Ο Θωμάς Μπακαλάκος είναι ένας από τους σημαντικότερους Ελληνες συνθέτες, που θα έπρεπε (ναι, θα έπρεπε) να γνωρίζουμε όλοι: όχι γιατί μας αρέσει ή όχι η μουσική του, αλλά γιατί μετά από δεκαετίες έρευνας, έχει κατορθώσει να αναχθεί σε πολύ σοβαρό αρχιτέκτονα της ελληνικής μουσικής γλώσσας και είναι ο μόνος που γνωρίζουμε να έχει αφιερώσει όλη του τη ζωή σε αυτό που ονομάζει «Ελληνικός Μουσικός Λόγος». Μάλιστα, πριν από λίγα χρόνια (2021), στο Διεθνές Μουσικολογικό Συνέδριο στην Τιφλίδα, ειδικοί μουσικολόγοι από όλο τον κόσμο έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για τα νέα συμφωνικά μουσικά έργα και τη νέα «μουσική πρόταση σύνθεσης» του σπουδαίου Ελληνα δημιουργού Θωμά Μπακαλάκου, όπως αυτά παρουσιάστηκαν από τον διακεκριμένο μουσικολόγο, καθηγητή Απόστολο Παληό.
Τώρα, τρία από τα συμφωνικά έργα του Θωμά Μπακαλάκου παρουσιάζονται, για πρώτη φορά στο κοινό, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Απόστολου Παληού, στο ανακαινισμένο θέατρο «Ολύμπια-Μαρία Κάλλας», με τη συμμετοχή διακεκριμένων σολίστ, της Συμφωνικής Ορχήστρας και της Χορωδίας του Δήμου Αθηναίων. Ο ίδιος ο συνθέτης (που έχει μελοποιήσει ακόμα και το κείμενο του Αποστόλου Παύλου σε μορφή ορατορίου) την ονόμασε «Πασχαλινή Συναυλία Αγάπης» και την αφιερώνει στους ήρωες του Μεσολογγίου, καθώς η μέρα της συναυλίας συμπίπτει σχεδόν με την ιστορική Εξοδο. «Η μουσική μου πρόταση φέρει το αίτημα της επαναχρησιμοποίησης του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού, για δημιουργία, όμως, έργων λόγιας μουσικής» μας λέει. «Αυτό εντόπισε ο διακεκριμένος σολίστας πιάνου και διεθνούς φήμης, καθηγητής στο μουσικολογικό τμήμα του ΕΚΠΑ, απόφοιτος της μουσικής ακαδημίας του Βερολίνου και της Λιψίας, που θα διευθύνει και τα έργα της “Πασχαλινής Συναυλίας Αγάπης” Απόστολος Παληός και είναι κάτι στο οποίο πραγματικά έχω αφιερώσει τη ζωή και το έργο μου».
Αυτό που έχει ανακαλύψει ο Θωμάς Μπακαλάκος είναι ένας νέος μηχανισμός μουσικής σύνθεσης, τον οποίο ο ίδιος ονομάζει Ελληνικό Μηχανισμό Σύνθεσης Εργων Μοντέρνας Μουσικής (ΕΜΣΕΜΜ). Σύμφωνα με αυτή τη μέθοδο σύνθεσης, υπάρχουν τρεις διακριτές γλώσσες: η ομιλούμενη, η μουσική γλώσσα και η γλώσσα χειρονομίας. Αυτές οι γλώσσες υπάρχουν σε κάθε λαό. Ο Θωμάς Μπακαλάκος αξιοποιεί τις τρεις ελληνικές γλώσσες μέσα σε ένα πλαίσιο νέων μουσικών θεωρήσεων και ιδεών που αποτελούν τις κανονικές συνθήκες για να επιδρά η ελληνική ομιλούμενη γλώσσα γόνιμα στη μουσική. Αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι τα έργα που θα παρουσιαστούν στη συναυλία. Ο ίδιος μας εξηγεί:
«Σε αυτή τη συναυλία ήθελα να είναι όλοι οι φίλοι μου παρόντες και όχι μόνο. Θέλω να βρεθούμε όλοι όσοι θέλουμε η ελληνική μουσική να έχει έναν διακριτό ρόλο στην παγκόσμια μουσική σκηνή, καθώς αυτό είναι δυνατό να γίνει! Ιδιαίτερα μετά την αποκάλυψη που κάναμε μέσω ερευνητικής προσπάθειας 35 ετών. Τι βρήκαμε; Πως η ελληνική μουσική έχει τρεις γλώσσες: την ομιλούμενη, τη μουσική γλώσσα και τη γλώσσα της χειρονομίας. Αυτές οι “γλώσσες”, ή εκφράσεις ας τις πούμε της ελληνικής μουσικής, πάνε πάντα μαζί: γεννήθηκαν μαζί πίσω στο παρελθόν, δημιουργήθηκαν σχεδόν την ίδια στιγμή και από τότε πορεύονται μαζί. Δυστυχώς στην Ελλάδα έχουμε κρατήσει μόνο αυτή που μιλούμε και έχουμε αφήσει στην άκρη τη μουσική γλώσσα μας, που και αυτή είναι πλούσια και εκφραστική όπως η ομιλούμενη. Οσον αφορά τη γλώσσα της χειρονομίας, αυτή είναι που κανοναρχεί τις άλλες δύο – τόσο σημαντική είναι! Κι όμως, δεν της δίνουμε τη δέουσα σημασία… Γιατί;
»Γιατί η μουσική που δημιουργούμε πηγάζει και εκπορεύεται από τη μουσική της Δύσης. Από αυτή, δηλαδή, που μας παρέδωσε η δυτική μουσική κουλτούρα, που λέει ότι το μουσικό έργο πρέπει να προσφέρει μόνο συγκίνηση, συναίσθημα και ένταση. Μα, αυτό δεν είναι αρκετό. Η μουσική είναι κώδικας επικοινωνίας, είναι γλώσσα, και μάλιστα μια τέλεια γλώσσα, σύμφωνα και με τη σύγχρονη σημειολογική θεωρία του Ferdinand de Saussure (Σoσίρ), καθώς πληροί και τις τέσσερις διχοτομίες που προσδιορίζουν έναν κώδικα ως γλώσσα: και αυτό το επιτυγχάνει η ελληνική μουσική γλώσσα, την οποία έχουμε παραγκωνίσει.
»Τώρα όμως, άρχισε μια νέα εποχή για την ελληνική μουσική. Και θα ήταν εξαιρετικά ευχάριστο αν όλοι οι Ελληνες μουσικοί αποφασίζαμε να εκφράσουμε αυτό που ονομάζεται “Ελληνικός Μουσικός Λόγος”. Πώς εκφράζουμε τον ελληνικό γλωσσικό λόγο; Το ποίημα, το πεζό, το ιστόρημα; Ετσι πρέπει να είμαστε σε θέση να εκφράσουμε και τον ελληνικό μουσικό λόγο. Ακριβώς με τα ίδια περιεχόμενα. Εμπρός, λοιπόν, να βγούμε μπροστά από εκεί που είμαστε στην τελευταία θέση των μουσικά υπανάπτυκτων χωρών του κόσμου, να βγούμε μπροστά και να δημιουργήσουμε έναν νέο, ελληνικό μουσικό κόσμο, καθαρό και ωραίο. Και επειδή τα έργα αυτά που υπάρχουν είναι γραμμένα στην ελληνική γλώσσα, θα πρέπει να τα καταλαβαίνει ο κάθε Ελληνας και να τα χαίρεται, αλλά και να τα σέβονται και οι ξένοι. Και κάπως έτσι, ίσως έρθει η στιγμή να γιορτάσουμε τα 400 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 με τον ελληνικό λόγο, όχι όπως τώρα, στα 200 χρόνια, που ουσιαστικά γιορτάσαμε το μουσικό μας τίποτα. Το ζήτημα είναι να γιορτάσουμε το μουσικό, ελληνικό όλον: την ελληνική μουσική, που έχει ελληνικούς τρόπους έκφρασης.
»Η συναυλία του Σαββάτου γίνεται μία μέρα πριν από την Εξοδο του Μεσολογγίου, που είναι ένα υπέρτατο γεγονός, χάρη στο οποίο συσπειρώθηκαν μεγάλες μορφές του εξωτερικού γύρω από το ελληνικό όραμα για ελευθερία. Σε αυτό το γεγονός αφιερώνω αυτή τη συναυλία. Αυτές είναι οι στιγμές που καθόρισαν το μεγαλείο μας, ως ένα μικρό αλλά σημαντικό κομμάτι της ανθρωπότητας» καταλήγει.
ℹ️ Σάββατο 4/4, στις 20.00, στην πρώην Λυρική Σκηνή, νυν «Ολύμπια-Δημοτικό Μουσικό Θέατρο Μαρία Κάλλας» (Ακαδημίας 59, Αθήνα). Προπώληση: more.com και στο ταμείο του θεάτρου: Παρ. 11.00-18.00, Σάββ.: 18.00-20.00 (δηλαδή, δύο ώρες πριν από την παράσταση). Διάρκεια: 120’. Συνθέτης: Θωμάς Μπακαλάκος. Μουσική διεύθυνση: Απόστολος Παληός. Διεύθυνση Χορωδίας: Σταύρος Μπερής. Ερμηνεύουν: Γιάννης Φίλιας, Κώστας Μαυρογένης, Εφη Παπαδοπούλου, Μαρισία Παπαλεξίου / Κόρνο: Βαγγέλης Βαβυλουσάκης. Πρόλογος – παρουσίαση: Αλεξάνδρα Γιαλίνη
-320x213.jpg)
