Είναι πολύ αργά πλέον για να είναι η ενεργειακή κρίση μια προσωρινή διαταραχή, μια απλή παρένθεση. Σχεδόν όλοι οι αναλυτές και οι υπεύθυνοι θεσμικοί παράγοντες ομονοούν στην εκτίμηση ότι το επόμενο μακρύ χρονικό διάστημα οι κοινωνίες θα βιώσουν τις συνέπειες μιας παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης. Με τα λόγια του αρμόδιου επιτρόπου Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, που δήλωσε στους Financial Times: «Αυτή θα είναι μια μακροχρόνια κρίση, οι τιμές της ενέργειας θα παραμείνουν υψηλές για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα». Φράσεις όπως «παρατεταμένο ενεργειακό σοκ» και «αναμένουμε η κατάσταση να επιδεινωθεί τις επόμενες εβδομάδες» δεν αφήνουν καμία αμφιβολία γι’ αυτά που αναμένονται.
Το νέο δεδομένο που κανοναρχεί τις εξελίξεις είναι ότι πλέον πρέπει να εκτιμηθεί όχι απλώς πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος αλλά και πώς θα τελειώσει. Το σενάριο μιας «καθαρής νίκης» ΗΠΑ και Ισραήλ έχει απομακρυνθεί και κερδίζει διαρκώς έδαφος το σενάριο μιας προσωρινής ανάπαυλας που θα διατηρήσει μεγάλες εκκρεμότητες και καθόλου δεν θα μοιάζει με την επάνοδο στην προ του πολέμου κανονικότητα.
Η κατάσταση θα επιδεινωθεί
Τούτων δοθέντων, η εξαρτημένη ενεργειακά Ευρώπη αναδεικνύεται στο hot spot της διεθνούς ενεργειακής κρίσης.
Χωρίς να συμμετάσχει στον πόλεμο και παρ’ όλο που αυτή τη φορά επέδειξε στοιχεία «στρατηγικής αυτονομίας», έστω και ισχνά, η Ευρώπη πληρώνει το βαρύτερο κόστος. Η μείωση των αποθεμάτων έρχεται την πλέον ακατάλληλη στιγμή, λίγο πριν από το καλοκαίρι, όταν οι ανάγκες θα είναι ιδιαίτερα αυξημένες – αν μάλιστα επαληθευτούν οι μετεωρολογικές προβλέψεις περί έλευσης του El Niño που συνοδεύεται από «καυτά» καλοκαίρια. Επειδή διάφορες χώρες σπεύδουν να απελευθερώσουν στρατηγικά αποθέματα, μόλις ομαλοποιηθεί σχετικά η κατάσταση στα πολεμικά μέτωπα, θα αρχίσει ξανά ο «πόλεμος» για την αναπλήρωση των αποθεμάτων. Εκεί θα υπάρξουν τρία σημαντικά προβλήματα:
α) Η τροφοδοσία θα αργήσει να ομαλοποιηθεί, ενώ η εκκρεμότητα με τα Στενά του Ορμούζ (όπου, κατά πάσα πιθανότητα, το Ιράν θα εξακολουθήσει να έχει τον έλεγχο) θα πιέζει τις τιμές ψηλά. Ο όλος «μηχανισμός» θα πρέπει να αποκατασταθεί σε όλους τους κρίκους της αλυσίδας, από την παραγωγή ώς τη μεταφορά.
β) Ο αγώνας για την αναπλήρωση των αποθεμάτων (αύξηση ζήτησης) σε συνθήκες μειωμένης προσφοράς θα κρατάει τις τιμές σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο διάστημα. Αν τώρα οι διεθνείς τιμές των ενεργειακών προϊόντων ανεβοκατεβαίνουν με το βλέμμα στα πολεμικά μέτωπα, τότε θα ανεβαίνουν για τους ίδιους λόγους που ανέβαιναν μετά τη λήξη του λοκντάουν το 2021.
γ) Η Ευρώπη είναι σε δυσχερή γεωπολιτική θέση, καθώς δεν είναι ούτε με το μπλοκ των επιτιθέμενων ούτε με το μπλοκ των αντιπάλων τους. Στον αγώνα για την αναπλήρωση των αποθεμάτων θα είναι «ριγμένη»…
Πέρα από τον αγώνα για πρόσβαση στις προμήθειες μεταξύ κρατών, σκληρός (θα) είναι και ο αγώνας μεταξύ οικονομικών τομέων: των μεταφορών (οδικές, θαλάσσιες, αεροπορικές), των ενεργοβόρων βιομηχανιών, του κρατικού τομέα (τροφοδοσία δημόσιων κτιρίων κ.λπ.).
Σε αυτές τις συνθήκες, όταν έχεις επείγουσες ανάγκες να προμηθευτείς πετρέλαιο, όχι μόνο θα πληρώσεις τοις μετρητοίς αλλά και πάνω ή πολύ πάνω από τα επίπεδα των διεθνών τιμών – και ήδη έχουμε τέτοια φαινόμενα…
Δεν είναι λοιπόν περίεργο που οι ιθύνοντες, όπως ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας αλλά και ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, δηλώνουν εξαιρετικά ανήσυχοι. Δεν πρέπει επίσης να ακουστεί σαν απόπειρα «τρομοκράτησης» η αναφορά του επιτρόπου Ενέργειας ακόμα και στο ενδεχόμενο επιβολής δελτίου στα καύσιμα ταυτόχρονα με αυστηρά μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης (μέχρι και στον οδοφωτισμό). Χρειαζόμαστε προετοιμασία και για τα χειρότερα σενάρια, δήλωσε ο επίτροπος, έστω και αν ακόμη «δεν είμαστε εκεί»…
Αναμένοντας το «δεύτερο κύμα»
Μια άλλη αναλογία με την πανδημία είναι ότι αναμένεται ξανά η μεγάλη συνέπεια των προβλημάτων τροφοδοσίας: η διάχυση των συνεπειών με τη γενικευμένη αύξηση τιμών σε όλη την γκάμα αγαθών και υπηρεσιών. Προς το παρόν, οι συνέπειες είναι επώδυνες κατά κύριο λόγο στα καύσιμα, κρίσιμες διότι το Πάσχα είναι συνδεμένο με την πασχαλινή έξοδο. Τα εισιτήρια πλοίων και αεροπλάνων έχουν πάρει «φωτιά» -ιδιαίτερα τα αεροπορικά-, οι τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης έχουν εκτιναχθεί και, μαζί με το δυσβάστακτο κόστος των διοδίων που μόνο κάποιοι τυχεροί θα αποφύγουν, επιβάλλουν επώδυνα κόστη για τα νοικοκυριά.
Ωστόσο, αυτή είναι μόνο η «εισαγωγή στο θέμα». Η συνέχεια θα είναι η διάχυση της πίεσης στις τιμές σε όλο το φάσμα των αγαθών και υπηρεσιών. Ο μηχανισμός είναι γνωστός και τυπικός: αύξηση τιμών καυσίμων > αύξηση κόστους παραγωγής > αύξηση τιμών.
Ηδη η πρόσφατη ανακοίνωση των προσωρινών εκτιμήσεων της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ε.Ε. τον Μάρτιο, που ενσωματώνει μερικώς μόνο τις πιέσεις στις τιμές εξαιτίας του πολέμου, αναδεικνύει τη δυναμική των εξελίξεων στο μέτωπο των τιμών, καθώς καταγράφεται μέση αύξηση κατά 0,6 εκατοστιαία μονάδα. Οταν ενσωματωθούν πλήρως οι συνέπειες, τους επόμενους λίγους μήνες, και στη συνέχεια έρθει η αυξημένη ζήτηση του καλοκαιριού, το νέο κύμα του πληθωρισμού θα είναι γεγονός.
Η ενεργειακή «μητέρα όλων των κρίσεων» είναι σε εξέλιξη, παρουσιάζοντας την εικόνα υβριδίου κρίσης της πανδημίας και κρίσης ύστερα από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία…
