Ό,τι συμβαίνει στις πρωτεύουσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μένει ποτέ τοπικό — και η Σλοβακία επέστρεψε δυναμικά στη λίστα ανησυχιών των Βρυξελλών.
Οι μακροχρόνιες ανησυχίες για τη διάβρωση των δημοκρατικών προτύπων και την υποτιθέμενη διαφθορά έχουν επανεμφανιστεί τις τελευταίες εβδομάδες, ασκώντας αυξανόμενη πίεση στην κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ρόμπερτ Φίκο.
Οι ευρωβουλευτές θα εντείνουν την ένταση σήμερα στο Στρασβούργο με μια συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και την υποτιθέμενη κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ, με τους νομοθέτες να καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να γίνει πιο αυστηρή απέναντι στην Μπρατισλάβα.
Η ανησυχία των Βρυξελλών για τη Σλοβακία σιγοβράζει εδώ και χρόνια — από τη δολοφονία του ερευνητητή δημοσιογράφου Γιαν Κούτσιακ το 2018 έως τους περιορισμούς στα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+. Υπάρχουν όμως δύο ζητήματα που την έχουν επαναφέρει πρόσφατα στην ημερήσια διάταξη:
1. Η αποκάλυψη καταγγελιών: Στις 30 Ιανουαρίου, η Επιτροπή ξεκίνησε έρευνα για την κατάργηση του γραφείου προστασίας καταγγελιών από τη Σλοβακία, την οποία η εκτελεστική εξουσία χαρακτήρισε παραβίαση των κανόνων της ΕΕ. Η Μπρατισλάβα είχε ένα μήνα για να απαντήσει στην επίσημη ειδοποίηση παράβασης πριν λάβει περαιτέρω μέτρα — η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει μια διαδικασία πολλαπλών σταδίων που θα είχε ως αποτέλεσμα την περικοπή των πληρωμών της ΕΕ προς τη χώρα. Η Επιτροπή αναφέρει ότι δεν έχει ακόμη λάβει απάντηση.
2. Οι ισχυρισμοί ότι τα κονδύλια της ΕΕ που προορίζονταν για την υποστήριξη του αγροτικού τουρισμού χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή ξενώνων στους οποίους μόνο προνομιούχοι εμπλεκόμενοι είχαν την οικονομική δυνατότητα να διαμείνουν έχουν αναζωπυρώσει τις εκκλήσεις ευρωβουλευτών, εισαγγελέων και ΜΚΟ για πάγωμα των πληρωμών της ΕΕ.
Το γραφείο του Πρωθυπουργου Φίτσο δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό… αλλά η Katarína Roth Neveďalová, ευρωβουλευτής του κόμματος Smer του πρωθυπουργού, δήλωσε στο POLITICO ότι η σημερινή συζήτηση στο Κοινοβούλιο είναι «εντελώς παράλογη και πολιτική». Επέμεινε ότι δεν έχει αποδειχθεί καμία αδικοπραγία από την κυβέρνηση και ότι οι Ευρωπαίοι νομοθέτες απλώς δίνουν οξυγόνο στα σλοβακικά και ουγγρικά κόμματα της αντιπολίτευσης.
Η προοδευτική σλοβάκα ευρωβουλευτής Ľubica Karvašová υποστηρίζει ότι οι ισχυρισμοί για διαφθορά στη χώρα της είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από αφηρημένοι. «Πρόκειται για χρήματα που λείπουν από σχολεία, νοσοκομεία και υποδομές», είπε, προσθέτοντας ότι το Κοινοβούλιο απλώς κάνει τη δουλειά του εφαρμόζοντας έλεγχο. «Θα περίμενα το ίδιο και από την Επιτροπή», είπε.
Το Κοινοβούλιο έχει ήδη στείλει δύο αποστολές διερεύνησης γεγονότων στη Σλοβακία – από την επιτροπή ελέγχου του προϋπολογισμού τον Μάιο και την επιτροπή πολιτικών ελευθεριών τον Ιούνιο – χωρίς να εκδώσει ψήφισμα. Η τελευταία επίσημη θέση του ήταν τον Ιανουάριο του 2024, κατά την προηγούμενη θητεία, όταν επέκρινε τις μεταρρυθμίσεις της ποινικής δικαιοσύνης του Φίτσο. Η σημερινή συζήτηση αναμένεται να ξεκινήσει μια διαδικασία προς ένα νέο ψήφισμα ήδη από τον Μάρτιο, σύμφωνα με κοινοβουλευτικό αξιωματούχο.
Ορισμένοι ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι η ΕΕ κινδυνεύει να επαναλάβει το λάθος που έκανε να περιμένει πολύ καιρό για να παρέμβει ενάντια στην οπισθοδρόμηση του κράτους δικαίου από την κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία. Σε αυτή την περίπτωση, χρειάστηκαν «10 χρόνια για να δράσει η Επιτροπή – και ήταν πολύ αργά. Δεν θέλω να συμβεί αυτό στη Σλοβακία», είπε ο ευρωβουλευτής των Πρασίνων Ντάνιελ Φρόιντ.
Ωστόσο, η Αντιπρόεδρος του Κοινοβουλίου, Σόφι Βίλμες, η οποία ηγήθηκε της αποστολής διερεύνησης γεγονότων στη Σλοβακία τον Ιούνιο, προειδοποίησε κατά αυτής της σύγκρισης, παρόλο που πιστεύει ότι η Μπρατισλάβα κινείται προς την ίδια κατεύθυνση. «Η αποστολή ελήφθη σοβαρά υπόψη και μας υποδέχτηκαν στα υψηλότερα επίπεδα του κράτους», είπε. «Ο διάλογος είναι ακόμα εφικτός».
Η Επιτροπή προχωρά με προσοχή, επιφυλακτική απέναντι στην επιρροή της Σλοβακίας σε ζωτικά ζητήματα που απαιτούν συναίνεση μεταξύ της ΕΕ των 27 — όπως η επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία, την οποία η Μπρατισλάβα έχει απειλήσει να μπλοκάρει στο παρελθόν. «Χρειάζονται την ψήφο του Φίκο για ομόφωνες αποφάσεις», δήλωσε ο Φρόιντ.
Ο Επίτροπος Δημοκρατίας Μάικλ ΜακΓκράθ θα παραστεί στη σημερινή συζήτηση στο Κοινοβούλιο, αν και δεν αναμένεται να ξεφύγει από τα τυπικά μηνύματα της εκτελεστικής εξουσίας σχετικά με το κράτος δικαίου στις παρατηρήσεις του. Εν τω μεταξύ, ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, Ραφαέλε Φίτο, ο οποίος επιβλέπει τα ταμεία συνοχής, θα συναντηθεί με τον Φίτσο στην Μπρατισλάβα.
Η συνάντηση Φίτο-Φίτσο είχε προγραμματιστεί «μήνες και μήνες» πριν — πολύ πριν η Επιτροπή κινήσει τη διαδικασία επί παραβάσει — αλλά αναμένεται να προκύψουν ανησυχίες των Βρυξελλών σχετικά με την οπισθοδρόμηση στο κράτος δικαίου. Οι προοδευτικοί ευρωβουλευτές ελπίζουν ότι ο Φίτο θα πιέσει για την ανάγκη προστασίας των κονδυλίων της ΕΕ, αν και ο Ιταλός επίτροπος, που θεωρείται ευρέως πολιτικός που προτιμά τον διάλογο από την αντιπαράθεση, δεν είναι ακριβώς ο τύπος που θα επιπλήξει αυστηρά.
