Το καλοκαίρι του 2021, ενώ τίποτε δεν πρόδιδε την κλιμάκωση της ευρω-ρωσικής σύγκρουσης με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, άρχισε να καταγράφεται μια περίεργη κινητικότητα στις τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου, όπως τιμολογούνταν στο ολλανδικό ενεργειακό hub, ως TTF. Τότε, αυτά τα αρχικά μάς ήταν και άγνωστα και αδιάφορα.
Αλλά καθώς έπειτα από μια μακρόχρονη διακύμανση αυτού του περίεργου χρηματιστηριακού προϊόντος λίγο πάνω, λίγο κάτω από τα 20 ευρώ ανά μεγαβατώρα, άρχισε να ανεβαίνει προς τα 50 και τα 100 ευρώ, και στη συνέχεια να περνά στις χονδρικές τιμές ρεύματος και τελικά στις λιανικές με την εφιαλτική ενεργοποίηση της ρήτρας αναπροσαρμογής, άρχισε να μας κινεί το ενδιαφέρον και αυτό το μυστηριώδες χρηματιστήριο. Οταν έγινε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η τιμή του αερίου TTF εκτινάχτηκε στα 337 ευρώ/MWh. Αυτό που ακολούθησε ήταν μια άνευ προηγουμένου για την Ε.Ε. ενεργειακή κρίση, που οδήγησε την ηγεσία της σε πρωτοφανή μέτρα, με τεράστιο δημοσιονομικό κόστος, αλλά χωρίς να πειραχθούν τα ιερά και τα όσια των χρηματιστηρίων ενέργειας.
Δυσοίωνες προβλέψεις
Αυτή τη φορά τα πράγματα μπορεί να αποδειχθούν πολύ χειρότερα. Κι αυτό γιατί, σε πλήρη αντίθεση και αντίφαση με τις διακηρύξεις μεταστροφής στην πράσινη ενέργεια ακόμη και από τις αραβικές αυτοκρατορίες των υδρογονανθράκων, όπως η Aramco, όλα τα ενεργειακά αγαθά, από τα πιο ρυπογόνα όπως ο άνθρακας και το αργό, μέχρι τα πιο καθαρά, όπως τα φωτοβολταϊκά, είναι αλληλένδετοι κρίκοι μιας μόνης αλυσίδας ενεργειακής παραγωγής που κινεί την παγκόσμια βιομηχανία, τη διεθνή ψηφιακή αγορά, την οικονομία της Τεχνητής Νοημοσύνης, το παγκόσμιο εμπόριο.
Οι δέκα μέρες που συγκλόνισαν την παγκόσμια εφοδιαστική της ενέργειας, από την Παρασκευή 28 Φεβρουαρίου μέχρι σήμερα -την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν ξέρουμε τι ξημερώνει για πετρέλαιο, αέριο, χρηματιστήρια μετοχών, νομίσματα- είναι χαρακτηριστικές:
● Το αργό πετρέλαιο καταγράφει αύξηση 33%. Το πετρέλαιο τύπου Brent αυξήθηκε από τις 28/2 κατά 22%. Οι τιμές και των ύο κινούνται στα υψηλότερα επίπεδα από τον Νοέμβριο του 2022.
● Το αμερικανικό φυσικό αέριο είχε την ηπιότερη αύξηση στο δεκαήμερο του πολέμου, κάτω από 13%. Αντίθετα, το TTF εκτινάχθηκε το ίδιο διάστημα κατά 42%, στα 52,8 ευρώ/μεγαβατώρα. Είναι η υψηλότερη τιμή από τις αρχές του 2023. Σημειωτέον ότι, λίγο πάνω από αυτή την τιμή, κατά 10%-20% υψηλότερη, κινείται η τιμή του υγροποιημένου αερίου LNG, είτε έρχεται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, είτε έρχεται από το Κατάρ ή την πολύ εγγύτερη Αλγερία.
● Αλλά στην ίδια τιμή αποτιμάται και το -όσο- αέριο που εισάγεται ακόμη μέσω αγωγών από τη Ρωσία (φυσικά και όσο έρχεται από το Αζερμπαϊτζάν, μέσω Τουρκίας). Τι θα γίνει όμως αν ο Πούτιν υλοποιήσει τη ρητορική προειδοποίησή του για πλήρη διακοπή παροχής ρωσικού αερίου εδώ και τώρα, δηλαδή ενάμιση χρόνο πριν από την ολική απαγόρευση που έχει επιβάλει εις εαυτήν η Ε.Ε.;
● Το ρωσικό αέριο -το έχουμε εμπεδώσει πια- ήταν το φτηνό καύσιμο του γερμανικού αναπτυξιακού «θαύματος» για πολλές δεκαετίες. Είναι άγνωστο προς το παρόν αν η γερμανική ηγεσία έχει μετανιώσει για τον ενεργειακό «απογαλακτισμό» της -όπως εν μέρει έχει μετανιώσει για το σβήσιμο των πυρηνικών σταθμών της-, ωστόσο το κόστος της απο-ρωσοποίησης μετριέται πια στον ειδικό δείκτη του γερμανικού αερίου. Από την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση στο Ιράν έχει αυξηθεί 40%.
● Καθώς προχωράει η άνοιξη, το ειδικό βάρος του αερίου θα μειώνεται ως προς τη θέρμανση, αλλά θα αυξάνεται ως προς την ηλεκτροπαραγωγή. Και μια πρόγευση της επίδρασής του στη χονδρεμπορική ρεύματος, ακόμη και σε χώρες που δεν έχουν την παραμικρή εξάρτηση από το αμερικανικό LNG και τους ρωσικούς αγωγούς, όπως η Ιβηρική, δείχνει τι μπορεί να συμβεί αν η Ε.Ε. δεν καταφέρει να αναπληρώσει τις αποθήκες αερίου -που έχουν πέσει κάτω από το 25%- σε ανεκτές τιμές. Η χονδρική τιμή ρεύματος στην Ισπανία από την επίθεση στον Ιράν τριπλασιάστηκε, στο Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκε 50% και από 15%-20% σε Γερμανία και Γαλλία, παρά τα ενεργειακά πλεονεκτήματα εκάστης (ΑΠΕ η πρώτη, πυρηνικά η δεύτερη).
Στη χώρα μας
● Στην Ελλάδα σήμερα η χονδρική ρεύματος είναι στα 83 ευρώ η μεγαβατώρα, αν και οι ΑΠΕ μαζί με τα υδροηλεκτρικά καλύπτουν το 75% του ενεργειακού μείγματος. Με τις τιμές από τις 9 το πρωί μέχρι τις 4 το απόγευμα μηδενικές, θα περίμενε κανείς έναν πολύ χαμηλότερο μέσο όρο. Κι όμως, οι θερμικές μονάδες, αερίου και ολίγον λιγνίτη, κάνουν το θαύμα τους και κρατάνε τις τιμές ψηλά. Ενώ η κυβέρνηση σκαλίζει τον προϋπολογισμό για να βρει πόρους πιθανών επιδοτήσεων, ο Μάρτιος προοιωνίζεται αυξημένες τιμές ρεύματος τον επόμενο μήνα.
● Τέλος, στο ντόμινο των ενεργειακών επιβαρύνσεων πρέπει να περιλάβει κανείς την εκτόξευση των ναύλων μεταφοράς, τόσο αερίου και πετρελαίου όσο και κάθε άλλου εμπορεύματος. Οι αυξήσεις φτάνουν μέχρι και τον διπλασιασμό, με πρόσχημα ή με πραγματική αιτία τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, αλλά αυτή την εβδομάδα θα κριθεί αν θα επαναληφθεί το φαινόμενο του μεγάλου μεταφορικού εμφράγματος μετά την πανδημία ή η απληστία των πλοιοκτητών θα προσγειωθεί σε πιο ρεαλιστικά επίπεδα.
