Δύο αφηγήματα για ένα φτωχότατο πιάτο

Η Πρωταπριλιά μπήκε με γεγονότα που κάθε άλλο παρά πρωταπριλιάτικα ήταν. Και παρότι η τελευταία εβδομάδα της Σαρακοστής ονομάζεται «βουβή» ή και «κουφή», κάθε άλλο παρά βουβή ή κουφή ήταν. Στο πολιτικό σκηνικό, για πολλοστή φορά, τα σκάνδαλα των υποκλοπών, του κρατικού εγκλήματος των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ βοούν. Αυτά που λένε δεν τιμούν κανέναν – κυρίως την κυβέρνηση που οφείλει να προχωρήσει σε λογοδοσία στο πλαίσιο της πολιτικής που, αν μη τι άλλο, οφείλει επιτέλους να ενσωματώσει την ελλείπουσα διάσταση της ηθικής τάξης.

Εάν ηθική και πολιτική ταυτίζονται, όπως λόγου χάρη γίνεται στις επιχειρηματολογίες του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, τότε το μεταξύ τους χάσμα εγείρει ζήτημα νομιμοποίησης της εξουσίας ή, καλύτερα, των θεσμικών εξουσιών. Εάν, όπως λένε ορισμένοι, άλλο πράγμα η ηθική κι άλλο η πολιτική και εάν πράγματι είναι αντιθετικές ως κοινωνικές καταστάσεις, τότε θα πρέπει να πείσουν το ακροατήριό τους για την ορθότητα του συλλογισμού τους (υπό την προϋπόθεση ότι εδώ υπάρχει συλλογισμός κι όχι μόνο πολιτικό χρήμα).

Από την άλλη, οι μετέχοντες της εθνικής πολιτικής κουλτούρας γνωρίζουν πώς ασκείται η πολιτική στο εσωτερικό του κράτους. Τις τελευταίες ημέρες, το ρουσφέτι αναβαθμίστηκε σε «άδολη διευκόλυνση πολιτών». Και εάν πράγματι η αιτία απαξίωσης της πολιτικής, των κομμάτων, των δημοκρατικών θεσμών εντοπίζεται στο χάσμα πολιτικής και ηθικών αρχών, τότε το συλλογικό ταυτοτικό «εμείς» που βάζει στόχους, σχεδιάζει, δρα, ελπίζει και οραματίζεται ένα καλύτερο μέλλον, είτε υποβιβάζεται σε ευχετικό σωτηριολόγημα είτε πάει στα άχρηστα.

Το καλό αφήγημα είναι αυτό της ομάδας Μαξίμου υπό τον πρωθυπουργό. Ο φιλάγαθος, ο κεντροδεξιός, ο δημοκρατικός, ο επιτελικός, ο doer, ο συνεπής, ο μεταρρυθμιστής, ο τεχνοκρατικός, ο στιβαρός, ο μάγος-θεραπευτής πάσας εθνικής διαχρονικής παθογένειας, ο φιλοευρωπαίος, ο φιλοατλαντικός, ο μεγαλοπρεπής, ο υπερένδοξος… Συνοψίζοντας το μάνιουαλ του φιλοκυβερνητικού αφηγήματος, στα επτά χρόνια διακυβέρνησης Μητσοτάκη, η χώρα μεταμορφώθηκε, ψηφιοποιήθηκε, απολαμβάνει οικονομική σταθερότητα, αύξηση του ΑΕΠ, μειώσεις φόρων, επενδύσεις, πλεονάσματα, απολαμβάνει ευρωπαϊκή και διεθνή αξιοπιστία και βρίσκεται σε τροχιά μεταρρυθμίσεων.

Προσέξτε όμως! Οι μεγάλες αντιθετικότητες δεν βρίσκονται στην επιβεβαιωμένη διάσταση ηθικής και πολιτικής που εκφράζει η μονοπρόσωπη ορχήστρα Μητσοτάκη. Ενυπάρχουν ως πρωταρχικός λόγος που, αλίμονο, ανατρέπει το ίδιο το αφήγημα της επιτυχίας. Ο φιλοευρωπαϊσμός και ο φιλοατλαντισμός, στην εποχή Τραμπ τεστάρουν τη συνοχή της «Δύσης», του λεγόμενου «Παγκόσμιου Βορρά». Η Βορειοατλαντική Συμμαχία ρευστοποιείται και, μάλλον, δεν δίνει απάντηση στα ζητούμενα της εθνικής ασφάλειας και ηρεμίας των χωρών-μελών. Η δημοκρατία και ο επιτελικός συγκεντρωτισμός έχουν ρητές μεταξύ τους αποστάσεις. 

Ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός αφήνει έξω το 20% του πληθυσμού σε σχέση με τον μέσο ευρωπαϊκό δείκτη που σημειώνει ψηφιακό χάσμα (ή διαδικτυακό αναλφαβητισμό) γύρω στο 7%. Η διεθνής αξιοπιστία είναι πουκάμισο αδειανό σε έναν κόσμο υψηλής αβεβαιότητας στον οποίο δεν ισχύουν πλέον κανόνες. Οι διεθνείς κανόνες και οι διεθνισμοί ροκανίζονται από τον ακροδεξιό εθνολαϊκισμό που εγείρει αξιώσεις κοινωνικών αποκλεισμών, εσωτερικών και διεθνών συγκρούσεων που, με τη σειρά τους, ενισχύουν αντί να θεραπεύουν τις απώλειες των εθνικών κυριαρχιών. Το πλιάτσικο των πόρων γίνεται ένα αξιοσέβαστο επάγγελμα με όρους του 18ου και του 19ου αιώνα και τίποτα πλέον δεν είναι αυτονόητο και για κανέναν.

Το κακό αφήγημα είναι ότι η κυβέρνηση εκδηλώνει αντανακλαστικά αυτοπροστασίας από τη συσσώρευση σκανδάλων που ανά πάσα στιγμή μπορούν να θέσουν εν αμφιβόλω την κάθε προσπάθεια κοινωνικής συνοχής, πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας. Ηδη το παγκόσμιο περιβάλλον δεν εγγυάται ήσυχα νερά. Αντίθετα, εμπεριέχει όλα τα συμπτώματα ενός μη πηδαλιοχούμενου κόσμου.

Μπορούν να συνυπάρχουν και τα δύο αφηγήματα; Η απάντηση είναι ναι. Αρκεί να υπερτερεί το καλό αφήγημα. Και δεν υπερτερεί. Η χώρα, για επτά χρόνια ζει με τις ασυμμετρίες της κρίσης, από τις συνέπειες της οποίας δεν έχει θεραπευτεί. Τα βάρη πέφτουν δυσανάλογα στους πολλούς.

Η κυβέρνηση εκτίμησε, εσφαλμένα, ότι οι υποκλοπές και τα Τέμπη «έκλεισαν» στις εκλογές του 2023 και το 41%. Με τον ΟΠΕΚΕΠΕ στο προσκήνιο, συνεχίζει να μεταφράζει τα κυβερνητικά αδιέξοδα ως διαχρονικά αδιέξοδα της χώρας. Αντί να κυβερνά, χειρίζεται υποθέσεις σκανδάλων και αντιπολιτεύεται την αντιπολίτευση. Λειτουργεί ως τροχοπέδη οποιασδήποτε θετικής προοπτικής – με αξίωση, μάλιστα, τρίτης αυτοδύναμης θητείας.

Με τα Στενά του Ορμούζ να… «είναι πολύ στενά», με τη χώρα «σβιιιν» αλλά ουραγό σε όλες τις μετρήσεις, με διόγκωση των ανισοτήτων, χωρίς σχέδιο αναδιάρθρωσης του παραγωγικού μοντέλου, ενίσχυσης της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας και με σοβαρή αδυναμία να πιάσουμε τους άπιαστους «μέσους όρους» της Ε.Ε., μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι πάμε καλά. Κανείς δεν μας εμποδίζει. Αλλά το πιάτο -μέρες που ’ναι- είναι φτωχότατο.