«Πώς μπορεί κανείς να ζήσει σήμερα με 700 ευρώ; Αυτό είναι ένα πρόβλημα δημοκρατίας». Η φράση του Κώστα Γαβρά χθες στη συζήτηση που έγινε στο «Ολύμπιον» αποτυπώνει με ευκρίνεια τα ενδιαφέροντα και τις ευαισθησίες του παγκόσμιου σκηνοθέτη, ο οποίος με εφηβική ορμή αναστάτωσε δημιουργικά τη Θεσσαλονίκη για τέσσερις μέρες.
Κακά τα ψέματα, υπήρχε μια επιφύλαξη για το τετραήμερο του Γαβρά στην πόλη, που συμπυκνωνόταν στο ερώτημα «τι έχει να πει περισσότερο από όσα έχει ήδη πει με τις μεγάλες ταινίες του;». Κι όμως, με μια παρουσία που χαρακτηρίστηκε από λιτότητα λόγου αλλά με στέρεη κυριολεξία, ο Γαβράς δεν τιμήθηκε απλώς από την πόλη γιατί αποτύπωσε ένα μαύρο κομμάτι στης Ιστορίας της στο σελιλόιντ, αλλά, όπως μας είπε εύστοχα ο Παρασκευάς Παρασκευόπουλος που οργάνωσε όλη την επίσκεψη, «για τον Γαβρά δεν τοποθέτησαν στην πόλη απλώς δύο “Ζ”. Η αύρα του Γαβρά συμπλήρωσε ψηφίδες στο μωσαϊκό της Ιστορίας της πόλης».
Και στα δύο «Ζ» (το πρώτο στο σημείο δολοφονίας του Λαμπράκη, το δεύτερο στον Δήμο Νεάπολης Συκεών), όσο και στην Καλαμαριά ή στο «Ολύμπιον», σε εκδηλώσεις χρονικά χορταστικές, ο Γαβράς μιλούσε για τη δημοκρατία, την ελευθερία και τον πολιτισμό. Δεν υποκρίθηκε ακόμη κι όταν μπορούσε – όταν τον ρώτησαν στην Καλαμαριά αν θα έκανε μια ταινία για τον Μίκη Θεοδωράκη, απάντησε ότι δεν θα τολμούσε ποτέ να κάνει τέτοια ταινία, αφού «ο Μίκης πρέπει να μείνει όπως είναι. Δεν θα είχα το κουράγιο να κάνω ταινία για εκείνον». Σε όλες τις κουβέντες του Γαβρά υπήρχε μια διαρκής περιστροφή γύρω από τις έννοιες της δημοκρατίας, της ελευθερίας και του πολιτισμού, αφού «ο κινηματογράφος είναι το “όλοι μαζί”, είτε συμφωνούμε είτε διαφωνούμε, όπως στο αρχαίο θέατρο, αυτό είναι η δημοκρατία».
Από την Καλαμαριά ξεδίπλωσε τα πρώτα χρόνια της ζωής του, περιγραφές χωρίς υπερβολές για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε «στο χωριό ως παιδί, που ήταν ένα μεγάλο μάθημα για εμένα, είδα την αληθινή ζωή. Οταν πήγα στην Αθήνα μας έλεγαν βλάχους γιατί είχαμε προφορά από χωριό. Ηταν στην αρχή πλήγμα…», κυρίως όμως δεν είχε πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Αν αυτά γίνονταν τότε στην Ελλάδα, για τη δεύτερη πατρίδα του, τη Γαλλία, αντιγύρισε την υποδοχή που αντιμετώπισε με φιλοφρονήσεις:
«Στη Γαλλία με υποδέχτηκαν σαν Γάλλο. Με αποκαλούσαν όλοι κύριο. Σπούδασα Φιλοσοφική και φιλολογία γιατί ήθελα να γράψω. Αλλά κατάλαβα ότι δεν μπορούσα να γράψω όπως ήθελα σε μια ξένη γλώσσα. Ετσι, βρήκα τη σχολή κινηματογράφου […] μέχρι το πρώτο φιλμ με τον Ιβ Μοντάν και τη Σιμόν Σινιορέ […] Εκανα εκεί οικογένεια και παιδιά, που είναι Γάλλοι με μεγάλη αγάπη για την Ελλάδα». Και στην Καλαμαριά και στο «Ολύμπιον» απάντησε σε ερωτήσεις για το πώς γυρίστηκε το «Ζ», για τις δυσκολίες, πώς έγραψε το σενάριο με τον Χόρχε Σεμπρούν, για ευτυχείς συμπτώσεις, ανέκδοτα, πώς είχε έρθει επί χούντας η γυναίκα του η Μισέλ στη Ζάτουνα να βρει τον εξόριστο Μίκη Θεοδωράκη να του δώσει μουσική και το συμβόλαιο τελικά που έκαναν στο πίσω μέρος ενός πακέτου τσιγάρων, με το οποίο ο Μίκης τον εξουσιοδοτούσε να πάρει όποια παρτιτούρα ήθελε. Σημείωσε δε πως «ο μεγάλος ήρωας της υπόθεσης Λαμπράκη είναι ο δικαστής, ο ανακριτής Σαρτζετάκης».
Θυμίζουμε ότι την περασμένη Πέμπτη στα 93α γενέθλιά του και παρουσία του τοποθετήθηκε στο σημείο δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη στη συμβολή της Βενιζέλου με την Ερμού ο «Δείκτης Μνήμης» με το σημείο «Ζ» («Εφ.Συν.», 13.2.2026, Ο Γαβράς στο σημείο «Ζ»), παρουσία του δημάρχου Στέλιου Αγγελούδη και του προέδρου του δημοτικού συμβουλίου, Σπύρου Βούγια. Την Παρασκευή τον υποδέχτηκε ο δήμαρχος Νεάπολης-Συκεών, Σίμος Δανιηλίδης, στην εκδήλωση μετονομασίας της παλιάς «Μεταξοϋφαντουργίας Κωνσταντινίδη-Ηλιος» σε «Πολυχώρο Πολιτισμού Ζ».
Το Σάββατο βρέθηκε στο Remezzo όπου σε μια κατάμεστη αίθουσα τον υποδέχθηκε η δήμαρχος Καλαμαριάς, Χρύσα Αράπογλου, παρουσία και του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ, Σωκράτη Φάμελλου. Ενδιαμέσως είχε βρεθεί στο Γαλλικό Ινστιτούτο όπου μάλιστα υπέγραψε στο ίδιο βιβλίο που είχε υπογράψει και ο Ντε Γκολ τρεις μέρες πριν από τη δολοφονία Λαμπράκη. Και χθες Κυριακή ήταν στο κατάμεστο «Ολύμπιον», όπου τον υποδέχθηκαν περί τα 700 τουλάχιστον άτομα και συζήτησε μαζί τους πριν από την προβολή της ταινίας.
