O νέος καθολικός δασμός των ΗΠΑ -σε αντικατάσταση όσων κήρυξε παράνομους το Ανώτατο Δικαστήριο- τέθηκε από χθες σε εφαρμογή. Στο 10% ο δασμός, είναι ωστόσο χαμηλότερος του 15% που είχε εξαγγείλει σε μια κρίση θυμού το περασμένο Σάββατο ο Τραμπ και ενδεχομένως είναι και παράνομος καθώς εκφράζονται ενστάσεις από αρκετούς οικονομολόγους για την εγκυρότητά του.
Η αμερικανική Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων ανέφερε χθες ότι ξεκίνησε να εισπράττει τον νέο δασμό από τα μεσάνυχτα, σημειώνοντας ότι, εκτός από τα προϊόντα που καλύπτονται από εξαιρέσεις, όλες οι εισαγωγές θα «υπόκεινται σε πρόσθετο συντελεστή 10%.» Η κίνηση πρόσθεσε κι άλλη σύγχυση γύρω από την εμπορική πολιτική των ΗΠΑ καθώς δεν δόθηκε κάποια εξήγηση γιατί επιλέχθηκε ο χαμηλότερος συντελεστής. Δημοσιεύματα ανέφεραν ότι αύξηση του δασμού στο 15% θα γίνει αργότερα φέτος, ενώ τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης ανέμεναν την ετήσια ομιλία του Αμερικανού προέδρου στο Κογκρέσο (The State of Union) σήμερα τα ξημερώματα για να διαμορφώσουν μια καλύτερη εικόνα. Ο νέος δασμός αποφασίστηκε με βάση τον Εμπορικό Νόμο του 1974.
Προσωρινή εξουσία
Το άρθρο 122 του εν λόγω νόμου δίνει στον πρόεδρο την εξουσία να επιβάλλει προσωρινά δασμούς για διάστημα έως 150 ημερών με σκοπό την αντιμετώπιση «μεγάλων και σοβαρών ελλειμμάτων στο ισοζύγιο πληρωμών των ΗΠΑ» και «θεμελιωδών προβλημάτων στις διεθνείς πληρωμές». Ο νόμος δεν δίνει ωστόσο καμία σαφή εξουσία επιβολής δασμών στον πρόεδρο για εμπορικά ελλείμματα.
Το εμπορικό ισοζύγιο και το ισοζύγιο πληρωμών είναι δύο ξεχωριστές έννοιες. Το εμπορικό ισοζύγιο εξετάζει τα αγαθά και τις υπηρεσίες που πωλούνται σε άλλες χώρες και αφαιρεί τα αγαθά και τις υπηρεσίες που εισάγονται. Εάν μια χώρα εισάγει περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες από όσα εξάγει, έχει εμπορικό έλλειμμα. Η κυβέρνηση Τραμπ το εκτιμά στο 1,2 τρισ. δολάρια.
Από την άλλη πλευρά το ισοζύγιο πληρωμών υπερβαίνει το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών και καλύπτει όλες τις χρηματικές ροές μεταξύ των χωρών. Στις ΗΠΑ υπάρχουν μεγάλες εισροές ξένων κεφαλαίων σε ομόλογα, μετοχές και άλλα χρηματοοικονομικά μέσα του αμερικανικού Δημοσίου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών, παρά το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα, είναι πολύ χαμηλότερο – στα 226 δισ. δολάρια το γ’ τρίμηνο του 2025. Στη δασμολογική εντολή του ο Τραμπ επιδίωξε τη σύγχυση. Υποστήριξε ότι υπάρχει σοβαρό έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών με τη μορφή ετήσιου ελλείμματος εμπορικών συναλλαγών αγαθών των ΗΠΑ ύψους 1,2 τρισ. δολαρίων, ελλείμματος στις τρέχουσες συναλλαγές ίσου με το 4% του ΑΕΠ και αντιστροφής του πλεονάσματος πρωτογενούς εισοδήματος των ΗΠΑ.
Κρίση… πραγματικότητας
Αρκετοί οικονομολόγοι αντέδρασαν ωστόσο αντιτείνοντας ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κάποια κρίση ισοζυγίου πληρωμών στις ΗΠΑ η οποία να δικαιολογεί την επίκληση του άρθρου 122 και τους δασμούς.
«Ολοι μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζουν κρίση ισοζυγίου πληρωμών, δηλαδή την κατάσταση κατά την οποία οι χώρες βιώνουν μια υπερβολική αύξηση στο διεθνές κόστος δανεισμού και χάνουν την πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές αγορές», δήλωσε χαρακτηριστικά η πρώην πρώτη αναπληρώτρια διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΝΤ, Γκίτα Γκόπιναθ. Η οικονομολόγος απέρριψε και τον ισχυρισμό του Λευκού Οίκου ότι ένα αρνητικό ισοζύγιο στο πρωτογενές εισόδημα των ΗΠΑ, για πρώτη φορά από το 1960, αποτελούσε απόδειξη ενός μεγάλου και σοβαρού προβλήματος ισοζυγίου πληρωμών. Το απέδωσε στη μεγάλη αύξηση των ξένων αγορών αμερικανικών μετοχών και επικίνδυνων περιουσιακών στοιχείων κατά την τελευταία δεκαετία, οι οποίες ξεπέρασαν τις ξένες μετοχές κατά την περίοδο αυτή.
Ο Μαρκ Σόμπελ, πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών και του ΔΝΤ, δήλωσε ότι οι κρίσεις ισοζυγίου πληρωμών συνδέονται περισσότερο με χώρες που έχουν σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες και σημείωσε ότι το κυμαινόμενου επιτοκίου δολάριο ήταν σταθερό, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου του Δημοσίου αρκετά σταθερή και αμερικανικές μετοχές έχουν καλές αποδόσεις. Ο Τζος Λίπσκι, πρόεδρος του τμήματος διεθνούς οικονομίας στο think tank Atlantic Council, τόνισε ότι μια κρίση ισοζυγίου πληρωμών συμβαίνει όταν μια χώρα δεν μπορεί να πληρώσει για αυτά που εισήγαγε ή δεν είναι σε θέση να εξυπηρετήσει το εξωτερικό της χρέος. Αυτό είναι θεμελιωδώς διαφορετικό από ένα εμπορικό έλλειμμα, πρόσθεσε.
Δικονομικές προκλήσεις
Οι ενστάσεις αυτές υποδεικνύουν ότι ο νέος δασμός του Τραμπ αποσκοπεί στην επίλυση ενός προβλήματος που επί της ουσίας δεν υπάρχει και αυτό τον καθιστά έωλο σε νέες δικονομικές προκλήσεις.
Αξίζει να σημειωθεί το άρθρο 122 του εμπορικού νόμου 1974 δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ από κάποιον άλλο πρόεδρο των ΗΠΑ αλλά και ότι η ίδια η νομική ομάδα του Τραμπ το είχε απορρίψει πριν από μερικούς μήνες ως άσχετο στη διαχείριση μιας εθνικής έκτακτης ανάγκης λόγω του εμπορικού ελλείμματος. «Τα εμπορικά ελλείμματα είναι εννοιολογικά διαφορετικά από τα ελλείμματα του ισοζυγίου πληρωμών» φέρεται να διαμηνύει το υπουργείο σε δικαστικά έγγραφα υπεράσπισης των προηγούμενων δασμών του Τραμπ τους οποίους ακύρωσε το Ανώτατο Δικαστήριο. Εγκυροι νομικοί τονίζουν ότι η εν λόγω στάση της κυβέρνησης Τραμπ -κατά της χρήσης του άρθρου 122- καθιστά τον νέο δασμό λίαν ευάλωτο σε επερχόμενες δικαστικές διαμάχες.
-320x213.jpg)
