Ιστορικά η παγκόσμια διασυνδεσιμότητα ήταν προϊόν συγκρούσεων, πολέμων και εισβολών, όπως και η συνεργασία, οι ανταλλαγές και η ειρηνική συνύπαρξη. Σήμερα μιλάμε για δυσμενή αντιστροφή των παγκόσμιων τάσεων. Το μότο «America First»» του Τραμπ και η νέα πολεμική εμπλοκή των ΗΠΑ σε πόλεμο -της ιστορικά πιο εμπλεκόμενης χώρας σε διεθνείς συγκρούσεις- δημιουργούν ένα σπιράλ παγκόσμιας φθοράς και αβεβαιότητας. Οι πόλεμοι ήταν σημεία καμπής -κάτι σαν ισχυρές καταιγίδες- που σάρωναν τα πάντα: παλαιούς κανόνες και θεσμικές δομές. Ενα νέο ισχυρό κράτος (ή ομάδα κρατών) έκανε ένα βήμα μπροστά για να επανεξετάσει και να ανοικοδομήσει μια νέα διεθνή τάξη καταρρίπτοντας τους περιορισμούς της απερχόμενης. Λ.χ. ο καταστροφικός Τριακονταετής Πόλεμος στην Κεντρική Ευρώπη οδήγησε στην Ειρήνη της Βεστφαλίας το 1648, που ανέδειξε ένα νέο σύστημα διεθνών σχέσεων, ειρήνης και πολέμου με επίκεντρο την κρατική κυριαρχία. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (σε σχέση με την ίδρυση της Κοινωνίας των Εθνών) ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Γούντροου Γουίλσον, χρησιμοποίησε τον όρο «νέα παγκόσμια τάξη», ελπίζοντας ότι θα γίνει επιτέλους εφικτή η δημιουργία ενός συστήματος διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Το ίδιο έγινε και μετά τον όλεθρο του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Πράγματι η ανθρωπότητα έχει διανύσει έναν μακρύ και ολισθηρό δρόμο για την καθιέρωση διεθνών κανόνων, κανόνων πολέμου και θεμελίων παγκόσμιας συνύπαρξης. Αυτή η εμπειρία θα μπορούσε να προοικονομεί θετικούς μελλοντικούς μετασχηματισμούς.
Οι μετασυγκρουσιακές κοινωνίες ήταν πειραματικές συγκυρίες. Για παράδειγμα το καλό νέο είναι ότι υφίσταται η εμβληματική «Allee des Nations» (η Λεωφόρος των Εθνών) στο μέγαρο των Ηνωμένων Εθνών της Γενεύης με κυματίζουσες τις σημαίες των 193 κρατών-μελών του ΟΗΕ. Οι σημαίες είναι τοποθετημένες με έναν συγκεκριμένο και συμβολικό τρόπο. Ολες έχουν ίδιο μέγεθος και ύψος για να υπογραμμίζεται η ισότητα των κρατών, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή τη δύναμή τους, και η συνεχόμενη σειρά δημιουργεί μια εικόνα παγκόσμιας ενότητας και συνεργασίας. Αυτή είναι η ειδυλλιακή εικόνα: μια θετική μεταπολεμική πειραματική συγκυρία.
Το κακό νέο είναι ότι ο υψηλός συμβολισμός είναι ασύνδετος με την πραγματικότητα. Στην τρίτη εβδομάδα του πολέμου στο Ιράν, Τραμπ και Νετανιάχου δεν είχαν προβλέψει αρκετά πράγματα: τις ιρανικές επιθέσεις εναντίον γειτονικών χωρών, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, το «όχι» Ευρωπαίων συμμάχων κ.λπ. Ο κόσμος βιώνει τη διευρυνόμενη σύγκρουση με διαδοχικά καταστροφικά κύματα διαταραχών, από τις οποίες κανείς δεν γνωρίζει πώς θα δραπετεύσει. Ο Τραμπ είναι αποφασισμένος να διασφαλίσει ότι οι στόχοι της «Επιχείρησης Επική Οργή» θα επιτευχθούν και ο Νετανιάχου θέλει ένα χάος στον αραβικό κόσμο και στο Ιράν για τους δικούς του λόγους. Οταν η κουβέντα γίνεται για το πετρέλαιο, τότε ολόκληρη η συμβατική γνώση εκτρέπεται. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Τομά Πικετί, ο Τραμπ «είναι έτοιμος να συνάψει συμφωνίες με οποιονδήποτε μουλά ή τσαβίστα στον πλανήτη, αρκεί οι αμερικανικές εταιρείες να μπορούν να βάλουν χέρι στους πόρους του Ιράν ή της Βενεζουέλας… στα ορυκτά της Γριλανδίας, της Ουκρανίας ή της Ρωσίας».
Προφανώς δεν μιλάμε για κάποιο μελλοντικό θετικό περίγραμμα ενός νέου συστήματος «δυνάμεων» στον κόσμο (ή και στην Ευρώπη που μας ενδιαφέρει άμεσα). Μιλάμε για δυσμενή πειραματική κατάσταση που κανονικοποιεί και νομιμοποιεί τη βία. Από αυτή την οπτική τα πιθανά «οφέλη» του πολέμου είναι μικρότερα από το ανθρώπινο, ηθικό και αξιακό κόστος.
Επιπλέον αυτός ο πόλεμος δεν παράγει μετασχηματιστικά αποτελέσματα, μια και στο βάθος βρίσκεται η Κίνα. Είναι σύγκρουση αδιεξόδου που ενισχύει τις υπάρχουσες ανισότητες αντί να τις αμβλύνει. Η πιθανότερη νέα παγκόσμια τάξη θα περιλαμβάνει μια αναδιάρθρωση του παγκόσμιου συστήματος με αυξανόμενες διαταραχές και συγκρουσιακές εντάσεις. Η αντίθετη και επιθυμητή τάξη με συνασπισμούς και χώρες που θα ενεργούν εντός πλαισίου κανόνων και αμοιβαίας ευθύνης είναι ακόμη μακριά.
Για την ώρα, η μιλιταριστική τάση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στον πόλεμο του Ιράν εκφράζει πάνω απ’ όλα μια άρρητη παραδοχή αδυναμίας. Οι ελίτ των ΗΠΑ – Ισραήλ συνειδητοποιούν ολοένα και περισσότερο την οικονομική, εμπορική και πολιτική ευθραυστότητα της χώρας τους. Οι πιο εθνικιστές ανάμεσά τους συμπεραίνουν ότι η μόνη λύση είναι ο πόλεμος. Ο δηλωμένος στόχος της στρατηγικής αντιπάλων και εχθρών είναι απολύτως σαφής: δεν πρόκειται για κάποιο είδος συλλογικού ιδανικού, αλλά μάλλον για κέρδη μέσω του πολέμου. Για ειρήνη ούτε κουβέντα. Και ο Τραμπ είναι ξεκάθαρος. Θα χρησιμοποιήσει βία για να συνάψει επικερδείς συμφωνίες με όποιον, όπου και όπως κι αν προκύψουν. Από την άλλη πλευρά η απειλή για τη δημοκρατία, την κοινωνική σταθερότητα και την οικονομική ανθεκτικότητα των ΗΠΑ είναι πλέον μεγαλύτερη από οποιαδήποτε άλλη ιστορική στιγμή.
-320x213.jpg)
