Η διάσωση των σπάνιων φωτογραφικών τεκμηρίων των 200 εκτελεσθέντων κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του ’44 ήταν το πρώτο θέμα που έθεσαν ιστορικοί, ερευνητές και φωτογράφοι. Οι φωτογραφίες που ανήκουν στο σύνολο της συλλογής με προσωρινό τίτλο «Τ. de Craene/H. Heuer», κηρυγμένο μνημείο μετά την πρόσφατη ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ), αναμένεται να έρθουν στη χώρα εντός των επόμενων ημερών αφού ανακτήθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού και τους συνεργάτες της υπουργού Λίνας Μενδώνη, οι οποίοι δρομολόγησαν τις εξελίξεις τις προηγούμενες ημέρες, σε στενή συνεργασία μαζί της.
Διαπραγματεύσεις
Τρία στελέχη γνωρίζουμε, σύμφωνα με πληροφορίες μας, ότι συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις. Η Σταυρούλα Φωτοπούλου, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, ο φωτογράφος Σωκράτης Μαυρομάτης και μία υπάλληλος του ΥΠΠΟ, συντηρήτρια ειδικευμένη στο χαρτί, η οποία εργάζεται στο Μουσείο Φωτογραφίας στη Θεσσαλονίκη.
Στο υπουργείο Πολιτισμού θα επιστρέψουν τα 285 τεκμήρια που ανήκουν στη συλλογή του Γερμανού ανθυπολοχαγού στα τάγματα των ναζί Χέρμαν Χόιερ, δηλαδή οι 262-3 φωτογραφίες εκ των οποίων οι 12 αφορούν την εκτέλεση των διακοσίων κομμουνιστών στην Καισαριανή μαζί με όλες τις άλλες που τραβήχτηκαν στην Ελλάδα τη διετία 1943 – 1944, καθώς και 22 έγγραφα και αποκόμματα εφημερίδων της εποχής, όχι ιδιαίτερης αξίας, όπως είπε χθες η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, που μίλησε για το θέμα στην εκπομπή «Ημερολόγιο» του Παύλου Τσίμα στο ραδιόφωνο του ΣKAΪ. «…Εχει υπογραφεί ένα προσύμφωνο ανάμεσα στον συλλέκτη και τα αρμόδια στελέχη του ΥΠΠΟ και εντός των επόμενων ημερών θα ολοκληρωθεί η διαδικασία για να μεταφερθεί αυτό το υλικό στην Αθήνα».
Καμία αναφορά δεν υπήρξε, εννοείται, για οικονομική συναλλαγή, καθώς τα κηρυγμένα μνημεία ανακτώνται, επιστρέφουν στη χώρα, «δεν αγοράζονται» έναντι 100.000 ευρώ όπως γράφτηκε εσφαλμένα και συνεχίζει να αναπαράγεται – με αναφορά σε τιμές που σε ορισμένες περιπτώσεις δίνουν ιδιώτες συλλέκτες για προφανείς ευνοϊκούς προσωπικούς λόγους. Σε καμία ανακοίνωση το υπουργείο Πολιτισμού δεν αναφέρει τη λέξη «αγορά». Δεν είναι δυνατόν να κηρύσσουμε τέτοια κειμήλια ως «μνημεία» της χώρας για να τα αγοράσουμε στη συνέχεια.
Η υπουργός μίλησε για τα άμεσα αντανακλαστικά των συνεργατών της και της ίδιας που ανέλαβε προσωπικά τον συντονισμό της υπόθεσης από τη στιγμή που την πληροφορήθηκε από τον Αλέξη Χαρίτση, το απόγευμα της περασμένης Κυριακής (15/2/26). «Ο κ. Χαρίτσης μού τηλεφώνησε την ώρα που προσγειώθηκα στο Κάιρο και μου είπε για τη δημοπρασία. Από εκείνη τη στιγμή είμαστε μια ομάδα σε διαρκή εγρήγορση και ετοιμότητα για να αντιμετωπίζουμε τα διάφορα θέματα που προέκυπταν· για να φτάσουμε στο συντομότερο δυνατό χρόνο στον στόχο μας, που ήταν να αποκτήσει το ελληνικό δημόσιο, το υπουργείο Πολιτισμού, τη συλλογή του Χέρμαν Χόιερ».
Εντύπωση προκαλεί ότι η κ. Μενδώνη δεν ενημερώθηκε για την ύπαρξη των φωτογραφιών από τους συνεργάτες της στην Αθήνα ή μέλη της κυβέρνησης, τον κυβερνητικό εκπρόσωπο ίσως (;) αφού από το βράδυ του Σαββάτου που εμφανίστηκαν οι πρώτες φωτογραφίες στο διαδίκτυο έγινε αντιληπτό ότι πρόκειται για σπουδαία ιστορικά ντοκουμέντα (που συγκλόνισαν μέσα σε λίγες ώρες το πανελλήνιο), τόσο από τις τοποθετήσεις σημαντικών ιστορικών όσο και από την εμπλοκή συγγενών των 200 εκτελεσθέντων που αναγνώρισαν τους δικούς τους στις φωτογραφίες.
Οπως είπε πάντως όλοι οι εμπλεκόμενοι ταυτίστηκαν «…εννοώ τα στελέχη του ΥΠΠΟ, τις δικές μου προσωπικές κινήσεις και προφανώς της κυβέρνησης. Γι’ αυτό ακριβώς μέσα σε πέντε ημέρες είχε ολοκληρωθεί το εγχείρημα: είναι τεκμήριο και του προσωπικού ενδιαφέροντος και της θεσμικής υποχρέωσης».
Στην ερώτηση αν μπλοκαρίστηκε η δημοπρασία με παρέμβαση του Ελληνικού Δημοσίου, η υπουργός απάντησε:
«Υπάρχουν κάποια πράγματα που λέγονται και κάποια που δεν λέγονται. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι ο συλλέκτης επέδειξε προσωπική ευαισθησία. Και στη δήλωση της Παρασκευής, που έκανε ο ίδιος, έλεγε ότι αισθάνεται ανακουφισμένος. Από την αρχή δήλωσε ότι ήταν διαθέσιμος να συνεργαστεί με τις ελληνικές αρχές και το υπουργείο Πολιτισμού».
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης χαρακτήρισε «ιδιαίτερα σημαντικές» τις φωτογραφίες -το τόνισε δις- από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή αποφεύγοντας ωστόσο να χρησιμοποιήσει τη λέξη «κομμουνιστές». Εντύπωση προκάλεσε ότι έκανε λόγο για «…το φωτογραφικό “αρχείο” του στρατιώτη που έκανε τη φωτογράφιση», εννοώντας τον τότε υπολοχαγό της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ, χωρίς να αναφέρει ότι επρόκειτο για στρατιώτη των ναζί. Την περίοδο 1943-1944 ο Χόιερ υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας, αλλά είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει -δεν είναι ξεκάθαρο- στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Ισως εκδήλωσε προσωπικό ενδιαφέρον, καθώς υπάρχει πιθανότητα να είχε στενή σχέση συνεργασίας με τον υποστράτηγο Κρεχ. Τόσο ο Χόιερ όσο και οι άλλοι Γερμανοί στρατιώτες που τραβούσαν φωτογραφίες δεν ήταν ούτε χομπίστες, ούτε ήταν «θέμα κουλτούρας» του γερμανικού λαού, όπως γράφτηκε. Ολοι ήταν πλήρως συντεταγμένοι με τις διαταγές του Γκέμπελς στο πλαίσιο του μηχανισμού προπαγάνδας που είχε στήσει τόσο με τους ερασιτέχνες φωτογράφους των ναζί όσο και με τις Μονάδες Προπαγάνδας.
Συλλογή
«Οταν φτάσει το υλικό στο υπουργείο Πολιτισμού θα ξεκινήσει η μελέτη και η συντήρηση» είπε η κ. Μενδώνη και προέβλεψε ότι η έρευνα της συλλογής θα αποδώσει τα μέγιστα. «Το βασικό για εμένα ήταν η συλλογή να αποκτηθεί καθώς αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο. Ιδιαίτερα, επαναλαμβάνω ιδιαίτερα, οι φωτογραφίες της Καισαριανής που είναι το μοναδικό φωτογραφικό τεκμήριο που έχουμε για εκείνη την τραγωδία της εκτέλεσης. Το κρίσιμο ήταν να περιέλθουν στο Ελληνικό Δημόσιο και μετά την κήρυξη που έκανε το ΥΠΠΟ, καθώς αποτελούν κτήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνικού λαού. Από εκεί και πέρα θέλει υπομονή και ψυχραιμία ώστε να μελετηθούν και να αξιοποιηθούν τα στοιχεία στο μάξιμουμ».
