ανακοινώνοντας τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή των χωρών-μελών της ευρωζώνης.
Για την Ελλάδα, η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε αύξηση σε ετήσια βάση 3,9%, ενώ η Eurostat 3,4%. Οι δύο δείκτες είναι διαφορετικοί, περιλαμβάνοντας διαφορετικό εύρος αγαθών και υπηρεσιών και διαφορετικές σταθμίσεις. Ωστόσο, αμφότεροι καταγράφουν ένα άλμα του πληθωρισμού. Το ίδιο άλμα καταγράφεται και σε επίπεδο ευρωζώνης.
Το ερώτημα λοιπόν που εύλογα τίθεται είναι τούτο: Ποια θα είναι η πορεία του πληθωρισμού για τους επόμενους μήνες και συνολικά για το 2026; Τι πρέπει να περιμένουν οι καταναλωτές, οι καταθέτες, οι επιχειρήσεις;
Το γκρίζο σενάριο
Η απάντηση προκύπτει από τη συνεκτίμηση τεσσάρων βασικών παραγόντων. Πριν όμως τους παρουσιάσουμε, μια απαραίτητη και κρίσιμη διευκρίνιση: όλα θα εξαρτηθούν όχι μόνο από το αν θα τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, αλλά και από το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα τερματιστεί. Διαφορετικές θα είναι οι επιπτώσεις αν έχουμε μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν που θα εξασφαλίσει μεσοπρόθεσμη περιφερειακή ηρεμία (έστω και αν αυτή διαταράσσεται από τη μόνιμη επιθετικότητα του Ισραήλ στην άμεση περιφέρειά του) και διαφορετικές αν έχουμε μια βραχυμεσοπρόθεσμη ανάπαυλα χωρίς συμφωνία. Ετσι, όσα πούμε στη συνέχεια, πρέπει να «υπάγονται» σε ένα βασικό σενάριο. Επιλέγουμε λοιπόν το ενδιάμεσο-«γκρίζο» σενάριο τερματισμού του πολέμου αλλά χωρίς σταθερή συμφωνία.
ΤΙΜΕΣ ΚΑΥΣΙΜΩΝ: Ολοι οι λόγοι που έχουν καταγραφεί στη διεθνή αρθρογραφία εξακολουθούν να ισχύουν και καταλήγουν στην εκτίμηση ότι οι διεθνείς τιμές των καυσίμων θα αποκλιμακωθούν μεν αλλά θα παραμείνουν σε υψηλά σε σχέση με τα προ του πολέμου επίπεδα.
Θα περάσει απροσδιόριστα μεγάλο διάστημα μέχρι να ξαναδούμε -υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα συμβούν νέα «επεισόδια» διεθνούς αναταραχής- προπολεμικά επίπεδα, με τιμή του πετρελαίου μπρεντ λίγο πάνω από 60 δολάρια το βαρέλι. Μάλιστα, δεν αποκλείεται ύστερα από μια πρώτη αποκλιμάκωση εξαιτίας της ανακούφισης που θα φέρει μια συμφωνία να ξαναδούμε ανοδική κίνηση των τιμών. Διότι, ύστερα από την πρώτη αποκλιμάκωση που τιμολογεί την ανακούφιση, θα ακολουθήσει σκληρός ο αγώνας για την αναπλήρωση αποθεμάτων ή και τη δημιουργία αποθεμάτων ασφαλείας «διά παν ενδεχόμενο».
Η ζήτηση θα αυξηθεί σύντομα, σχεδόν άμεσα, ενώ η προσφορά θα εξακολουθήσει να υστερεί για πολλούς μήνες, πιθανότατα μέχρι και το τέλος του 2026. Οι λόγοι γι’ αυτή την υστέρηση της προσφοράς έχουν ήδη εκτεθεί: logistics-μεταφορές, αποκατάσταση κατεστραμμένων υποδομών στις χώρες του Περσικού Κόλπου, κανονικοποίηση μεταφορών και εφοδιαστική αλυσίδα (ακόμη πιο έντονο το γεωπολιτικό αποτύπωμα) απαιτούν χρόνο πολλών μηνών για να επανέλθουν σε μια ομαλοποίηση, που πάλι δεν θα είναι αυτή προ του πολέμου.
Το αποτέλεσμα θα είναι αποκλιμάκωση των σημερινών πολύ υψηλών διεθνών τιμών, αλλά παραμονή τους σε πολύ υψηλότερα σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα. Επιπλέον, οι αγορές θα παραμείνουν «νευρικές», συνεχίζοντας να τιμολογούν πολιτικό ρίσκο, επειδή δεν θα υπάρχει σταθερή συμφωνία και άρα θα παραμένει ο κίνδυνος «υποτροπής» – με συνέπεια οι πολύ υψηλότερες τιμές καυσίμων να περάσουν στο κόστος παραγωγής και από κει στις τιμές αγαθών.
ΤΙΜΕΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ: Η αύξηση των τιμών στα λιπάσματα και σε κρίσιμες πρώτες ύλες για την παραγωγή τους ήταν τουλάχιστον εξίσου εντυπωσιακή σε σχέση με την αύξηση στα καύσιμα. Καθώς είμαστε σε περίοδο σποράς, οι επιπτώσεις αυτής της αύξησης έχουν περάσει ήδη καθ’ ολοκληρία στη σοδειά του 2026 – η όποια αποκλιμάκωση θα επηρεάσει τη σοδειά και τις τιμές του 2027.
ΔΟΜΙΚΟΣ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ: Πριν και ανεξάρτητα από τον πόλεμο, οι υπηρεσίες ήταν σε άνοδο και έδειχναν αντιστάσεις στην αποκλιμάκωση. Αφορούν μια ευρεία γκάμα υπηρεσιών: τουρισμός, εστίαση, ξενοδοχεία, ενοίκια-στέγαση, μεταφορές-ασφάλειες-υγεία, επαγγελματικές υπηρεσίες. Είναι τομέας εντάσεως εργασίας όπου οι μισθοί είναι πολύ δύσκολο να προσαρμοστούν προς τα κάτω, ενώ ταυτόχρονα έχουμε υπερβάλλουσα ζήτηση σε σχέση με την παραγωγή.
Μια διεθνής «σχολή» σκέψης του «δομικού πληθωρισμού» (middle ground) ισχυρίζεται ότι, γενικότερα, υπάρχουν μόνιμες πιέσεις στον πληθωρισμό: γήρανση πληθυσμού, γεωπολιτική αστάθεια, ενεργειακή μετάβαση, κλιματική αλλαγή. Ολα αυτά δημιουργούν ένα «νέο κανονικό» στον πληθωρισμό στο εύρος 2,5% – 3,5%. Αυτά χωρίς να ενσωματώσουμε τις επιπτώσεις του τωρινού πολέμου.
ΧΑΜΗΛΗ ΒΑΣΗ ΣΥΓΚΡΙΣΗΣ (base effect): Οι πρώτοι μήνες του 2025, αλλά και συνολικότερα, ήταν μήνες χαμηλού πληθωρισμού. Επειδή οι αυξήσεις του πληθωρισμού υπολογίζονται σε ετήσια βάση, δηλαδή σε σύγκριση με τον αντίστοιχο περσινό μήνα, μεγεθύνεται η αύξησή του σε ετήσια βάση.
Η συνεκτίμηση αυτών των τεσσάρων παραγόντων οδηγεί στο συμπέρασμα ότι βραχυμεσοπρόθεσμα δημιουργείται ένα νέο, υψηλότερο σε σχέση με πριν τον πόλεμο «πάτωμα» πληθωρισμού στο εύρος 3%-4%, που είναι ανθεκτικό και δύσκολα αποκλιμακώνεται.
Κερδισμένοι και χαμένοι
Μιλώντας για την Ελλάδα, ένα «πάτωμα» πληθωρισμού στη ζώνη 3%-4% θα έχει επιπτώσεις, κερδισμένους και χαμένους.
Οι κερδισμένοι (θα) είναι οι γνωστοί και «σεσημεσμένοι» από το πληθωριστικό κύμα 2022-2024:
● Οι… δημοσιονομικοί δείκτες: υψηλός πληθωρισμός σημαίνει υψηλός αποπληθωριστής του ΑΕΠ, επομένως και έξτρα αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, που σημαίνει και ταχύτερη μείωση του χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ.
● Οι εταιρείες του ενεργειακού τομέα: διυλιστήρια και εταιρείες ηλεκτρισμού θα καταγράψουν αυξημένα κέρδη (υπερκέρδη).
● Οι «κυνηγοί» του greedflation: όσες εταιρείες στην αλυσίδα τροφίμων και στις υπηρεσίες καταφύγουν στον πληθωρισμό της απληστίας για να προσποριστούν υπερκέρδη.
● Οι τράπεζες: στο περιβάλλον που θα δημιουργήσει το «πάγωμα» της διαδικασίας μείωσης των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), οι ελληνικές τράπεζες θα επωφεληθούν «παγώνοντας» αντίστοιχα ή και αυξάνοντας το επιτοκιακό περιθώριο (διαφορά μέσου επιτοκίου καταθέσεων με μέσο επιτόκιο δανεισμού).
Οι χαμένοι είναι εξίσου «σεσημασμένοι», παρόλο που δεν πέφτουν πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας:
● Τα λαϊκιά νοικοκυριά: αυτά θα χρηματοδοτήσουν από το υστέρημά τους την ακρίβεια σε τρόφιμα, υπηρεσίες, ενέργεια κ.λπ., τα υπερκέρδη των εταιρειών και το greedflation, αλλά και την ταχύτερη μείωση του χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ.
● Οι καταθέτες: με το επιτόκιο καταθέσεων καθηλωμένο σε σχεδόν μηδενικά επίπεδα, υψηλός πληθωρισμός σημαίνει ακόμα πιο αρνητικό πραγματικό επιτόκιο, δηλαδή υψηλότερες απώλειες της πραγματικής αξίας των καταθέσεων.
● Οι δανειολήπτες με κυμαινόμενο επιτόκιο και ιδιαίτερα αυτοί που θα αναζητήσουν στεγαστικό δάνειο σε συνθήκες ανοδικής πίεσης στα επιτόκια αγοράς.
● Οι ενοικιαστές και υποψήφιοι αγοραστές κατοικιών: με τα ενοίκια και τις τιμές των κατοικιών να καλπάζουν η πίεση πάνω τους θα ενταθεί.
.jpg)
