Υπήρξε ένας καλλιτέχνης με μοναδικό ταλέντο και διεθνές εκτόπισμα, από τους πλέον σημαντικούς της γενιάς του, που ένωσε την παράδοση με την τεχνολογία και προσπάθησε να δαμάσει τα φυσικά υλικά αλλά και τα φυσικά φαινόμενα με «εργαλεία» τα χέρια του, φτιάχνοντας λεπτεπίλεπτες κατασκευές με «βαριές» όμως έννοιες, υπαρξιακές, φιλοσοφικές.
Ανθρωπος χαμηλών τόνων, εσωστρεφής, υπομονετικός κι επίμονος μα με την αίσθηση της συλλογικότητας και του μοιράσματος. Αποκορύφωμα της εικαστικής πορείας του Νίκου Αλεξίου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή μόλις στα 51 του χρόνια (1960-2011), η συμμετοχή του στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2007 όπου είχε εκπροσωπήσει την Ελλάδα με το έργο The End, μια μεγάλη εγκατάσταση εμπνευσμένη από το ψηφιδωτό δάπεδο του Καθολικού της Μονής Ιβήρων, με μεταφυσικές προεκτάσεις. Ενα έργο-προάγγελο του δικού του τέλους. Τώρα, με αφορμή τη συμπλήρωση 15 χρόνων από τον θάνατο του Νίκου Αλεξίου, η γκαλερί Ζουμπουλάκη επαναφέρει μια ενότητα αυτού του εμβληματικού έργου με την έκθεση «The End. Μια σπουδή στο άπειρο», που εγκαινιάζεται στις 26 Φεβρουαρίου, αναδεικνύοντας τη διαχρονική του επικαιρότητα, παρά την απόσταση που μας χωρίζει από την εποχή εκείνη. Η κεντρική εγκατάσταση και η προβολή πλαισιώνονται από μια επιλεγμένη σειρά έργων του Αλεξίου.
Ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής Χριστόφορος Μαρίνος σημειώνει: «Η επανέκθεση του The End, σχεδόν είκοσι χρόνια μετά και σε νέα εκδοχή, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την απουσία του ίδιου του Νίκου Αλεξίου, ο οποίος έφυγε πρόωρα από τη ζωή τον Φεβρουάριο του 2011. Σήμερα το έργο του -ένα έργο που εικονογραφούσε ποιητικά και αρκούντως αινιγματικά το τέλος- καλείται να υπάρξει χωρίς την παρουσία εκείνου που το ενεργοποιούσε διαρκώς με τη χειρονομία και τη σκέψη του. Η απουσία αυτή, ωστόσο, δεν μετατρέπει το The End σε μνημειακό κατάλοιπο· αντίθετα, καθιστά ακόμη πιο ορατή τη βασική του ιδιότητα ως χειρωνακτική πρακτική που λειτουργεί μέσα στον χρόνο».
Για τον ίδιο, η βίωση ενός έργου τέχνης στηρίζεται «σε μια διαδρομή όπου το βλέμμα δεν κυριαρχεί αλλά περιπλανιέται και επιστρέφει», τονίζει ο επιμελητής της έκθεσης. «Ηδη από τη συνέντευξη του 2007, ο Αλεξίου μιλούσε για το τέλος όχι ως κλείσιμο αλλά ως στιγμή συγκέντρωσης: πλησιάζοντας το τέλος, γίνεται σαφέστερο τι έχει προηγηθεί, καθώς το τέλος δείχνει τη διαδρομή και όχι το αντίστροφο. Σήμερα, αυτή η σκέψη αποκτά άλλη βαρύτητα. Το The End, χωρίς τον δημιουργό του παρόντα, οργανώνεται πλέον γύρω από τη μνήμη, την απουσία και το κενό, μετατοπίζοντας το βάρος από τη χειρονομία στο ίχνος».
Η νέα εκδοχή του The End στην γκαλερί Ζουμπουλάκη επαναφέρει με ένταση το ερώτημα για το τέλος και το άπειρο και την έννοια της μεταμόρφωσης – ίσως αέναης. Οπως αναφέρει ο Χριστόφορος Μαρίνος: «Σε μια εποχή όπου το τέλος συχνά βιώνεται ως ρήξη ή ως εξάντληση, το έργο του Αλεξίου προτείνει μια διαφορετική αντίληψη: το τέλος ως τελετουργικό σημείο επαφής με τη ζωντανή μορφή – με αυτό που ο Henri Focillon περιέγραψε ως τη “ζωή των μορφών”. Το να το ξαναβλέπουμε σήμερα, σε μια εποχή επιτάχυνσης και συνεχούς κατανάλωσης εικόνων, σημαίνει να το προσεγγίζουμε ως πρόταση μιας άλλης χρονικότητας. Πρόκειται για ένα έργο ανοιχτό, σε κατάσταση διαρκούς παραμονής· για πάντα εδώ, ως ένα καλλιτεχνικό όραμα που επιβιώνει, μετασχηματίζεται και επανέρχεται».
Η έκθεση στην Αθήνα αποτελεί μια εισαγωγή για την αναδρομική του Νίκου Αλεξίου που θα γίνει τον ερχόμενο Μάιο, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο Ρέθυμνο, τη γενέτειρα του καλλιτέχνη. Ο Αλεξίου σπούδασε στη Βιέννη στην Akademie der Bildenden Künste (1982-1983) και μετά στην ΑΣΚΤ της Αθήνας. Η πρώτη ατομική του έκθεση (1985, Δεσμός) με συνθέσεις από φυσικά υλικά (πέτρα, ξύλο, λάσπη κ.λπ.) ήταν αποτέλεσμα των αναζητήσεών του γύρω από τις πρωταρχικές ανθρώπινες κατασκευές. Καθώς η δουλειά του εξελίσσεται, το ενδιαφέρον του στρέφεται προς τα φυσικά φαινόμενα, κυρίως προς την κίνηση και τις αντανακλάσεις του φωτός, την ανάλυση των φωτεινών ακτίνων και την προβολή των ιριδισμών πάνω σε διάφορες επιφάνειες ή στο νερό. Δημιουργεί εγκαταστάσεις με δαντελωτές γεωμετρικές κατασκευές από καλάμι ή από χαρτί σε ποικίλες διαστάσεις, που χτίζουν ρευστούς και ποιητικούς χώρους, συχνά με συμβολικές προεκτάσεις. Η τέχνη του εμπεριέχει αναφορές στην παράδοση ή στο ιστορικό παρελθόν, με μια εντυπωσιακή ποικιλία μέσων, από τις εύθραυστες χειροτεχνικές κατασκευές μέχρι την προηγμένη τεχνολογία.
Από το 2003 ασχολήθηκε επισταμένα με θέματα και μοτίβα από την Ιερά Μονή Ιβήρων του Αγίου Ορους, την οποία επισκεπτόταν συχνά. Κατόρθωσε να εκφράσει το μυστικιστικό στοιχείο και τον πλούτο της θρησκευτικής αρχιτεκτονικής με πολυσύνθετα μέσα, αλλά και με μια διάθεση στοχασμού και περισυλλογής. Παράλληλα με την εικαστική του δουλειά, σκηνογράφησε πλήθος θεατρικών παραστάσεων, κυρίως στην Ελλάδα. Συνεργάστηκε με τη χοροθεατρική «Ομάδα Εδάφους» του Δημήτρη Παπαϊωάννου και με πολλούς σημαντικούς θιάσους. Υπήρξε επίσης συλλέκτης έργων σύγχρονης τέχνης.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Γκαλερί Ζουμπουλάκη, πλ. Κολωνακίου 20. Διάρκεια έκθεσης: 26 Φεβρουαρίου-28 Μαρτίου. Με την υποστήριξη της ΑΜΚΕ Ο Μεγάλος Κήπος – Αρχεία Νίκου Αλεξίου.
